Từng bán hơn 100.000 đồng/kg, giờ giá chỉ bằng chai nước suối, đặc sản trứ danh khiến nông dân Tây Nguyên 'ngồi trên đống lửa'

Những ngày cuối tháng 6, không khí thu hoạch bơ tại các vùng chuyên canh ở Đắk Lắk vẫn khá nhộn nhịp. Tuy nhiên, niềm vui được mùa nhanh chóng bị thay thế bởi nỗi lo đầu ra khi giá thu mua lao dốc.

Theo khảo sát, bơ 034 loại 1 hiện được thương lái thu mua tại vườn với giá khoảng 7.000 đồng/kg, hàng trung bình chỉ còn 5.000-6.000 đồng/kg, trong khi hàng dạt xuống còn 3.000-4.000 đồng/kg. Mức giá này giảm khoảng một nửa so với cùng kỳ năm ngoái và thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn "đỉnh cao" khi bơ 034 từng được bán tại vườn với giá 50.000-70.000 đồng/kg, thậm chí vượt mốc 100.000 đồng/kg do nguồn cung khan hiếm.

Theo chị Nguyễn Thị Diệp, thương lái chuyên thu mua bơ tại xã Krông Nô (Đắk Lắk), nghịch lý của vụ bơ năm nay nằm ở chỗ cây cho năng suất cao nhưng thị trường lại tiêu thụ chậm. Sau nhiều năm giá cao, diện tích trồng bơ 034 tại nhiều địa phương tăng nhanh, đến khi đồng loạt bước vào giai đoạn cho thu hoạch đã khiến nguồn cung vượt xa nhu cầu.

Trong khi đó, bơ là loại trái cây có thời gian bảo quản ngắn, chín nhanh nên người trồng gần như không thể "găm hàng" chờ giá. Điều này khiến nhiều hộ phải bán ngay sau thu hoạch, dù mức giá hiện tại chưa đủ bù chi phí.

Theo các nhà vườn, giá bơ phải đạt tối thiểu 7.000-8.000 đồng/kg mới hòa vốn, còn muốn có lãi phải từ 10.000-12.000 đồng/kg trở lên. Với mặt bằng giá hiện nay, không ít hộ gần như không có lợi nhuận, thậm chí chịu thua lỗ.

Không chỉ người trồng chịu áp lực, thương lái cũng gặp nhiều khó khăn. Chi phí thuê nhân công hái bơ vẫn dao động khoảng 1.000-1.500 đồng/kg, chưa kể vận chuyển, phân loại và hao hụt trong quá trình bảo quản, trong khi giá bán liên tục đi xuống.

Chị Diệp chia sẻ: "Khi giá quá thấp, nhiều chủ vườn tiếc nên không muốn bán. Nhưng bơ chín rất nhanh, không thể để lâu như cà phê hay hồ tiêu. Nếu không bán thì chỉ còn cách bỏ đi hoặc cho vật nuôi ăn”.

Tại TP.HCM, giá bán lẻ bơ 034 cũng giảm sâu. Nhiều chợ truyền thống, cửa hàng trái cây và điểm bán ven đường đang chào bán loại quả này với giá chỉ từ 15.000-25.000 đồng/kg, thấp hơn nhiều so với những năm trước. Dù vậy, sức mua vẫn không cải thiện đáng kể.

Bà Lê Thị Hoài, tiểu thương bán trái cây tại chợ Đo Đạc (phường An Khánh, TP.HCM), cho biết: "Những năm trước, loại bơ này có thời điểm lên tới 60.000 - 70.000 đồng/kg. Năm nay giá giảm mạnh nhưng lại khó bán hơn”.

Theo các tiểu thương, năm nay không chỉ bơ mà nhiều loại trái cây mùa hè như chôm chôm, măng cụt, mận hay sầu riêng cũng đồng loạt giảm giá. Nguồn cung dồi dào giúp người tiêu dùng có nhiều lựa chọn hơn, khiến sức mua dành cho từng mặt hàng không còn bùng nổ như trước.

Anh Ngô Văn Thành, người tiêu dùng tại TP.HCM, nhận xét: "Tôi khá bất ngờ khi nhiều điểm bán ven đường chỉ còn 15.000 - 25.000 đồng/kg. Mức giá này rẻ hơn rất nhiều so với những năm trước nên gia đình tôi mua thường xuyên hơn".

Câu chuyện của bơ 034 phản ánh vòng luẩn quẩn đã lặp lại nhiều lần đối với nông sản Việt Nam. Khi giá tăng cao, người dân mở rộng diện tích trồng theo phong trào. Đến khi cây đồng loạt cho thu hoạch, nguồn cung vượt cầu khiến giá lao dốc.

Thực tế này cho thấy, để tránh tình trạng "được mùa mất giá" tái diễn, cần đẩy mạnh quy hoạch vùng trồng, phát triển công nghiệp chế biến sâu, đa dạng hóa thị trường tiêu thụ và tăng cường liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị cho bơ 034 nói riêng và nhiều loại nông sản khác của Việt Nam trong thời gian tới.