Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương: Tăng trưởng đã có sức bật nhưng vẫn còn nhiều điểm nghẽn

Phát biểu khai mạc và đề dẫn Diễn đàn Kinh tế mới lần thứ 4 năm 2026 chiều 3/10, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh yêu cầu tạo đột phá trong thực thi chính sách, qua đó thúc đẩy tăng trưởng và phát huy tốt hơn nguồn lực của nền kinh tế.

Tăng trưởng đã có sức bật nhưng còn nhiều điểm nghẽn

Nhìn lại 9 tháng đầu năm, ông Nguyễn Thanh Nghị đánh giá nền kinh tế đã duy trì được đà tăng trưởng trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động phức tạp, nhất là về chuỗi cung ứng và giá nhiên liệu.

GDP quý I tăng 7,83%, quý II tăng 8,39% và quý III ước tăng 9,95%, đưa mức tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%. Kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, lạm phát được kiểm soát. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa 9 tháng đạt khoảng 434,3 tỷ USD, tăng 24,5%. Vốn FDI thực hiện 8 tháng đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1%, cao nhất trong 5 năm qua. Giải ngân đầu tư công đạt 643.000 tỷ đồng, bằng 62,9% kế hoạch và cao hơn hơn 200.000 tỷ đồng so với cùng kỳ.

Ở cấp địa phương, 12/34 tỉnh, thành phố đạt tốc độ tăng trưởng GRDP hai con số trong 9 tháng và 27/34 địa phương có tốc độ tăng trưởng quý III cao hơn quý II.

Khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là kinh tế tư nhân, tiếp tục thể hiện sự năng động và sáng tạo. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã tiên phong trong các lĩnh vực mới và khó như ô tô điện, hàng không, hạ tầng chiến lược, năng lượng, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và dịch vụ số.

Tuy nhiên, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng những kết quả này mới chỉ là bước đầu, sức bật giữa các địa phương và khu vực doanh nghiệp chưa đồng đều, trong khi nhiều điểm nghẽn vẫn cần tiếp tục tháo gỡ.

Đến hết 9 tháng, mới có 12/34 tỉnh, thành phố đạt tăng trưởng hai con số. Để đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm trên 10%, GDP quý IV cần tăng tới 12,5%. Công nghiệp - xây dựng tăng thấp hơn 1,1% so với mục tiêu cả năm; tiêu dùng 9 tháng chưa tạo được đột phá, nếu loại trừ yếu tố giá chỉ tăng gần 8%; đầu tư tư nhân tăng 14%, thấp hơn kỳ vọng.

Đáng chú ý, số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường trong tháng 9 giảm 26,3% so với cùng kỳ, trong khi tỷ lệ thất nghiệp thanh niên 9 tháng ở mức gần 8,9%, cao nhất giai đoạn 2020-2026.

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, việc vận hành chính quyền hai cấp đã giúp bộ máy thông suốt hơn nhưng chất lượng vận hành chưa đồng đều, nhất là ở cấp cơ sở. Khoảng cách giữa khu vực kinh tế trong nước và khu vực FDI vẫn lớn. Trong 9 tháng, xuất khẩu của khu vực trong nước chỉ tăng 6,1%, trong khi khu vực FDI tăng 29,2%.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng chưa thực sự tạo được cú hích cho tăng trưởng. Theo số liệu được ông dẫn lại từ Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 của VCCI, chỉ khoảng 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm, dịch vụ; 93,5% khoản vay vẫn đòi hỏi tài sản thế chấp và chỉ 6-8% doanh nghiệp thường xuyên dự đoán được các thay đổi chính sách.

Sáu nhóm vấn đề cần tập trung tháo gỡ

Từ thực tế trên, ông Nguyễn Thanh Nghị cho rằng mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và cả giai đoạn 2026-2030 đặt ra thách thức rất lớn, đòi hỏi không chỉ nỗ lực cao mà còn phải thay đổi cách nghĩ, cách làm để tạo đột phá.

Trên tinh thần đó, ông gợi mở 6 nhóm vấn đề để Diễn đàn tập trung thảo luận.

Thứ nhất là chuyển từ chủ trương đúng sang đột phá về thực thi. Theo ông, các nghị quyết của Đảng đã xác định rõ yêu cầu thay đổi phương thức quản lý nhà nước, chấm dứt tư duy “không quản được thì cấm”, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và quản lý theo kết quả đầu ra.

Kết luận 18 của Trung ương đã đề ra 92 nhiệm vụ cụ thể cần triển khai trong năm 2026 để thúc đẩy tăng trưởng hai con số. Vì vậy, các đại biểu cần tập trung vào những vướng mắc thực tế, từ đó đề xuất giải pháp cụ thể, đo được bằng số ngày doanh nghiệp phải chờ thủ tục, chi phí tuân thủ được cắt giảm và gắn các chỉ số này với trách nhiệm giải trình của cơ quan, đơn vị, đặc biệt là người đứng đầu.

Thứ hai là nâng cao năng lực quản trị của chính quyền địa phương, nhất là cấp cơ sở, sau khi mô hình chính quyền hai cấp đi vào vận hành.

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, các tỉnh, thành phố sau hợp nhất có không gian phát triển rộng hơn, tạo cơ hội tổ chức lại phát triển theo lợi thế và tăng cường liên kết vùng. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều vấn đề về quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư và đội ngũ cán bộ. Các địa phương cần chỉ rõ những khâu, nội dung còn vướng mắc để phát huy hiệu quả không gian phát triển mới.

Thứ ba là khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Ông Nguyễn Thanh Nghị cho rằng nhiều nguồn lực hiện vẫn đang bị “đóng băng”, nhất là đất đai, các dự án tồn đọng kéo dài và tài sản công chưa được khai thác. Đây là dư địa tăng trưởng lớn cả trong ngắn hạn và dài hạn.

Cùng với đó, đầu tư công cần thực sự đóng vai trò vốn mồi, dẫn dắt đầu tư xã hội; hệ thống tài chính phải đủ sức đáp ứng nhu cầu vốn cho chu kỳ tăng trưởng mới. Vấn đề quan trọng là làm thế nào huy động được lượng vốn lớn nhưng vẫn bảo đảm cơ cấu lành mạnh, an toàn tài chính quốc gia, đồng thời hình thành những mô hình mới để thu hút nguồn lực xã hội và quốc tế.

Thứ tư là đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự đi vào sản xuất, kinh doanh. Đây được xác định là động lực chính của mô hình phát triển mới, song theo ông Nguyễn Thanh Nghị, sức lan tỏa và mức độ đi vào chiều sâu vẫn chưa đạt yêu cầu.

Nghị quyết 57-NQ/TW cần nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo thay đổi trong sản xuất, kinh doanh và quản trị của từng địa phương, doanh nghiệp. Vấn đề đặt ra là xác định chính xác chuỗi chuyển hóa từ tri thức thành kỹ năng, từ kỹ năng thành năng suất và từ năng suất thành năng lực cạnh tranh đang bị ách tắc ở đâu để có giải pháp tháo gỡ.

Thứ năm là nâng tầm doanh nghiệp Việt Nam và mở rộng thị trường. Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đặt vấn đề làm thế nào để hình thành thêm nhiều doanh nghiệp dẫn dắt, kiến tạo chuỗi giá trị; doanh nghiệp lớn có thể dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp trong nước tăng cường liên kết với khu vực FDI.

Cùng với mở rộng thị trường nước ngoài, thị trường trong nước cũng cần được khai thác tốt hơn. Việt Nam mỗi năm đón hơn 20 triệu lượt khách quốc tế và hơn 130 triệu lượt khách nội địa, nhưng doanh thu du lịch còn khiêm tốn, tốc độ tăng doanh thu thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng lượng khách. Do đó, cần làm rõ nguyên nhân và tìm giải pháp để phát huy tốt hơn nguồn lực này, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong giai đoạn mới.

Thứ sáu là bảo đảm tăng trưởng nhanh đi đôi với bền vững. Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, mục tiêu tăng trưởng cao phải đồng thời gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội, môi trường và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

“Kết quả đạt được của năm nay phải trở thành tiền đề thuận lợi cho tăng trưởng của năm sau; dự án hoàn thành hôm nay phải tạo ra năng lực sản xuất cho ngày mai; chính sách ban hành phải đủ ổn định để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn”, ông Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh.

Ông đề nghị Diễn đàn đóng góp ý kiến cho kịch bản tăng trưởng năm 2027 và cả giai đoạn đến năm 2030, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động khó lường.