Chuyên gia gọi tên 'miếng bánh' 825 tỷ USD ngay trong nước: Sân chơi lớn cho VinFast, Thaco, Hòa Phát và hàng nghìn doanh nghiệp

Dẫn nguồn phân tích của TS. Phan Đăng Phong, Viện Nghiên cứu Cơ khí (Bộ Công Thương) trên Báo Công Thương, nếu lấy quy mô sản xuất cơ khí năm 2025 làm năm gốc và duy trì kịch bản tăng trưởng khoảng 10%/năm, tổng quy mô thị trường cơ khí trong giai đoạn 2026-2045 có thể đạt khoảng 21,7 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 825 tỷ USD.

Đây là con số đáng chú ý trong bối cảnh nhu cầu đầu tư vào hạ tầng, năng lượng và công nghiệp chế biến, chế tạo được dự báo tiếp tục tăng. Theo chuyên gia, các lĩnh vực như đường sắt, năng lượng, lưới điện, khai thác và chế biến khoáng sản, đóng tàu, ô tô - xe máy, thiết bị điện, cơ khí nông nghiệp và thiết bị đồng bộ cần được xác định là những hướng ưu tiên.

Điểm đáng nói là thị trường này không hoàn toàn nằm ở tương lai. Khoảng 3.100 doanh nghiệp cơ khí chế tạo với 53.000 cơ sở sản xuất đang hoạt động tại Việt Nam. Ngành cơ khí, máy móc và thiết bị trong nước cũng từng bước tham gia chuỗi cung ứng của những doanh nghiệp lớn như Toyota, Thaco, Thành Công hay VinFast.

Tuy nhiên, bài toán lớn nhất vẫn là khả năng biến nhu cầu thành đơn hàng và nâng tỷ lệ nội địa hóa. Tại một hội nghị của Chính phủ hồi tháng 9/2024, ông Phạm Nhật Vượng, Chủ tịch Tập đoàn Vingroup (VIC), từng nhấn mạnh việc phát triển công nghiệp hỗ trợ để doanh nghiệp trong nước có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất.

Thực tế, VinFast sau đó đã có động thái cụ thể khi công bố hỗ trợ tới 50% phí thuê đất và cam kết bao tiêu sản phẩm đầu ra cho doanh nghiệp phụ trợ Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất ô tô. Hội nghị do VinFast tổ chức thu hút hơn 1.000 doanh nghiệp, gồm khoảng 700 đối tác hiện hữu và hơn 300 doanh nghiệp tiềm năng.

Ở một hướng khác, Tập đoàn Hòa Phát (HPG) đang trực tiếp đặt cược vào nhu cầu từ các dự án hạ tầng lớn. Tập đoàn đã ký hợp đồng với SMS group (Đức) để xây dựng dây chuyền sản xuất thép ray và thép hình công suất 700.000 tấn/năm, dự kiến cho ra những thanh ray cao tốc đầu tiên vào quý I/2027. Hòa Phát cho biết sẽ tập trung sản xuất thép chất lượng cao phục vụ đường sắt, dầu khí, năng lượng và quốc phòng.

Cách đây một năm, Chủ tịch HĐQT Trần Đình Long cũng từng đề xuất các dự án đầu tư công lớn phải sử dụng ít nhất 70% hàng hóa sản xuất trong nước, qua đó tạo đầu ra đủ lớn cho doanh nghiệp nội địa đầu tư máy móc, công nghệ và mở rộng sản xuất.

Trong khi đó, Thaco Industries đang xây dựng năng lực ở chính phần lõi của chuỗi giá trị cơ khí. Doanh nghiệp đã đầu tư hơn 400 triệu USD cho Trung tâm cơ khí tại Chu Lai, gồm tổ hợp cơ khí, nhà máy thiết bị chuyên dụng, sơ mi rơ moóc, cơ khí chính xác - khuôn mẫu và cơ điện lạnh. Mô hình “All-in-one” được triển khai từ R&D, gia công tạo phôi, hàn, xử lý bề mặt, sơn đến lắp ráp và lắp đặt.

Thaco cũng đã mở rộng câu chuyện sang khu công nghiệp chuyên ngành cơ khí tại Bình Dương, với quy hoạch gồm trung tâm R&D, trung tâm cơ khí chế tạo và các nhà máy công nghiệp hỗ trợ thế hệ mới, trong đó có sản phẩm thiết bị điện - điện tử và linh kiện công nghiệp.

Nhìn từ những động thái trên, 825 tỷ USD không phải một “chiếc bánh” tự động chuyển thành doanh thu cho doanh nghiệp Việt. Giá trị thực sự nằm ở khả năng biến các dự án đường sắt, năng lượng, ô tô, lưới điện và hạ tầng thành những đơn hàng cụ thể cho doanh nghiệp trong nước.

Nếu làm được điều này, quy mô thị trường đủ lớn để xuất hiện thêm những doanh nghiệp dẫn dắt trong cơ khí, thiết bị điện và công nghiệp hỗ trợ, đồng thời giúp các tập đoàn như VinFast, Thaco, Hòa Phát giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu và tiến sâu hơn vào các chuỗi giá trị công nghiệp có hàm lượng công nghệ cao.