TS Bùi Ngọc Sơn: Trung Quốc khó tự làm chip cao cấp khi Mỹ siết từng mắt xích trong chuỗi công nghệ

Chỉ thiếu một mắt xích, cả chuỗi có thể gặp vấn đề

Tại talkshow “Mỹ cùng liên minh ‘NATO công nghệ’ bủa vây, hệ sinh thái Trung Quốc bị ‘bóp nghẹt’?” do VTC News tổ chức, theo chuyên gia kinh tế TS Bùi Ngọc Sơn, điều Trung Quốc lo ngại nhất hiện nay không chỉ là việc bị hạn chế tiếp cận một sản phẩm công nghệ riêng lẻ, mà là nguy cơ bị tách khỏi cả hệ sinh thái công nghệ.

TS Bùi Ngọc Sơn phân tích, chuỗi sản xuất chip hiện nay phụ thuộc vào rất nhiều quốc gia và doanh nghiệp. Từ vật liệu, hóa chất, tấm wafer đến máy quang khắc và các thiết bị đi kèm đều có những mắt xích mà Trung Quốc chưa thể tự thay thế hoàn toàn.

Theo ông, nếu thiếu chỉ một chi tiết quan trọng, hệ thống cũng có thể không vận hành được. Ông cho rằng việc Mỹ thúc đẩy các đồng minh cùng áp dụng những quy định kiểm soát công nghệ sẽ tiếp tục thu hẹp các “kẽ hở” mà doanh nghiệp Trung Quốc từng tận dụng để tiếp cận công nghệ và vật liệu.

“Nếu các biện pháp đều đi đúng quy tắc, bịt kín mọi lỗ hổng, Trung Quốc sẽ gặp khó khăn”, TS Bùi Ngọc Sơn nhận định.

Đáng chú ý, ông cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở khả năng sản xuất chip của Trung Quốc mà còn ở năng lực ứng dụng những con chip này cho các công nghệ phức tạp.

“Nếu đã không có chip hiện đại hoặc không có máy sản xuất chip thì chip của Trung Quốc làm không đủ tầm để xử lý các thuật toán loại mạnh thì làm sao mà công nghệ AI và robot của anh duy trì được”, ông nói.

Không có phần mềm thiết kế, khó làm chip cao cấp

Theo TS Bùi Ngọc Sơn, phần mềm thiết kế chip EDA là một trong những mắt xích quan trọng mà Trung Quốc khó thay thế trong thời gian ngắn. Trung Quốc đã bị hạn chế tiếp cận công nghệ này từ trước và nếu không có phần mềm EDA, nước này khó tự thiết kế những con chip cao cấp cho mình.

“Không có phần mềm đó thì Trung Quốc không thể tự thiết kế ra những chip cao cấp cho chính mình được”, ông nói.

Trong khi đó, việc tự phát triển một hệ thống phần mềm tương đương cũng không phải nhiệm vụ đơn giản. TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng Trung Quốc hiện vẫn có khả năng duy trì hoạt động nhờ sự chuẩn bị từ trước, trong đó có việc nhập dự phòng và các nguồn cung bên ngoài. Tuy nhiên, ông nhận định năng lực chip do Trung Quốc tự sản xuất vẫn chưa đủ để xử lý những vấn đề và mô hình phức tạp.

Theo ông, Trung Quốc có thế mạnh ở các khâu sản xuất vật lý, vật liệu với chi phí thấp, nhưng khi các trung tâm nghiên cứu và những mắt xích công nghệ chuyên sâu bị tách khỏi hệ sinh thái này, việc tự chủ toàn bộ sẽ trở nên khó khăn hơn.

TS Bùi Ngọc Sơn cũng nhấn mạnh rằng ngay cả Mỹ cũng không thể tự sản xuất toàn bộ một con chip cao cấp nếu tách khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo ông, sản xuất chip là thành quả của cả một hệ sinh thái công nghệ toàn cầu, trong đó mỗi quốc gia, doanh nghiệp đảm nhiệm một mắt xích nhất định.

Hơn 400.000 chi tiết trong một hệ thống máy sản xuất chip

TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng sự phức tạp của công nghệ bán dẫn thể hiện rõ qua các hệ thống máy quang khắc tiên tiến. Ông dẫn thông tin rằng một hệ thống máy như vậy có hơn 400.000 chi tiết và khoảng 80 nhà cung ứng tham gia.

“Sức mạnh của Mỹ cũng không phải là vì ông ấy làm ra được mà là vì ông nắm cái hệ sinh thái công nghệ và tài chính, tiền tệ toàn cầu”, ông nhận định.

Theo TS Bùi Ngọc Sơn, chính sự phụ thuộc lẫn nhau này khiến việc một quốc gia tự xây dựng toàn bộ chuỗi công nghệ cao là rất khó. Nếu bị cắt khỏi các nhà cung ứng quan trọng, doanh nghiệp không đơn giản chỉ cần tự sản xuất một sản phẩm thay thế là có thể tiếp tục hoạt động.

Ông ví việc này giống như một khu phố chỉ chuyên làm nghề hàn xì nhưng lại được yêu cầu tự sản xuất một chiếc xe máy hoàn chỉnh.

“Ông thích sản xuất chip thì ông về ông tự làm ra máy làm chip của ông… thì thách Mỹ câu đấy thì Mỹ cũng chết luôn chứ đừng có nói gì là thách Trung Quốc”, ông nói.

TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng nếu Mỹ tiếp tục ngăn chặn đồng thời chip, máy sản xuất chip và thiết kế chip, tác động đối với năng lực công nghệ cao của Trung Quốc sẽ cần được nhìn trong vài năm tới.

“Vây hãm như thế thì chắc là vài năm nữa chúng ta sẽ thấy ngay cái chất lượng công nghệ của Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ cao sẽ đi đến đâu”, ông nhận định.

Đất hiếm: “Cuộc đấu kinh khủng” bên cạnh công nghệ

Bên cạnh chip, TS Bùi Ngọc Sơn đặc biệt nhấn mạnh vai trò của đất hiếm trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung. Theo ông, đất hiếm là nền tảng của nhiều lĩnh vực từ chip, công nghệ cao đến quốc phòng. Trung Quốc hiện có lợi thế lớn ở khâu khai thác và chế biến, trong khi Mỹ và các nước phương Tây đang phải xây dựng lại năng lực của mình.

“Đây là một cuộc đấu tranh kinh khủng về đất hiếm”, ông nói.

Ông cho rằng lợi thế đất hiếm của Trung Quốc hiện vẫn rất đáng kể nhưng chỉ có giá trị trong trung hạn, bởi Mỹ và phương Tây đang tìm cách xây dựng lại chuỗi cung ứng, từ khai thác, tinh luyện đến sản xuất các sản phẩm đầu cuối.

Theo ông, cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung vì thế không chỉ diễn ra trên mặt trận thuế quan hay thương mại, mà đang mở rộng sang những mắt xích nền tảng của công nghệ, từ chip, máy sản xuất chip, phần mềm thiết kế đến đất hiếm và chuỗi cung ứng.