Thuốc lá bước vào lộ trình tăng thuế mới từ 2027

Tại hội nghị góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá diễn ra chiều 13/1, bà Phan Thị Hải, Phó giám đốc chuyên trách Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết từ năm 2013 đến nay, Việt Nam mới hai lần điều chỉnh tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá. Cụ thể, năm 2016, thuế suất tăng từ 65% lên 70%; giai đoạn 2019–2025 tiếp tục điều chỉnh từ 70% lên 75%.

Theo bà Hải, các đợt tăng thuế này chưa đủ mạnh để tạo ra tác động rõ rệt đến hành vi hút thuốc, trong bối cảnh thu nhập người dân tăng nhanh nhưng giá thuốc lá tăng không đáng kể. Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) đã quy định từ ngày 1/1/2027, thuốc lá sẽ áp dụng thuế hỗn hợp, gồm thuế suất 75% như hiện hành và thuế tuyệt đối tăng dần, từ 2.000 đồng/bao năm 2027 lên 10.000 đồng/bao vào năm 2031.

Dữ liệu giai đoạn 2012–2025 cho thấy, tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 36,8%, thấp hơn nhiều so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (70–75%), đồng thời chỉ bằng khoảng một nửa so với nhiều quốc gia ASEAN như Thái Lan (78,6%) hay Singapore (67,1%). Đây được xem là nguyên nhân quan trọng khiến mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc, đặc biệt ở nam giới, chưa đạt như kỳ vọng.

Báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho thấy, công tác truyền thông đã được triển khai rộng rãi, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá và hút thuốc thụ động. Phần lớn người dân nhận thức được nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng như ung thư phổi, đột quỵ, tim mạch.

Tuy nhiên, việc thực thi môi trường không khói thuốc tại nhiều địa điểm công cộng vẫn còn hạn chế. Tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc tại nhà hàng, quán cà phê, quán bar, karaoke vẫn ở mức cao, từ 60% đến gần 70%, chủ yếu do ý thức tuân thủ chưa nghiêm, công tác nhắc nhở, xử phạt chưa thường xuyên và trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở chưa được thực hiện đầy đủ.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2020, giá trung bình một bao thuốc lá tại Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất thế giới, khiến thuốc lá dễ tiếp cận. “Nếu không áp dụng thuế tuyệt đối và các biện pháp làm giảm tính hấp dẫn của thuốc lá, mục tiêu giảm tiêu dùng sẽ rất khó đạt được”, bà Phan Thị Hải nhấn mạnh.

Bên cạnh thuế, các chuyên gia cũng cho rằng quy định về cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc tại Việt Nam còn hạn chế. Hiện diện tích cảnh báo chỉ chiếm 50% vỏ bao, thấp hơn nhiều so với Lào, Brunei, Myanmar (75%). Trong khi đó, Thái Lan và Singapore đã triển khai bao thuốc lá trơn, với cảnh báo chiếm tới 85–90% mặt trước và sau.

Ông Hà Anh Đức – Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá – cho biết Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được ban hành cách đây 13 năm, trong khi bối cảnh kinh tế – xã hội đã thay đổi nhanh, đặc biệt với sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Luật sửa đổi dự kiến trình Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp đầu tiên, với nhiều đề xuất như mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng chữ và hình ảnh lên 85%, siết chặt quản lý các điểm bán lẻ và tăng thuế để giảm khả năng tiếp cận thuốc lá. Các chuyên gia kỳ vọng, cùng với lộ trình tăng thuế từ năm 2027, việc đồng bộ các biện pháp kiểm soát sẽ tạo chuyển biến thực chất trong giảm tiêu dùng thuốc lá, qua đó bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng bệnh tật trong những năm tới.