Sếp Dragon Capital: Việt Nam cần 1.500 tỷ USD trong 5 năm, ngân hàng chỉ đáp ứng tối đa 30%

Phát biểu tại Hội thảo "Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn" do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức ngày 15/7, bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Dragon Capital, cho biết để Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân phải duy trì ở mức hai con số. Điều này đồng nghĩa tỷ lệ đầu tư trên GDP cần đạt khoảng 40%.

Theo tính toán của Dragon Capital, tổng nhu cầu vốn đầu tư của Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030 lên tới 1.500 tỷ USD, gấp đôi giai đoạn 2021-2025.

Đây là quy mô vốn khổng lồ, tương đương 2,5 lần GDP dự kiến của năm 2025 và gấp khoảng 4 lần giá trị toàn bộ thị trường chứng khoán hiện nay.

Mỗi năm thiếu tới 120-150 tỷ USD

Dragon Capital cho rằng hệ thống tín dụng ngân hàng sẽ không còn đủ khả năng "gánh" nhu cầu vốn của nền kinh tế trong chu kỳ tăng trưởng mới.

Theo bà Minh, tín dụng doanh nghiệp chỉ có thể đáp ứng khoảng 25-30% tổng nhu cầu vốn trong 5 năm tới, trong khi dòng vốn FDI đóng góp khoảng 15-20%. Như vậy, mỗi năm Việt Nam vẫn thiếu khoảng 120-150 tỷ USD, buộc phải bù đắp thông qua các kênh dẫn vốn khác, đặc biệt là thị trường trái phiếu và thị trường chứng khoán.

Bà Minh cảnh báo nếu tín dụng tiếp tục tăng trưởng 15-16% mỗi năm, cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng GDP thực tế, thì chỉ sau khoảng 5 năm, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam sẽ vượt Thái Lan và Singapore, trở thành một trong những nền kinh tế có mức đòn bẩy tín dụng cao nhất châu Á.

"Chúng ta chỉ còn khoảng 3-5 năm nữa để có thể tiếp tục dựa vào hệ thống ngân hàng", bà Minh nhấn mạnh.

Theo bà, việc phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng sẽ khiến chi phí vốn của nền kinh tế ngày càng đắt đỏ. Chỉ riêng từ đầu năm đến nay, chi phí vốn của doanh nghiệp đã tăng khoảng 2-2,5%, thậm chí còn cao hơn đối với nhiều doanh nghiệp quy mô nhỏ.

Trong khi đó, lộ trình áp dụng các chuẩn mực quốc tế cũng sẽ buộc ngân hàng phải giảm tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 40% xuống còn 30%, khiến các tổ chức tín dụng phải tăng huy động vốn dài hạn với chi phí cao hơn.

Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp vay vốn dài hạn trong tương lai sẽ phải chấp nhận mặt bằng lãi suất cao hơn hiện nay.

Nhà đầu tư thích câu chuyện Việt Nam nhưng thiếu "hàng" để mua

Theo đại diện Dragon Capital, Việt Nam đang sở hữu nhiều yếu tố hấp dẫn hiếm có đối với dòng vốn toàn cầu. Tuy nhiên, nghịch lý là dòng vốn ngoại vẫn liên tục bán ròng.

Hiện tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài chỉ còn khoảng 12% giá trị vốn hóa, giảm một nửa so với giai đoạn đỉnh năm 2016. Dù xu hướng này cũng diễn ra tại Indonesia, Malaysia, Thái Lan hay Philippines, nhưng mức độ rút vốn tại Việt Nam lại mạnh hơn.

Theo bà Minh, nguyên nhân nằm ở cả hai phía cung và cầu của thị trường vốn.

Dragon Capital cho rằng cơ cấu thị trường chứng khoán hiện chưa phản ánh đúng bức tranh tăng trưởng của nền kinh tế. Tỷ trọng vốn hóa của nhóm tài chính - ngân hàng và bất động sản đã tăng từ 56% năm 2020 lên 64% hiện nay.

Ngược lại, nhóm sản xuất và dịch vụ - hai động lực quan trọng của nền kinh tế - chỉ chiếm tỷ trọng khá khiêm tốn. Riêng ngành sản xuất chỉ đóng góp khoảng 15% tổng vốn hóa, dù Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu.

"Nhà đầu tư nước ngoài rất thích câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam nhưng lại không tìm thấy nhiều doanh nghiệp phù hợp để đầu tư", bà Minh nhận định.

Do đó, việc thúc đẩy IPO, đẩy nhanh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và nới điều kiện niêm yết đối với doanh nghiệp công nghệ sẽ góp phần cải thiện chất lượng "hàng hóa" trên thị trường.

Quy mô quỹ đầu tư trong nước vẫn quá nhỏ

Một điểm yếu khác được Dragon Capital chỉ ra là quy mô dòng vốn nội địa còn rất hạn chế.

Hiện tổng tài sản do các quỹ đầu tư trong nước quản lý chỉ khoảng 32 tỷ USD, tương đương 6% GDP. Nếu chỉ tính các quỹ mở đầu tư cổ phiếu, quy mô tài sản còn chưa bằng 1% giá trị vốn hóa toàn thị trường, trong khi các quỹ hưu trí tự nguyện mới đạt khoảng 81 triệu USD.

Theo bà Minh, việc thiếu các dòng tiền đầu tư dài hạn, ổn định khiến thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào dòng tiền ngắn hạn. Vì vậy, dù chỉ số chung có thể duy trì ở vùng cao, giá của nhiều cổ phiếu vẫn suy giảm do thiếu lực cầu bền vững.

Để giải quyết bài toán vốn cho giai đoạn tăng trưởng mới, Dragon Capital đề xuất tái cấu trúc đồng thời cả phía cung và cầu của thị trường vốn.

Ở phía cung, cần bổ sung thêm các doanh nghiệp công nghệ, đẩy mạnh cổ phần hóa và tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng nhằm nâng sức hấp dẫn của thị trường. Ở phía cầu, cần thúc đẩy sự phát triển của các quỹ đầu tư trong nước, quỹ hưu trí, đồng thời tạo điều kiện để các công ty quản lý quỹ và công ty chứng khoán mở rộng quy mô hoạt động.

Theo bà Minh, khi hai nút thắt này được tháo gỡ, thị trường vốn sẽ đủ sức chia sẻ gánh nặng với hệ thống ngân hàng, tạo nền tảng để Việt Nam tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn phát triển mới.