Thuế 12,5% chưa đủ, Mỹ đề nghị áp mức cao hơn với mặt hàng xuất khẩu tỷ USD của Việt Nam

Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) mới đây đã công bố báo cáo tổng hợp kết quả điều tra theo Mục 301 (Section 301) về các chính sách, hành vi và thông lệ liên quan đến lao động cưỡng bức tại 60 quốc gia và vùng lãnh thổ. Danh sách này bao gồm nhiều đối thủ cạnh tranh trực tiếp của gạo Mỹ như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan, Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU).

Theo kết luận của USTR, các quốc gia được điều tra đều chưa cấm hoặc chưa thực thi hiệu quả các biện pháp ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức nhập khẩu vào thị trường nội địa. Trên cơ sở đó, cơ quan này đề xuất áp thuế bổ sung đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu vào Mỹ, với mức thuế dao động từ 10% đến 12,5%.

Đối với ngành gạo, báo cáo dẫn trường hợp gạo nhập khẩu từ Myanmar như một ví dụ cho thấy việc thiếu các cơ chế kiểm soát hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức có thể ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của gạo Mỹ trên thị trường quốc tế.

Trong thông cáo đi kèm báo cáo, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nhấn mạnh rằng việc các đối tác thương mại lớn không giải quyết vấn đề hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức là điều không thể chấp nhận, bởi điều này tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu công bằng đối với người lao động và doanh nghiệp Mỹ.

Đáng chú ý, Hiệp hội Lúa gạo Mỹ (USA Rice) cho rằng mức thuế 12,5% mà USTR đề xuất vẫn chưa đủ mạnh. Ông Peter Bachmann, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc USA Rice cho biết tổ chức này mong muốn mức thuế cao hơn đối với gạo nhập khẩu từ các quốc gia xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam và Pakistan.

Dù vậy, USA Rice vẫn đánh giá cao việc chính quyền Mỹ nhanh chóng triển khai cuộc điều tra và sử dụng công cụ thuế quan nhằm tạo thêm lợi thế trong các cuộc đàm phán thương mại cũng như góp phần bảo vệ năng lực cạnh tranh của ngành lúa gạo Mỹ.

Trong quá trình điều tra, USA Rice cũng đã gửi ý kiến chính thức tới USTR, dẫn lại Danh mục hàng hóa được sản xuất bằng lao động trẻ em hoặc lao động cưỡng bức năm 2024 do Bộ Lao động Mỹ công bố. Trên cơ sở đó, hiệp hội này vận động cơ quan quản lý xem xét áp dụng các mức thuế bổ sung đối với gạo nhập khẩu từ các quốc gia nằm trong diện điều tra.

Xuất khẩu gạo của Việt Nam đang đối mặt với không ít thách thức khi giá bán trên thị trường thế giới liên tục suy giảm. Theo số liệu của Cục Hải quan, lũy kế đến ngày 15/3/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, thu về 826,2 triệu USD. Giá xuất khẩu bình quân đạt 477,6 USD/tấn.

So với cùng kỳ năm trước, sản lượng xuất khẩu tăng 2,3% nhưng kim ngạch lại giảm 8,7%, trong khi giá xuất khẩu bình quân giảm tới 10,7%. Điều này cho thấy áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng giữa các quốc gia xuất khẩu gạo, đồng thời phản ánh xu hướng giảm giá chung của thị trường thế giới.

Trong bối cảnh đó, việc duy trì thị phần thôi là chưa đủ. Ngành gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị chế biến và chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn thương mại ngày càng khắt khe từ những thị trường lớn như Mỹ.

Ở diễn biến khác, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo Việt Nam sẽ nhập khẩu khoảng 3,9 triệu tấn gạo trong năm 2026, cao hơn Trung Quốc. Xu hướng này được cho là sẽ tiếp tục trong năm 2027, khi lượng gạo nhập khẩu của Việt Nam có thể tăng lên khoảng 4 triệu tấn, trong khi Philippines duy trì vị trí nước nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới với khoảng 5,6 triệu tấn.