Toàn cảnh ngành chứng khoán nửa đầu 2026 (bài 1): Khốc liệt cuộc đua 'giành' nhân sự

Hàng nghìn nhân sự đang đứng sau cuộc đua chứng khoán

Dữ liệu tổng hợp tại báo cáo tài chính quý II/2026 của nhóm công ty chứng khoán cho thấy, VPS tiếp tục là cái tên có số lượng nhân sự nhiều nhất với hơn 1.900 người. Qua đó cùng với SSI là hai gương mặt ghi nhận quy mô trên 1.000 nhân sự.

Một số CTCK có lượng nhân sự từ 500 đến dưới 1.000 người có thể kể đến TCBS, MBS, VPBankS và VNDirect.

Dù không đồng nhất, quy mô nhân sự phần nào phản ánh vị thế của các doanh nghiệp này trong Top đầu về thị phần môi giới, quy mô hoạt động, vốn và tài sản.

Sau một giai đoạn ngành chứng khoán chạy đua quyết liệt về vốn, margin và thị phần, một cuộc đua khác đang diễn ra âm thầm. Đó là cuộc đua giành người.

Điểm chung dễ nhận thấy là đa phần các công ty chứng khoán có gốc ngân hàng như TCBS, VPBankS, LPBS, HDS, SHS và BSI đều ghi nhận xu hướng nhân sự tăng hoặc đi ngang trong giai đoạn từ năm 2022 đến nay. LPBS tăng từ 29 lên 454 người, trong khi VPBankS tăng từ 384 người năm 2022 lên 800 người vào cuối tháng 6/2026.

MBS và CTS duy trì tương đối ổn định, lần lượt trên 600 và 200 nhân sự, trong khi TPS là đại diện hiếm hoi đi ngược xu hướng, giảm từ 328 người cách đây 4 năm xuống còn 167 người.

Ở nhóm CTCK độc lập, xu hướng chủ đạo thiên về duy trì hoặc điều chỉnh nhân sự thay vì mở rộng mạnh. SSI giảm từ hơn 1.600 cuối năm 2022 xuống còn 1.453 người tại kỳ báo cáo gần nhất, trong khi VNDirect giảm 634 về còn 924 nhân sự. Vietcap, VIX và VPS có xu hướng tăng nhưng tốc độ tương đối chậm; HSC và VDS duy trì quy mô ổn định qua nhiều năm, lần lượt trên 650 và 400 người.

Đáng chú ý, sự khác biệt về nhân sự phần nào đi cùng với cách các CTCK lựa chọn động lực tăng trưởng. VPS duy trì vị thế ở mảng môi giới khách hàng cá nhân; Vietcap và HSC nổi bật ở môi giới khách hàng tổ chức; TCBS có thế mạnh ở môi giới trái phiếu, trong khi VIX tập trung mạnh vào hoạt động tự doanh với lượng nhân sự chưa tới 100 dù tổng tài sản đã xấp xỉ mốc 39.000 tỷ.

Như vậy, biến động nhân sự không đơn thuần phản ánh việc doanh nghiệp tuyển thêm hay cắt giảm người. Trong bối cảnh thị trường chứng khoán biến động mạnh về điểm số và thanh khoản nửa đầu năm, biến động nhân sự ngành chỉ là một phần của bức tranh. Phần lớn hơn được quyết định bởi chiến lược cụ thể của từng công ty chứng khoán.

Thực tế, điều này đã được khái quát tương đối rõ qua nhận định của bà Phạm Minh Hương, Chủ tịch HĐQT VNDirect, tại ĐHCĐ thường niên 2026. Trong bối cảnh biên lợi nhuận dịch vụ ngày càng thu hẹp, phí giao dịch dần trở thành “hàng hóa phổ thông” và cuộc đua cạnh tranh chi phí vốn, thách thức lớn nhất của VNDirect không nằm ở cơ hội thị trường mà ở nguồn lực để biến cơ hội thành giá trị.

“Là CTCK độc lập, VNDirect không có lợi thế về chi phí vốn như các tổ chức có hậu thuẫn ngân hàng. Do đó, doanh nghiệp phải chuyển dịch năng lực sang những mô hình kinh doanh mới, trong đó con người trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi”, lãnh đạo VNDirect nhấn mạnh.

Bà Hương cho biết, VNDirect đã và đang đối diện tình trạng dịch chuyển nhân sự khi nhiều cán bộ trưởng thành từ doanh nghiệp hiện giữ vai trò lãnh đạo tại các CTCK khác. Điều này khiến nguồn lực từng được VNDirect đào tạo trở thành một phần nguồn lực chung của thị trường.

Theo vị lãnh đạo, trong giai đoạn thị trường ngày càng cạnh tranh, lợi thế bền vững của một doanh nghiệp dịch vụ chỉ có thể đến từ đội ngũ có tri thức và tinh thần phụng sự. Vì vậy, dù đã định vị lại năng lực và giải bài toán quản trị, nếu không giải được bài toán con người, mọi chiến lược của VNDirect đều khó đi đến đích.

Từ cuộc đua nhân sự đến bài toán vốn

4 năm qua, nhóm CTCK có ngân hàng hậu thuẫn cho thấy xu hướng mở rộng quy mô nhân sự rõ nét hơn so với phần còn lại của ngành. Câu chuyện của VPBankS hay LPBS - từ những doanh nghiệp có quy mô vốn điều lệ chỉ vài trăm tỷ đồng cách đây 3-4 năm hiện, vươn lên nhóm đầu với vốn hàng chục nghìn tỷ đồng cùng tốc độ tăng trưởng kinh doanh bằng lần - cho thấy đây không đơn thuần là xu hướng tuyển dụng, mà là cuộc cạnh tranh về nguồn lực.

Tính đến cuối quý II/2026, đã có ít nhất 11 CTCK sở hữu vốn điều lệ ở mức chục nghìn tỷ đồng. VPS, VIX, SSI và TCBS thậm chí ghi nhận quy mô từ 24.000 tỷ đến gần 28.000 tỷ đồng, tương đương quy mô vốn của một ngân hàng VN30 tầm trung.

Câu hỏi đặt ra là điều gì thúc đẩy một số CTCK tăng tốc tuyển dụng song hành với cuộc đua tăng vốn?

Thực tế, việc mở rộng đội ngũ là một phần trong quá trình thu hẹp khoảng cách với nhóm dẫn đầu, khi thị trường chứng khoán đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới. Nó gắn với kỳ vọng nâng hạng lên thị trường mới nổi theo FTSE Russell, cùng sự xuất hiện của những thị trường và sản phẩm mới như sàn tài sản số, sàn tín chỉ carbon...

Không dừng ở đó, Việt Nam cũng hướng tới việc đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của MSCI và ngày càng tiệm cận với các thị trường phát triển. Trong bối cảnh này, các CTCK - nhóm hạt nhân của thị trường - cần chuẩn bị cả cơ sở vật chất, nguồn lực và năng lực tài chính để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của nhà đầu tư trong và ngoài nước, đồng thời phát triển thêm các sản phẩm, dịch vụ mới. Bởi vậy, tăng vốn điều lệ đã trở thành một cuộc đua kéo dài nhiều năm và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Ngay đầu năm 2026, VIX, Vietcap và VPS đồng loạt tăng vốn hàng nghìn tỷ đồng nhằm củng cố bộ đệm tài chính. VIX thậm chí tăng vốn thêm 11.026 tỷ đồng để góp vốn vào CTCP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa VIX. SSI, LPBS, HDBS... cũng nhanh chóng nhập cuộc.

Tuy nhiên, với nhóm CTCK có ngân hàng đứng sau, tăng vốn và mở rộng nhân sự còn mở ra một lợi thế khác: Khả năng tiếp cận hệ sinh thái khách hàng, nguồn tiền và nền tảng phân phối của ngân hàng mẹ.

Các ngân hàng như HDBank, Techcombank, MB, SHB... đều sở hữu tệp khách hàng lên tới vài chục triệu, tạo dư địa để các CTCK thành viên đẩy mạnh bán chéo sản phẩm và mở rộng sang ngân hàng đầu tư (IB) - lĩnh vực đang được nhiều công ty chú trọng hơn trong thời gian gần đây.

Tại ĐHCĐ thường niên 2026, lọt Top 5 thị phần môi giới và mở rộng mảng IB là hai trong bốn trụ cột chiến lược được ban lãnh đạo SHS đặt ra, nhằm khai thác tốt hơn các lợi thế gắn với SHB và T&T Group.

Trong khi đó, tại ĐHCĐ MBS cuối tháng 3/2026, Chủ tịch HĐQT MB Lưu Trung Thái cho biết ngân hàng có hơn 36 triệu khách hàng, trong đó khoảng 2/3 là khách hàng hoạt động. MBS hiện mới phục vụ khoảng 200.000 khách hàng active, cho thấy dư địa mở rộng còn rất lớn.

Nhìn rộng hơn, với nhóm CTCK có vốn ngân hàng hậu thuẫn, việc mở rộng quy mô không đơn thuần là giải bài toán tăng trưởng của riêng CTCK. Đây còn là mắt xích trong chiến lược phát triển hệ sinh thái tài chính đa trụ cột của các ngân hàng như HDBank, MB, Techcombank hay VPBank…, nơi ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm có thể cùng khai thác một tệp khách hàng và bổ trợ cho nhau.

Nguồn vốn đang tăng nhanh hơn nguồn nhân lực ở phần lớn CTCK, nhưng mức độ “đi cùng nhau” rất khác biệt. Trong khi LPBS, VPBankS cho thấy chiến lược vừa tăng vốn vừa mở rộng đội ngũ để thu hẹp khoảng cách với nhóm dẫn đầu, TCBS, VPS, SSI hay MBS lại sử dụng lượng vốn tăng thêm theo hướng ít phụ thuộc hơn vào việc mở rộng nhân sự.

Vậy lượng vốn khổng lồ được các CTCK bổ sung trong 4 năm qua đang đi đâu? Bức tranh bảng cân đối tại thời điểm cuối quý II/2026 có thực sự cho thấy những khác biệt lớn giữa các mô hình kinh doanh?