VASEP: Doanh nghiệp thủy sản phải vượt nhiều rào cản tiêu chuẩn để tận dụng FTA - EFTA
Thách thức lớn nhất là các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường EFTA về truy xuất nguồn gốc, môi trường, lao động và trách nhiệm xã hội.
Việc Việt Nam và Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA) hoàn tất đàm phán hiệp định thương mại tự do được đánh giá sẽ mở thêm cơ hội cho ngành thủy sản tiếp cận nhóm thị trường có sức mua cao. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), hiệp định này không đồng nghĩa với việc xuất khẩu sẽ tăng mạnh ngay lập tức.
Theo VASEP, việc hoàn tất đàm phán FTA diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu chịu nhiều tác động từ căng thẳng địa chính trị, biến đổi khí hậu, đứt gãy chuỗi cung ứng và xu hướng gia tăng các rào cản thương mại.
Khi được ký kết, phê chuẩn và có hiệu lực, hiệp định sẽ tạo thêm dư địa để thủy sản Việt Nam mở rộng xuất khẩu sang nhóm thị trường có tiêu chuẩn và sức mua cao. Tuy nhiên, quy mô xuất khẩu thủy sản sang khối EFTA hiện vẫn còn khiêm tốn.
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang Thụy Sĩ và Na Uy đạt khoảng 52,6 triệu USD, chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Thụy Sĩ đạt 13,44 triệu USD, giảm 15% so với cùng kỳ, trong khi xuất khẩu sang Na Uy đạt 7,03 triệu USD, tăng 36,7%.
Theo VASEP, lợi ích đầu tiên của FTA là giúp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Dù EFTA không phải là khối có quy mô dân số lớn, các nước thành viên đều có mức thu nhập cao và nhu cầu ổn định đối với thực phẩm chất lượng. Đây là cơ hội để doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.
Tuy nhiên, VASEP cho rằng doanh nghiệp khó cạnh tranh tại EFTA bằng giá bán. Cơ hội chủ yếu nằm ở các sản phẩm có giá trị gia tăng và đáp ứng tiêu chuẩn cao như tôm chế biến, tôm đông lạnh chất lượng cao, cá tra phi lê, cá tra chế biến, cá ngừ, mực, bạch tuộc, cua, ghẹ, nhuyễn thể và các sản phẩm chế biến phục vụ bán lẻ.
Bên cạnh ưu đãi thuế quan khi hiệp định có hiệu lực, doanh nghiệp còn có cơ hội tăng cường hợp tác với Na Uy và Iceland trong lĩnh vực nuôi biển, công nghệ chế biến, chuỗi lạnh, logistics và quản trị chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, các ưu đãi này chỉ phát huy hiệu quả nếu doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ, yêu cầu về an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Theo VASEP, thách thức lớn nhất vẫn là các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường EFTA về truy xuất nguồn gốc, môi trường, lao động và trách nhiệm xã hội. Ngoài ra, quy tắc xuất xứ cũng là bài toán không nhỏ đối với nhiều doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu hoặc trải qua nhiều công đoạn chế biến.
Ở chiều ngược lại, khi thuế nhập khẩu giảm, các sản phẩm thủy sản từ Na Uy và Iceland như cá hồi, cá tuyết, cá thu hay các sản phẩm đông lạnh cũng sẽ có điều kiện tiếp cận thị trường Việt Nam thuận lợi hơn, tạo áp lực cạnh tranh ở phân khúc cao cấp.
