Tiền gửi toàn hệ thống vượt 17 triệu tỷ đồng, nhưng vẫn 'hụt hơi' trước đà tăng tín dụng

Trong Báo cáo chiến lược nửa cuối năm 2026 vừa công bố, Chứng khoán SSI nhận định, sau kết quả kinh doanh quý I/2026 tích cực hơn kỳ vọng, ngành ngân hàng bước vào nửa cuối năm với không ít thách thức. Áp lực thanh khoản, biên lãi ròng (NIM) thu hẹp và chất lượng tài sản suy yếu đã bắt đầu bộc lộ từ những quý đầu năm và nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong thời gian tới.

Tuy nhiên, SSI cho rằng, sự phân hóa giữa các ngân hàng sẽ ngày càng rõ nét hơn. Lợi thế được dự báo sẽ nghiêng về những ngân hàng sở hữu nền tảng huy động vốn vững chắc, năng lực vốn tốt và khả năng kiểm soát chi phí hoạt động hiệu quả. Trong bối cảnh hiện nay, yếu tố tạo nên sự khác biệt không nằm ở việc né tránh áp lực mà ở khả năng hấp thụ và kiểm soát các áp lực đó tốt hơn so với đối thủ cạnh tranh.

Về nguồn vốn, SSI nhận định tình hình có thể được cải thiện trong các quý tới, song tác động đáng kể nhiều khả năng chỉ xuất hiện vào giai đoạn cuối năm.

Tính đến giữa tháng 5, tổng tiền gửi toàn hệ thống đã vượt 17 triệu tỷ đồng, tăng 2,98% so với đầu năm nhưng vẫn thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng. Điều này khiến tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của toàn hệ thống tiếp tục duy trì trên 100%, phản ánh trạng thái thanh khoản vẫn ở mức tương đối căng thẳng.

Theo SSI, có bốn yếu tố chính có thể hỗ trợ thanh khoản trong thời gian tới.

Thứ nhất, dòng tiền có thể quay trở lại hệ thống ngân hàng. Một lượng tiền mặt đang lưu thông ngoài hệ thống được kỳ vọng sẽ dần quay lại, trong đó những điều chỉnh gần đây về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh đóng vai trò hỗ trợ. Tuy vậy, SSI cho rằng quá trình này sẽ diễn ra từ từ và khó tạo ra sự cải thiện đột biến trong ngắn hạn.

Thứ hai, nguồn thu từ hoạt động xuất khẩu có thể cải thiện. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận thâm hụt thương mại lên tới 13,8 tỷ USD, cho thấy dòng ngoại tệ từ hoạt động xuất khẩu chưa trở lại đủ mạnh để hỗ trợ tăng trưởng tiền gửi doanh nghiệp. SSI kỳ vọng xu hướng này sẽ dần cải thiện từ cuối quý III/2026, khi xuất khẩu phục hồi theo yếu tố mùa vụ và từng bước chuyển hóa thành tích lũy tiền gửi bằng VND.

Thứ ba, dòng vốn FDI có thể đóng góp tích cực cho thanh khoản hệ thống. Theo SSI, khi lãi suất tiền gửi VND ở mức 8-9%, cao hơn đáng kể so với lãi suất cơ bản của Fed ở mức 3,5-3,75%, các doanh nghiệp FDI có thể có thêm động lực cơ cấu lại nguồn vốn, chuyển một phần USD sang VND và gửi tại thị trường trong nước. Chênh lệch lãi suất thuận lợi này có thể góp phần bổ sung thanh khoản cho hệ thống, đồng thời hỗ trợ nguồn vốn liên quan đến khu vực FDI so với các năm trước.

Thứ tư, giải ngân đầu tư công được đánh giá là động lực mang tính then chốt nếu tiến độ được cải thiện. Khi dòng vốn giải ngân luân chuyển qua các nhà thầu và doanh nghiệp, sau đó quay trở lại hệ thống ngân hàng dưới dạng tiền gửi, thanh khoản toàn hệ thống có thể được cải thiện đáng kể. Quy mô kế hoạch giải ngân đầu tư công năm nay vào khoảng 1,1 triệu tỷ đồng, tương đương gần 6% tổng tiền gửi ngân hàng. Dù vậy, tiến độ thực hiện và khả năng hấp thụ vốn vẫn là những ẩn số, đặc biệt trong bối cảnh chi phí xây dựng và giá năng lượng duy trì ở mức cao, gây áp lực lên biên lợi nhuận của các nhà thầu và có thể làm chậm tiến độ triển khai dự án.

Bên cạnh các yếu tố trên, SSI kỳ vọng các ngân hàng sẽ tiếp tục đẩy mạnh phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và gia tăng vay vốn nước ngoài nhằm bù đắp phần nguồn vốn còn thiếu hụt trong nước. Ngân hàng Nhà nước cũng vẫn còn dư địa hỗ trợ thanh khoản ngắn hạn thông qua các công cụ như thị trường mở, hoán đổi ngoại tệ và tái cấp vốn. Tuy nhiên, SSI lưu ý rằng các công cụ này chủ yếu mang tính điều tiết ngắn hạn và khó có thể thay thế vai trò của việc củng cố nền tảng huy động vốn bền vững.

Trong bối cảnh hiện nay, năng lực huy động vốn không còn đơn thuần là yếu tố hỗ trợ hoạt động kinh doanh mà đã trở thành yếu tố then chốt quyết định mức độ phân hóa lợi nhuận giữa các ngân hàng trong ngắn hạn. Những ngân hàng chủ động thu xếp được nguồn vốn từ sớm sẽ có điều kiện đẩy nhanh tăng trưởng tín dụng, qua đó cải thiện thu nhập lãi thuần (NII) trước khi mặt bằng thanh khoản có khả năng hạ nhiệt vào quý IV.