TS Đỗ Thiên Anh Tuấn: Ưu tiên hàng đầu là giải quyết bài toán cung ứng vốn trung, dài hạn cho doanh nghiệp

Tăng trưởng cao, doanh nghiệp vẫn chịu sức ép

Phân tích bức tranh kinh tế tại Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới” chiều 22/10, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, chuyên gia kinh tế Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright, cho rằng kinh tế Việt Nam đang có đà tăng trưởng tích cực nhưng cộng đồng doanh nghiệp vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn về vốn, chi phí và sức mua.

GDP quý III/2026 tăng 9,95%, đưa mức tăng trưởng 9 tháng vượt 9%. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng 10% cả năm, kinh tế cần tăng khoảng 12,5% trong quý IV. Theo kịch bản được trình bày tại diễn đàn, nếu quý cuối năm tăng 11,71%, GDP cả năm sẽ tăng khoảng 9,78%.

Đáng chú ý, sức mua chưa theo kịp đà tăng trưởng. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng tăng hơn 14% theo giá danh nghĩa, nhưng mức tăng thực tế sau khi loại trừ yếu tố giá chỉ khoảng 8%. Điều này cho thấy sức cầu vẫn là thách thức đối với hoạt động kinh doanh.

Trong khi đó, áp lực chi phí tiếp tục bào mòn sức cạnh tranh. CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, bình quân 9 tháng tăng 4,52%. Chi phí vận tải, logistics, thủ tục hành chính cùng các chi phí nội tại khác tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp.

Thị trường vốn cũng chịu sức ép khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động tiền gửi, đẩy chi phí vốn lên cao. Lợi suất trái phiếu Chính phủ gia tăng còn làm tăng chi phí vay của Nhà nước, đồng thời có nguy cơ thu hẹp nguồn lực vốn dành cho khu vực tư nhân.

Cạnh tranh nguồn lực ngày càng gay gắt khi các dự án hạ tầng quy mô lớn và dự án của những tập đoàn tư nhân hàng đầu cùng triển khai. Chi phí nhân công xây dựng có thể lên tới 800.000-900.000 đồng/ngày, gây khó khăn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong tuyển dụng lao động.

Theo ông Tuấn, dù Nghị quyết 68-NQ/TW tạo động lực phát triển kinh tế tư nhân, những chuyển biến thực chất vẫn cần được thể hiện qua năng lực đầu tư, quy mô hoạt động và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp. Tình trạng doanh nghiệp mới thành lập chậm lại, doanh nghiệp rút lui gia tăng và quy mô vốn, lao động bình quân thu hẹp là những dấu hiệu đáng lưu ý.

Phải khai thông vốn trung và dài hạn

Trong bối cảnh đó, việc phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) hay các mô hình tài chính mới như cho vay ngang hàng (P2P Lending) cần hướng tới mục tiêu thiết thực: mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp trong nước.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn nhấn mạnh, ưu tiên hàng đầu là giải quyết bài toán cung ứng vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp. Nếu các kênh dẫn vốn chưa được khai thông thực chất, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, những mô hình tài chính hiện đại khó phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Bên cạnh việc tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, nền kinh tế vẫn có những cơ hội đáng kể từ đầu tư công vào hạ tầng giao thông, cải cách thể chế và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, cơ hội chỉ chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh bền vững khi doanh nghiệp đủ sức hấp thụ nguồn lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp phải dám “chọn bỏ”

Ở cấp độ doanh nghiệp, ông Tuấn đề xuất ba hướng tái cấu trúc trọng tâm.

Thứ nhất, củng cố nội lực và tái cơ cấu hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị, kiểm soát chi phí, cơ cấu lại nợ và danh mục tài sản. Đặc biệt, nhà quản trị phải dám “chọn bỏ”, thoái vốn hoặc đóng cửa những mảng kinh doanh kém hiệu quả để tập trung nguồn lực vào lĩnh vực cốt lõi.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Số hóa quy trình, nâng cao tính minh bạch và xây dựng lộ trình giảm phát thải không chỉ giúp tối ưu vận hành mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, trong đó có quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Thứ ba, đa dạng hóa thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và đầu tư cho nguồn nhân lực. Trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng, chất lượng lao động và khả năng thích ứng sẽ quyết định sức cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp.