Từ năm 2026, người thuộc diện thu hồi đất sẽ thực hiện theo quy trình mới: Các bước ra sao, áp dụng địa phương nào?

Theo quy định tại Điều 81 Luật Đất đai 2024, Nhà nước thực hiện thu hồi đất đối với các trường hợp vi phạm pháp luật về đất đai.

Các trường hợp này bao gồm sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nước giao, cho thuê hoặc công nhận quyền sử dụng đất và đã bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng vẫn tiếp tục vi phạm; hủy hoại đất và tiếp tục vi phạm sau khi đã bị xử phạt; đất được giao, cho thuê không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền; đất nhận chuyển nhượng hoặc nhận tặng cho từ người không được phép chuyển nhượng, tặng cho theo quy định; đất được Nhà nước giao quản lý nhưng để bị lấn, chiếm; người sử dụng đất không thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Bên cạnh đó, đất trồng cây hằng năm, đất nuôi trồng thủy sản không được sử dụng trong 12 tháng liên tục; đất trồng cây lâu năm không được sử dụng trong 18 tháng liên tục; đất trồng rừng không được sử dụng trong 24 tháng liên tục và đã bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng không đưa đất vào sử dụng theo thời hạn ghi trong quyết định xử phạt cũng thuộc trường hợp bị thu hồi.

Đối với đất được Nhà nước giao, cho thuê, cho phép chuyển mục đích sử dụng, công nhận quyền sử dụng đất hoặc nhận chuyển nhượng để thực hiện dự án đầu tư mà không được sử dụng trong thời hạn 12 tháng liên tục kể từ khi nhận bàn giao trên thực địa hoặc chậm tiến độ sử dụng đất 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư, chủ đầu tư được gia hạn sử dụng đất không quá 24 tháng và phải nộp bổ sung cho Nhà nước khoản tiền tương ứng với mức tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trong thời gian được gia hạn.

Hết thời hạn gia hạn mà vẫn chưa đưa đất vào sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi đất mà không bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất và chi phí đầu tư vào đất còn lại.

Luật cũng quy định các trường hợp không thực hiện nghĩa vụ tài chính, không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm tiến độ sử dụng đất nêu trên sẽ không bị áp dụng thu hồi nếu thuộc trường hợp bất khả kháng.

Theo Mục 1 Phần 1 Phụ lục I ban hành kèm Quyết định 105/2026/QĐ-UBND của UBND TP Hà Nội, trình tự thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai theo Điều 81 Luật Đất đai 2024 được thực hiện qua nhiều bước bao gồm:

- Trước hết, cơ quan hoặc người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính sẽ có văn bản kiến nghị, hoặc cơ quan thanh tra, kiểm tra có thẩm quyền gửi kết luận thanh tra, kiểm tra đến Chủ tịch UBND thành phố hoặc UBND xã, phường nơi có đất bị thu hồi.

- Sau khi nhận được kiến nghị hoặc kết luận của cơ quan có thẩm quyền, trong thời hạn không quá 15 ngày làm việc, cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp thành phố hoặc xã, phường có trách nhiệm lập hồ sơ thu hồi đất và trình Chủ tịch UBND cùng cấp xem xét.

- Tiếp đó, trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ, Chủ tịch UBND thành phố hoặc xã, phường phải ban hành thông báo thu hồi đất gửi đến người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất và các tổ chức, cá nhân có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (nếu có).

- Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc thời hạn thông báo thu hồi đất, Chủ tịch UBND thành phố hoặc xã, phường có trách nhiệm ban hành quyết định thu hồi đất và chỉ đạo tổ chức thực hiện quyết định thu hồi đất theo quy định.

Trường hợp người sử dụng đất không chấp hành quyết định thu hồi đất, cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện cưỡng chế thi hành quyết định thu hồi đất theo quy định của pháp luật.