Thượng tọa Thích Minh Nhẫn nói về trào lưu 'đi chùa, lạy Phật online'

Đi chùa, niệm Phật và thực hành các nghi thức tâm linh trên không gian mạng đang trở thành trào lưu thu hút sự chú ý của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ châu Á. Gần đây, người dân đặc biệt là giới trẻ Hàn Quốc và một số nước châu Á, trong đó có Việt Nam, đang hào hứng với trào lưu đến lễ Phật, tụng kinh, lần tràng hạt tại một ngôi chùa "ảo" có tên Sansa.

Đây là một ứng dụng mô phỏng lại không gian và các hoạt động tâm linh trong chùa do Park Jin-won (26 tuổi) phát triển. Theo thống kê, chỉ trong 3 ngày ra mắt, Sansa đã ghi nhận 600.000 lượt truy cập, con số này tăng nhanh chóng theo từng ngày.

Đánh giá chung của người dùng, cơn sốt chùa Sansa nằm ở sự tiện lợi, dễ thao tác, đồng thời ở đây mô phỏng toàn bộ các hoạt động tại chùa, nhờ đó người tham gia dễ dàng lựa chọn thực hành các tín ngưỡng, nghi thức mà không cần đến tận nơi.

Liên quan đến xu hướng thực hành tín ngưỡng trên không gian mạng, tại buổi họp báo về Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X và Đại lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Thông tin truyền thông Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đã có những chia sẻ về vấn đề này.

Theo báo Dân Trí, Thượng tọa Thích Minh Nhẫn cho rằng, các hoạt động như đi chùa trực tuyến không thể thay thế hoàn toàn việc thực hành tín ngưỡng và sinh hoạt tâm linh trực tiếp tại chùa. Tuy nhiên, nếu được định hướng phù hợp, các nền tảng trực tuyến có thể giúp người dân tiếp cận thông tin, tìm hiểu giáo lý và hình thành nhận thức cơ bản về Phật giáo.

Cũng chia sẻ về vấn đề này, Trưởng ban Văn hóa - Nghi lễ Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP. Hồ Chí Minh, viện chủ tu viện Khánh An (phường An Phú Đông, TP. Hồ Chí Minh), Thượng tọa Thích Trí Chơn cho rằng, so với việc trực tiếp đến chùa, lễ Phật, nghe pháp qua màn hình vẫn có thể đem lại giá trị tâm linh.

Theo ông, trong Phật giáo, công đức sẽ dần được vun bồi từ hành vi thiện và đức tin chứ không phụ thuộc vào các thao tác chạm vào màn hình. Nếu không có điều kiện để đến chùa thì việc lễ Phật, nghe pháp trực tuyến kết hợp cùng với tu dưỡng, sống hướng thiện vẫn có ý nghĩa.

Tuy nhiên, theo Thượng tọa, người tham gia cần chọn được môi trường để nghe pháp, lễ Phật yên tĩnh, trang nghiêm, có nguồn hướng dẫn tin cậy, tạm gác lại toàn bộ các công việc để đạt được sự chuyên tâm cần thiết.

Bàn luận sâu hơn về vấn đề này, Cổng thông tin Phật giáo thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam có bài “Trào lưu đi chùa online, đi nhà thờ online: Từ tiện ích công nghệ hay nguy cơ thương mại hóa niềm tin” của tác giả Thanh Tiến. Nội dung bài viết đề cập đến việc, đi chùa trực tuyến không đơn thuần là thay đổi phương thức tiếp cận tôn giáo, mà còn đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến thực hành tín ngưỡng trong thời đại công nghệ số.

Theo tác giả bài viết, đứng từ góc độ triết học, đi chùa online phản ánh sự tương tác giữa tiến bộ công nghệ và đời sống tinh thần của con người. Các nền tảng số giúp mở rộng khả năng tiếp cận tri thức tôn giáo, tạo điều kiện để người dùng nghe giảng, đọc kinh, tìm hiểu giáo lý, kết nối cộng đồng tín đồ, không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là phương tiện hỗ trợ. Nếu đồng nhất thao tác nhấn nút thắp hương, dâng hoa hay cầu nguyện trên màn hình với việc thực hành tâm linh, người dùng có thể nhầm lẫn giữa biểu hiện bên ngoài và giá trị cốt lõi bên trong.

Nếu xét từ góc độ tâm lý, ứng dụng này đáp ứng nhu cầu có thật của con người như: Được an ủi, chia sẻ, tìm kiếm sự bình an và chỗ dựa tinh thần. Với người cao tuổi, người khuyết tật, người sống xa cơ sở tôn giáo hoặc không có điều kiện tham gia sinh hoạt trực tiếp, đây có thể là phương tiện hỗ trợ hữu ích.

Thế nhưng, nếu không kiểm soát chặt chẽ, nó có thể trở thành kẽ hở để những đối tượng xấu lợi dụng trục lợi, rất dễ sinh ra các gói dịch vụ có thu phí như cầu an trực tuyến, giải hạn, đổi vận hoặc tích lũy phước báu... Nếu không tìm hiểu, kiểm chứng thông tin, người tham gia rất dễ bị dẫn dụ.

Đứng từ góc độ pháp lý, việc ứng dụng công nghệ để hỗ trợ sinh hoạt tôn giáo không phải là hành vi bị nghiêm cấm. Tuy nhiên, nếu lợi dụng hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo để trục lợi, kêu gọi đóng góp, thu tiền trái phép; giả mạo hoạt động cúng dường, cầu an, cầu siêu nhằm chiếm đoạt tài sản... thì đó là hành vi bị nghiêm cấm và có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Thực tế, việc đưa các hoạt động mang màu sắc tín ngưỡng lên môi trường số không phải là hiện tượng mới. Năm 2022, giới trẻ Trung Quốc từng hưởng ứng trào lưu gõ mõ trực tuyến qua các ứng dụng trên điện thoại, với mong muốn cầu bình an, tích lũy công đức. Sau đó, nhiều hình thức tương tự tiếp tục xuất hiện như thắp hương trực tuyến, đọc kinh Phật, lần tràng hạt và thực hiện các nghi thức mô phỏng hoạt động tại chùa.

Sự phát triển của những nền tảng này cho thấy công nghệ đang mở ra thêm cách thức tiếp cận các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng. Dù vậy, trải nghiệm trực tuyến chủ yếu mang tính hỗ trợ tìm hiểu và thực hành cá nhân, không thể thay thế giá trị của việc sinh hoạt tâm linh trực tiếp, cũng như sự kết nối giữa con người với cộng đồng trong đời sống tôn giáo.

Giá trị của tu học không phụ thuộc vào việc bạn thực hiện bao nhiêu lần thao tác lễ Phật trên không gian ảo, ngồi bao lâu trước màn hình, mà nằm ở việc sau mỗi lần tụng kinh, nghe pháp, lễ Phật trực tuyến bạn có thể áp dụng được bao nhiêu điều vào đời sống thực tiễn.