Thấy gì đằng sau 'cú rơi' từ 11% xuống 5,5% của lãi suất?

Cú sốc thanh khoản và màn "giải cứu" thần tốc

Những ngày đầu tháng 6, thị trường tiền tệ bất ngờ chứng kiến lãi suất liên ngân hàng tăng vọt lên gần 11%/năm. Đây là mức lãi suất khiến giới tài chính không khỏi giật mình bởi thị trường liên ngân hàng chính là nơi các tổ chức tín dụng vay mượn vốn ngắn hạn lẫn nhau để đảm bảo thanh khoản.

Thông thường, khi lãi suất tại thị trường này tăng mạnh, đó là tín hiệu cho thấy nguồn vốn khả dụng trong hệ thống đang trở nên khan hiếm hơn. Các ngân hàng phải chấp nhận trả chi phí cao để tiếp cận nguồn vốn ngắn hạn, qua đó làm dấy lên lo ngại về khả năng căng thẳng thanh khoản lan rộng.

Tuy nhiên, diễn biến sau đó lại hoàn toàn trái ngược với những lo ngại ban đầu. Chỉ sau hai phiên giao dịch, lãi suất qua đêm giảm một nửa, từ gần 11% xuống còn 5,5%/năm. Các kỳ hạn ngắn khác cũng đồng loạt đi xuống. Điều này cho thấy áp lực thanh khoản đã được giải tỏa rất nhanh.

Yếu tố quan trọng nhất nằm ở các biện pháp điều tiết của Ngân hàng Nhà nước. Bên cạnh việc tiếp tục hỗ trợ vốn thông qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO), nhà điều hành còn triển khai nghiệp vụ hoán đổi USD-VND với quy mô lên tới 1 tỷ USD. Theo cơ chế này, các ngân hàng thương mại có thể tạm thời bán ngoại tệ cho Ngân hàng Nhà nước để nhận về tiền đồng phục vụ nhu cầu vốn ngắn hạn, sau đó mua lại lượng ngoại tệ này sau 14 ngày.

Về bản chất, đây là một hình thức bơm thanh khoản nhanh cho hệ thống với chi phí thấp hơn đáng kể so với việc vay nóng trên thị trường liên ngân hàng.

Khi nguồn vốn giá rẻ được bổ sung kịp thời, nhu cầu vay mượn lẫn nhau giữa các ngân hàng giảm xuống, kéo mặt bằng lãi suất liên ngân hàng hạ nhiệt nhanh chóng.

Lãi suất giảm nhưng áp lực chưa hề biến mất

Điều đáng chú ý là đây không phải lần đầu Ngân hàng Nhà nước phản ứng nhanh trước các đợt tăng nóng của lãi suất liên ngân hàng. Từ đầu năm đến nay, mỗi khi xuất hiện dấu hiệu căng thẳng thanh khoản cục bộ, nhà điều hành đều sử dụng linh hoạt các công cụ để ổn định thị trường tiền tệ.

Diễn biến vừa qua cho thấy mục tiêu xuyên suốt vẫn là duy trì mặt bằng lãi suất ổn định, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và ngăn ngừa những cú sốc tài chính có thể ảnh hưởng tới toàn bộ hệ thống ngân hàng.

Nói cách khác, điều quan trọng nhất từ cú rơi của lãi suất không nằm ở con số từ 11% xuống 5,5%, mà ở việc thị trường nhìn thấy cam kết rất rõ ràng của cơ quan quản lý: Sẽ không để tình trạng căng thẳng thanh khoản kéo dài.

Tuy nhiên, nếu cho rằng nguy cơ tăng lãi suất đã hoàn toàn qua đi thì có thể là quá sớm. Lãi suất liên ngân hàng phản ánh thanh khoản ngắn hạn của hệ thống, trong khi áp lực lớn hơn lại nằm ở bức tranh vĩ mô.

Hiện nay, tăng trưởng tín dụng vẫn đang cao hơn tốc độ huy động vốn. Nhu cầu vốn của nền kinh tế gia tăng khi mục tiêu tăng trưởng được đẩy lên mức cao, trong khi dòng tiền gửi chưa theo kịp.

Nếu tình trạng này kéo dài, các ngân hàng sẽ buộc phải cạnh tranh mạnh hơn trong huy động vốn, từ đó gây áp lực lên mặt bằng lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay. Đây cũng là lý do dù lãi suất liên ngân hàng giảm sâu, nhiều chuyên gia vẫn cho rằng cuộc chiến giữ ổn định mặt bằng lãi suất chưa thể kết thúc.

Theo nhiều chuyên gia tài chính, lãi suất hiện nay không còn đơn thuần là câu chuyện thanh khoản ngân hàng mà còn gắn chặt với diễn biến tỷ giá. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì mức lãi suất VND đủ hấp dẫn là một trong những công cụ quan trọng giúp ổn định tỷ giá và hạn chế dòng vốn dịch chuyển sang các tài sản khác như USD hay vàng.

Nếu hạ lãi suất quá nhanh để hỗ trợ doanh nghiệp, áp lực lên tỷ giá có thể gia tăng. Ngược lại, nếu giữ lãi suất ở mức cao để bảo vệ giá trị đồng tiền, chi phí vốn của doanh nghiệp sẽ tiếp tục chịu sức ép.