Thị trường chứng khoán Việt Nam thiếu một ‘người mua dài hạn’: Quỹ hưu trí

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã phát triển mạnh về quy mô, thanh khoản và số lượng nhà đầu tư trong hơn hai thập kỷ qua. Tuy nhiên, cấu trúc dòng tiền trên thị trường vẫn thiếu một lớp nhà đầu tư tổ chức trong nước đủ ổn định để đồng hành với doanh nghiệp qua nhiều chu kỳ.

Dòng tiền cá nhân giúp thị trường sôi động, nhưng dễ đảo chiều theo tâm lý ngắn hạn. Dòng vốn ngoại mang lại chiều sâu và chuẩn mực đầu tư quốc tế, song chịu ảnh hưởng lớn từ lãi suất toàn cầu, tỷ giá và khẩu vị rủi ro đối với các thị trường mới nổi. Trong bối cảnh đó, quỹ hưu trí nổi lên như một mảnh ghép còn thiếu của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Tại Hội nghị Bàn tròn thường niên Việt Nam với chủ đề “Hưu trí và Đầu tư: Bước sang kỷ nguyên mới”, do Asia Asset Management tổ chức ngày 18/6/2026 tại Hà Nội, vấn đề phát triển quỹ hưu trí được đặt trong mối liên hệ với già hóa dân số, an sinh xã hội và nhu cầu xây dựng nguồn vốn bền vững cho thị trường vốn.

Trong phát biểu chào mừng, ông Dominic Scriven, Chủ tịch Dragon Capital Việt Nam, cho rằng Việt Nam sớm muộn sẽ phải đối mặt với áp lực già hóa dân số. Theo ông, Việt Nam cần xây dựng các cơ chế đủ tin cậy để người dân tích lũy cho tuổi già, qua đó giảm áp lực lên ngân sách và huy động hiệu quả hơn nguồn vốn trong xã hội.

Ông Dominic Scriven cũng nêu một chênh lệch đáng chú ý: tổng vốn được huy động thông qua hoạt động quản lý tại các công ty quản lý quỹ ở Việt Nam hiện vào khoảng 25 tỷ đô la Mỹ (USD), trong khi quy mô quỹ hưu trí chỉ khoảng 100 triệu USD.

“Tại nhiều quốc gia, quỹ hưu trí thường là một trong những cấu phần lớn nhất của thị trường vốn, nhưng tại Việt Nam, quy mô này vẫn còn rất nhỏ”, ông Dominic Scriven nhấn mạnh.

Khoảng cách này cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ cần thêm nhà đầu tư, mà cần thêm một nhóm nhà đầu tư có tầm nhìn dài hơn, kỷ luật hơn và ít bị chi phối bởi biến động ngắn hạn. Khi phát triển đủ lớn, quỹ hưu trí có thể tạo ra lớp cầu ổn định cho cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư và các sản phẩm tài chính phục vụ mục tiêu tích lũy.

Vai trò của dòng vốn hưu trí không nằm ở giao dịch tức thời, mà ở khả năng nâng chất lượng thị trường. Nhà đầu tư hưu trí thường quan tâm đến nền tảng doanh nghiệp, dòng tiền, quản trị công ty, chính sách cổ tức và triển vọng tăng trưởng bền vững. Sự hiện diện của lớp vốn này có thể hỗ trợ quá trình định giá doanh nghiệp theo hướng dài hơi hơn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp niêm yết nâng chuẩn minh bạch và quản trị.

Ở Việt Nam, hưu trí bổ sung đã có bước khởi đầu, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ. Trong phát biểu khai mạc, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính, cho biết đến cuối năm 2025, thị trường có 4 doanh nghiệp được cấp phép quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện, vận hành 7 quỹ với tổng giá trị tài sản ròng gần 2.210 tỷ đồng. Số người tham gia đạt 28.538 người.

Những con số này cho thấy sự tăng trưởng so với giai đoạn đầu, nhưng vẫn khiêm tốn nếu đặt cạnh quy mô lực lượng lao động, nhu cầu tích lũy của người dân và yêu cầu phát triển thị trường vốn. Bộ Tài chính cũng nhìn nhận thói quen ưu tiên gửi tiết kiệm, đầu tư bất động sản và vàng khiến người lao động chưa hình thành thói quen tích lũy qua các sản phẩm tài chính.

Đây là nút thắt lớn của hưu trí bổ sung. Sản phẩm mới chỉ là điều kiện ban đầu. Để thị trường phát triển, người lao động cần niềm tin vào khung pháp lý, cơ chế giám sát, hiệu quả đầu tư và khả năng chi trả trong tương lai. Doanh nghiệp cũng cần xem hưu trí bổ sung là một phần của chính sách phúc lợi, thay vì chỉ là chi phí phát sinh.

Từ kinh nghiệm quốc tế, Giáo sư Joseph Cherian, Giám đốc điều hành kiêm Giáo sư danh dự tại Asia School of Business, cho rằng hệ thống hưu trí nên được thiết kế đơn giản, chi phí thấp và vận hành theo chuẩn của một định chế đầu tư chuyên nghiệp.

Theo Giáo sư Joseph Cherian, người dân bình thường không nên phải tự xử lý các quyết định tài chính quá phức tạp trong nhiều thập kỷ. Hệ thống hưu trí hiệu quả phải giúp họ tích lũy đều đặn, đầu tư phù hợp với vòng đời và bảo vệ mục tiêu thu nhập khi nghỉ hưu.

Với Việt Nam, phát triển quỹ hưu trí không chỉ là câu chuyện của tuổi già. Đây còn là một phần của bài toán nâng cấp thị trường vốn. Khi dòng vốn hưu trí lớn hơn, thị trường chứng khoán có thêm nguồn cầu ổn định, doanh nghiệp có thêm kênh vốn bền vững, còn người lao động có thêm lựa chọn tích lũy cho tương lai.

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã có thanh khoản, có nhà đầu tư cá nhân và có sự tham gia của vốn ngoại. Điều còn thiếu là một người mua dài hạn đủ lớn trong nước. Quỹ hưu trí, nếu được phát triển đúng hướng, có thể trở thành mảnh ghép đó.