TS. Nguyễn Trí Hiếu ‘mổ xẻ’ cuộc khủng hoảng thanh khoản trên thị trường kim cương

Những tuần gần đây, hàng loạt diễn biến trên thị trường đá quý, đặc biệt là các vụ việc liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và nghi vấn về nguồn gốc kim cương, đã khiến thị trường vốn kém minh bạch càng thêm chao đảo.

Theo chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Trí Hiếu, điều đáng lo ngại nhất không nằm ở các vụ việc đơn lẻ mà ở việc chúng đã phơi bày điểm yếu cố hữu của thị trường: tính thanh khoản thấp, thiếu cơ chế định giá minh bạch và niềm tin của nhà đầu tư đang suy giảm mạnh.

Cú "sập hầm" thanh khoản và áp lực mất giá đến 50%

TS. Nguyễn Trí Hiếu cho biết, thị trường kim cương thế giới đã bước vào chu kỳ suy giảm kéo dài suốt hai năm qua. Ông dẫn số liệu năm 2025 giá kim cương đã giảm khoảng 26% và sang năm 2026 vẫn tiếp tục xu hướng đi xuống.

Nguyên nhân đầu tiên là sự thay đổi trong tâm lý của nhà đầu tư. "Nếu trước đây nhiều người xem kim cương là tài sản trú ẩn trước lạm phát hay bất ổn địa chính trị thì hiện nay quan điểm đó đã thay đổi. Nhà đầu tư không còn coi kim cương là nơi bảo toàn giá trị như trước", ông phân tích.

Cùng với đó, sự phát triển mạnh của kim cương nhân tạo đang tạo áp lực rất lớn lên thị trường kim cương thiên nhiên. Khi nguồn cung tăng nhanh trong khi nhu cầu suy giảm, giá trị của kim cương tự nhiên cũng bị kéo xuống theo.

Nếu xu hướng suy giảm trên thế giới đã đáng lo thì theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, thị trường trong nước còn diễn biến tiêu cực hơn. Ông mô tả thị trường kim cương Việt Nam hiện nay đang ở trạng thái "đóng băng".

"Nhiều tiệm kim hoàn đóng cửa. Giá kim cương mất từ 30-50%. Nhiều người muốn bán tháo nhưng không có nơi mua."

Đáng chú ý, ngay cả những cửa hàng từng cam kết thu mua lại kim cương đã bán cho khách cũng đang từ chối giao dịch hoặc ngừng hoạt động. Điều này khiến nhiều nhà đầu tư rơi vào tình cảnh nắm giữ một tài sản có giá trị rất lớn nhưng gần như không thể chuyển đổi thành tiền mặt khi cần.

Theo ông Hiếu, đây chính là rủi ro lớn nhất của một tài sản có thanh khoản thấp. "Một tài sản đắt tiền nhưng không bán được khi cần thì giá trị đầu tư của nó bị đặt dấu hỏi rất lớn."

Khủng hoảng niềm tin còn nguy hiểm hơn khủng hoảng giá

Không chỉ chịu sức ép từ thị trường, kim cương tại Việt Nam còn đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin. Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, các vụ buôn lậu, gian lận thương mại, chứng thư kiểm định giả hay tình trạng nhân viên tại một số doanh nghiệp lợi dụng uy tín thương hiệu để lừa đảo khách hàng đã khiến hình ảnh của thị trường bị tổn hại nghiêm trọng.

Trong khi đó, hành lang pháp lý đối với hoạt động kinh doanh kim cương vẫn còn nhiều khoảng trống. "Các cơ quan quản lý chưa thể kiểm soát toàn diện thị trường. Chính điều đó khiến những yếu tố tiêu cực tiếp tục tồn tại và tạo thêm áp lực giảm giá."

Theo ông, đây là cuộc khủng hoảng chưa từng thấy. "Tôi chưa bao giờ chứng kiến thị trường kim cương biến động mạnh như hiện nay, không chỉ trên thế giới mà cả tại Việt Nam”, vị chuyên gia nhận định.

Đừng xem kim cương là kênh đầu tư nữa

Một trong những quan điểm đáng chú ý nhất được TS. Nguyễn Trí Hiếu đưa ra là nhà đầu tư cần thay đổi tư duy về kim cương.

Theo ông, trước đây kim cương từng được coi là tài sản tích lũy có giá trị lâu dài. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, vai trò đó đã thay đổi.

"Không nên xem kim cương là tài sản đầu tư nữa mà nên xem đây là một sản phẩm tiêu dùng cao cấp."

Theo ông, giá trị của kim cương vẫn tồn tại ở khía cạnh biểu tượng, quà tặng, tài sản truyền đời hoặc phục vụ nhu cầu tiêu dùng xa xỉ. Điều đó khác hoàn toàn với một tài sản đầu tư có khả năng sinh lời hoặc dễ dàng chuyển đổi thành tiền.

Muốn mua kim cương, đừng chỉ nhìn vào vẻ đẹp

TS. Nguyễn Trí Hiếu cũng dành nhiều thời gian để đưa ra những lưu ý đối với người vẫn có nhu cầu sở hữu kim cương.

Theo ông, trước hết người mua phải hiểu tiêu chuẩn quốc tế "4C" gồm trọng lượng (Carat), màu sắc (Color), giác cắt (Cut) và độ tinh khiết (Clarity), bởi đây là những yếu tố quyết định chất lượng viên kim cương.

Tuy nhiên, chỉ hiểu về chất lượng là chưa đủ. Người mua cần yêu cầu đầy đủ chứng thư kiểm định từ các tổ chức uy tín như GIA (Gemological Institute of America) hoặc cơ quan kiểm định trong nước, đồng thời phải có hóa đơn, phiếu bảo hành và đặc biệt là văn bản thể hiện chính sách thu mua lại nếu có.

Theo ông, chứng thư kiểm định chỉ xác nhận chất lượng chứ không xác nhận giá trị giao dịch.

Một chi tiết rất quan trọng nhưng nhiều người thường bỏ qua là mã số laser được khắc trên chính viên kim cương. "Mã số trên viên kim cương phải trùng khớp hoàn toàn với mã số ghi trên giấy kiểm định."

Ông cho biết thời gian qua đã xuất hiện nhiều trường hợp đối tượng gian lận xóa mã laser cũ, khắc mã mới rồi sử dụng chứng thư giả nhằm nâng giá trị viên kim cương.

Do dòng mã cực nhỏ, mắt thường không thể quan sát, người mua cần sử dụng kính hiển vi chuyên dụng hoặc nhờ đơn vị giám định độc lập kiểm tra trước khi giao dịch.

“Trong bối cảnh thị trường đang mất niềm tin và thanh khoản suy giảm nghiêm trọng, việc sở hữu kim cương chỉ thực sự có ý nghĩa khi người mua hiểu rõ giá trị của tài sản, có đầy đủ hồ sơ pháp lý và không đặt kỳ vọng đây sẽ là một kênh đầu tư sinh lời như trước”, TS Nguyễn Trí Hiếu khuyến nghị.