Tìm hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm, nhân vật 'chú bé loắt choắt' nổi tiếng trong thơ Tố Hữu

Hưởng ứng đợt cao điểm thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính do Bộ Công an phát động, nhiều địa phương trên cả nước đang phối hợp đưa đón thân nhân các anh hùng liệt sĩ đến điểm lấy mẫu theo quy định, góp phần thực hiện hành trình "trả lại tên" cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Trong đợt triển khai này, trường hợp gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm - nguyên mẫu của nhân vật "chú bé Lượm" trong bài thơ cùng tên của nhà thơ Tố Hữu - nhận được sự quan tâm đặc biệt.

Hiện tỉnh Khánh Hòa đang phối hợp với các đơn vị chức năng xác minh thông tin, rà soát hồ sơ và tổ chức tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm cùng nhiều liệt sĩ chưa xác định được nơi an nghỉ.

Đối với trường hợp của liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa sẽ rà soát toàn bộ các nghĩa trang liệt sĩ và các dữ liệu liên quan trên địa bàn, đồng thời phối hợp với các đơn vị trên cả nước để mở rộng việc tìm kiếm. Tuy nhiên, kết quả rà soát bước đầu cho thấy trong danh sách các phần mộ liệt sĩ có tên tại Khánh Hòa hiện chưa có trường hợp nào mang tên Nguyễn Thanh hoặc Nguyễn Văn Lượm.

Hành trình tìm kiếm càng thu hút sự quan tâm của dư luận bởi liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm chính là nguyên mẫu của nhân vật "chú bé loắt choắt" trong bài thơ Lượm - tác phẩm đã trở thành biểu tượng về tinh thần yêu nước của thiếu niên Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Hình tượng cậu bé giao liên hồn nhiên, dũng cảm đã in đậm trong ký ức nhiều thế hệ qua những câu thơ quen thuộc: "Chú bé loắt choắt/ Cái xắc xinh xinh/ Cái chân thoăn thoắt...". Ít ai biết rằng phía sau hình tượng văn học ấy là một nhân vật có thật - liệt sĩ Nguyễn Thanh, tên thường gọi là Nguyễn Văn Lượm.

Theo các tài liệu, liệt sĩ Nguyễn Thanh sinh ngày 21/12/1932 tại xã Quảng Ninh, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên (nay thuộc TP. Huế). Ông tham gia hoạt động cách mạng từ khi còn nhỏ, làm nhiệm vụ giao liên và hy sinh trong khi chiến đấu với địch ngày 15/4/1947, khi mới 14 tuổi. Bằng "Tổ quốc ghi công" ghi rõ: Liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm, đội viên du kích, hy sinh tại Thừa Thiên.

Đã gần 80 năm kể từ ngày hy sinh, gia đình vẫn chưa xác định được nơi ông an nghỉ. Hiện liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm còn 3 người em ruột đang sinh sống tại tỉnh Khánh Hòa, gồm bà Nguyễn Thị Hiền (67 tuổi, phường Phan Rang), bà Nguyễn Thị Toàn (63 tuổi) và ông Nguyễn Thanh Sơn (59 tuổi, cùng trú tại phường Đô Vinh). Một người em khác là ông Nguyễn Hồng Phước đã qua đời vào năm 2011.

Song song với việc thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ, lực lượng chức năng tại Khánh Hòa cũng đang đẩy nhanh công tác lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Hiện Nghĩa trang liệt sĩ Hòn Dung có 750 phần mộ, trong đó 240 phần mộ chưa xác định được danh tính. Theo kế hoạch, việc lấy mẫu tại đây sẽ hoàn thành trước ngày 8/8, sau đó tiếp tục triển khai tại Nghĩa trang liệt sĩ Suối Hiệp.

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa cho biết đã thành lập các tổ công tác chuyên trách thực hiện việc khai quật, lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang liệt sĩ. Toàn tỉnh hiện có 2.183 phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin tại 7 nghĩa trang. Đến nay, lực lượng chức năng đã lấy mẫu từ 501 phần mộ, trong đó có 277 mẫu đủ điều kiện phục vụ giám định ADN.

Cùng với việc lấy mẫu sinh phẩm, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cũng tiếp tục tiếp nhận, rà soát và xác minh các nguồn thông tin về nơi an táng liệt sĩ do các cơ quan, tổ chức và người dân cung cấp. Việc kết hợp giám định ADN với đối chiếu hồ sơ, dữ liệu và thông tin lịch sử được kỳ vọng sẽ đẩy nhanh quá trình xác định danh tính các liệt sĩ chưa rõ thông tin, góp phần đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với tên tuổi của mình.