Từ nay, công trình xây dựng không phép có thể bị phạt đến 160 triệu đồng

Công trình càng lớn, mức phạt càng cao

Nghị định 339/2026/NĐ-CP đã siết chế tài đối với các hành vi vi phạm trật tự xây dựng. Đáng chú ý, chủ đầu tư tổ chức thi công công trình thuộc diện bắt buộc phải có giấy phép nhưng chưa được cấp phép có thể bị phạt tới 160 triệu đồng, tùy loại công trình. Nghị định có hiệu lực từ ngày 26/8/2026.

Theo Điều 25 Nghị định 339, mức xử phạt đối với hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình không có giấy phép được xác định theo quy mô và tính chất công trình.

Với nhà ở riêng lẻ, mức phạt từ 60-80 triệu đồng. Trường hợp nhà ở riêng lẻ nằm trong khu vực bảo vệ I của di tích, khu vực di sản thế giới, khu vực bảo vệ II của di tích hoặc vùng đệm của khu vực di sản thế giới, cũng như một số công trình xây dựng khác, mức phạt từ 80-100 triệu đồng. Đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, mức phạt tăng lên 120-140 triệu đồng.

Mức cao nhất, từ 140-160 triệu đồng, áp dụng với công trình thuộc diện phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Như vậy, việc xây dựng không phép không còn là vi phạm có mức xử phạt đồng nhất. Quy mô, loại hình và tính chất công trình sẽ quyết định mức chế tài cụ thể.

Xây sai giấy phép cũng bị xử lý nghiêm

Không chỉ thi công khi chưa có giấy phép, chủ đầu tư xây dựng không đúng nội dung giấy phép đã được cấp cũng có thể bị xử phạt.

Đối với trường hợp cấp giấy phép xây dựng mới, nhà ở riêng lẻ vi phạm bị phạt từ 30-40 triệu đồng. Mức phạt đối với công trình phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật là 100-120 triệu đồng, trong khi công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi bị phạt từ 120-140 triệu đồng.

Với công trình được cấp phép sửa chữa, cải tạo, di dời hoặc xây dựng có thời hạn nhưng thi công sai nội dung giấy phép, mức phạt thấp hơn, từ 15-20 triệu đồng đối với nhà ở riêng lẻ và có thể lên tới 90-110 triệu đồng đối với công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Quy định này cho thấy việc đã được cấp phép không đồng nghĩa với được tự ý thay đổi thiết kế, quy mô hoặc nội dung thi công so với giấy phép.

Cơi nới, lấn chiếm có thể bị phạt 220 triệu đồng

Một nhóm vi phạm khác cũng chịu chế tài đáng chú ý là hành vi cơi nới, lấn chiếm diện tích hoặc không gian đang được tổ chức, cá nhân khác quản lý, sử dụng hợp pháp, hoặc lấn chiếm khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung. Mức phạt đối với nhà ở riêng lẻ từ 80-100 triệu đồng.

Đối với công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, mức phạt có thể lên tới 200-220 triệu đồng.

Trong khi đó, việc thi công không đúng biện pháp được phê duyệt, không bảo đảm an toàn cho công trình liền kề dẫn đến lún, nứt, hư hỏng hoặc có nguy cơ sụp đổ nhưng chưa gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng cũng bị xử phạt. Mức phạt dao động từ 30-40 triệu đồng đối với nhà ở riêng lẻ đến 100-120 triệu đồng đối với công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Không chỉ phạt tiền, có thể phải phá dỡ

Điểm đáng chú ý của Nghị định 339/2026/NĐ-CP là chế tài không dừng ở khoản tiền phạt. Tùy hành vi và tình trạng vi phạm, chủ đầu tư có thể bị buộc thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh giấy phép xây dựng, điều chỉnh dự án, điều chỉnh thiết kế theo quy định.

Tuy nhiên, trong trường hợp công trình không đủ điều kiện để được cấp phép hoặc điều chỉnh theo quy định, phần công trình vi phạm có thể phải tự phá dỡ. Đối với một số hành vi như xây dựng không đúng quy hoạch, cơi nới, lấn chiếm hoặc tiếp tục vi phạm sau khi đã bị lập biên bản, biện pháp buộc phá dỡ cũng được áp dụng.

Đặc biệt, nếu chủ đầu tư tiếp tục thi công sau khi đã bị lập biên bản vi phạm, mức phạt còn có thể tăng mạnh. Với một số trường hợp, công trình phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi có thể chịu mức phạt từ 180-200 triệu đồng. Trường hợp tái phạm, mức phạt có thể lên tới 1 tỷ đồng.

Những quy định mới cho thấy quản lý trật tự xây dựng đang chuyển mạnh từ xử lý vi phạm bằng tiền sang yêu cầu khắc phục thực chất. Với chủ đầu tư và người dân, việc xác định đúng điều kiện cấp phép, tuân thủ giấy phép và dừng thi công khi có yêu cầu trở thành yếu tố đặc biệt quan trọng để tránh phát sinh chi phí lớn và nguy cơ phải tháo dỡ công trình.