Sống hai tháng dưới lòng đất và phát hiện bất ngờ về cơ thể người

Khi bước ra khỏi hang băng hà sau hơn hai tháng sống trong bóng tối hoàn toàn, Michel Siffre hiểu rằng điều đáng kinh ngạc nhất không nằm ở những lớp băng ông quan sát được, mà ở chính cơ thể mình. Ông không còn biết chính xác đã bao nhiêu ngày trôi qua, không cảm nhận được nhịp ngày đêm quen thuộc, và nhịp sống của cơ thể đã tự vận hành theo một chu kỳ hoàn toàn khác.

Phát hiện này đã thách thức quan niệm khoa học phổ biến thời bấy giờ, vốn cho rằng nhịp sinh học của con người phụ thuộc chủ yếu vào các tín hiệu môi trường bên ngoài, đặc biệt là ánh sáng Mặt Trời. Những ghi chép của Siffre cho thấy cơ thể con người có khả năng duy trì một chiếc đồng hồ nội tại, tiếp tục hoạt động ngay cả khi bị tách khỏi mọi mốc thời gian quen thuộc.

Ít ai biết rằng khám phá mang tính nền tảng ấy lại xuất phát từ một chuyến thám hiểm địa chất. Năm 1962, tại một hang băng hà thuộc dãy Alps của Pháp, Siffre bắt đầu sống dưới lòng đất với mục tiêu nghiên cứu cấu trúc và sự vận động của băng hà. Ông chủ động cắt đứt mọi liên hệ với thế giới bên ngoài, không đồng hồ, không lịch, không ánh sáng tự nhiên và không tiếp xúc với con người.

Kế hoạch ban đầu chỉ kéo dài khoảng 15 ngày. Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu, Siffre nhận ra chừng đó là không đủ để quan sát và hiểu một hệ thống băng hà phức tạp. Từ một quyết định mang tính chuyên môn, ông kéo dài thời gian lưu trú lên hơn hai tháng. Chính sự tách biệt hoàn toàn khỏi mọi dấu hiệu của thời gian đã vô tình biến ông thành đối tượng của một thí nghiệm sinh học chưa từng được thiết kế trước đó.

Cuộc sống trong hang băng hà diễn ra trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Nhiệt độ luôn dưới 0 độ C, độ ẩm gần như bão hòa, trang thiết bị sinh hoạt hết sức thô sơ. Thể lực của Siffre suy giảm rõ rệt. Thân nhiệt có lúc chỉ còn khoảng 34 độ C, đôi chân luôn trong tình trạng ẩm ướt, tinh thần thường xuyên mệt mỏi và rơi vào trạng thái lơ mơ. Song song với sự suy kiệt thể chất, những biến đổi sâu sắc về nhận thức và sinh lý dần xuất hiện.

Khi trở lại mặt đất, Siffre nhận thấy cơ thể mình không còn tuân theo chu kỳ 24 giờ quen thuộc. Nhịp ngủ và thức trở nên dài hơn, chậm hơn, không còn gắn với ánh sáng ngày đêm. Cảm nhận về thời gian bị bóp méo hoàn toàn, khiến ông không thể ước lượng chính xác số ngày đã trôi qua trong hang.

Những kết quả này ban đầu vấp phải sự hoài nghi của giới khoa học. Một nhà địa chất, không được đào tạo bài bản về sinh học, lại tự tiến hành một thí nghiệm cực đoan và đầy rủi ro, khó tránh khỏi các nghi vấn về độ chính xác và tính khoa học. Tuy nhiên, các thí nghiệm tiếp theo, do chính Siffre và nhiều nhóm nghiên cứu khác thực hiện, đã liên tục củng cố những phát hiện ban đầu.

Những người tham gia các nghiên cứu sau này đều ghi nhận các biến đổi tương tự. Có người trải qua những ngày kéo dài tới 25 giờ, có người thức liên tục nhiều ngày liền hoặc ngủ suốt hơn một ngày. Những kết quả lặp lại này cho thấy hiện tượng mà Siffre quan sát được không phải là trường hợp cá biệt.

Theo thời gian, công trình của Siffre được nhìn nhận như nền móng của ngành nghiên cứu nhịp sinh học con người. Lĩnh vực này mở ra nhiều hướng ứng dụng quan trọng trong y học, sinh học phân tử và khoa học thần kinh, từ việc lý giải hiện tượng lệch múi giờ cho đến nghiên cứu cơ chế hoạt động của gen và mối liên hệ với một số bệnh ung thư.

Ngày nay, phương pháp nghiên cứu mang tính cá nhân và mạo hiểm của Michel Siffre khó có thể lặp lại. Tuy vậy, di sản khoa học mà ông để lại vẫn tiếp tục ảnh hưởng sâu rộng. Từ một chuyến thám hiểm địa chất tưởng chừng đơn giản, Siffre đã mở ra cách hiểu mới về thời gian, đồng thời cho thấy rằng những khám phá lớn đôi khi bắt đầu từ việc dám bước ra khỏi ánh sáng quen thuộc để đối mặt với điều chưa biết.

Giá trị thực tiễn của phát hiện này cũng nhanh chóng thu hút sự quan tâm ngoài giới khoa học. Trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, quân đội và các cơ quan vũ trụ coi việc tổ chức chu kỳ ngủ nghỉ cho phi hành gia hay thủy thủ tàu ngầm hạt nhân là vấn đề sống còn. Dữ liệu từ các thí nghiệm trong môi trường cách ly thời gian của Siffre đã được phân tích và ứng dụng vào những lĩnh vực đó.