Vị Thượng tướng giản dị được Bác Hồ đặt biệt danh là 'tướng rau muống', 15 năm làm Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị

Thượng tướng Song Hào tên khai sinh Nguyễn Văn Khương, sinh ngày 20/8/1917 tại xã Hào Kiệt, huyện Vụ Bản cũ, tỉnh Nam Định. Ông là một trong những cán bộ quân đội, chính trị có nhiều năm hoạt động cách mạng, từng đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong Đảng, Quân đội và Nhà nước.

Năm 1936, khi mới 19 tuổi, ông đã tham gia phong trào Mặt trận Bình dân tại quê nhà, từ đó tích cực hoạt động cách mạng và từng bước được giác ngộ lý tưởng cách mạng.

Tháng 4/1939, ông chính thức bước vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đầu năm 1940, sau một thời gian hoạt động, ông bị thực dân Pháp bắt và kết án 7 năm tù. Ông lần lượt bị giam giữ, lưu đày tại các nhà tù Nam Định, Hà Nội, Sơn La, Hòa Bình và Chợ Chu (Thái Nguyên).

Năm 1944, ông vượt ngục thành công và được chỉ định làm Bí thư Phân khu ủy Phân khu Nguyễn Huệ. Cuối năm 1945, ông được giao nhiệm vụ Xứ ủy viên Bắc Kỳ, phụ trách các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang và Thái Nguyên.

Bước vào những năm kháng chiến, ông tiếp tục được giao nhiều trọng trách. Năm 1950, ông giữ cương vị Chính ủy Khu Tây Bắc, đồng thời là Bí thư Ban Cán sự bộ đội tình nguyện vùng Thượng Lào. Trong giai đoạn 1951-1954, ông đảm nhiệm vai trò Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Đại đoàn 308.

Sau đó, ông lần lượt giữ nhiều vị trí quan trọng trong quân đội và công tác Đảng. Giai đoạn 1955-1960, ông là Ủy viên Tổng Quân ủy, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng thời là Ủy viên Ban Kiểm tra Trung ương, Phó Bí thư kiêm Trưởng ban Kiểm tra Quân ủy Trung ương.

Từ năm 1961-1976, ông giữ cương vị Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Năm 1959, ông được thăng quân hàm Trung tướng. 15 năm sau, năm 1974, ông được phong quân hàm Thượng tướng.

Sau năm 1975, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong công tác Đảng và quản lý nhà nước. Tại Đại hội IV của Đảng tháng 12/1976, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương, được Trung ương cử vào Ban Bí thư và phân công làm Trưởng ban Ủy ban Kiểm tra Trung ương. Ông đồng thời là đại biểu Quốc hội khóa VI. Đến Đại hội V của Đảng tháng 3/1982, ông tiếp tục được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương.

Từ tháng 4/1982 đến tháng 2/1987, ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Sau đó, từ tháng 2/1990 đến tháng 12/1992, ông đảm nhiệm cương vị Chủ tịch lâm thời Hội Cựu chiến binh Việt Nam.

Ngày 9/1/2004, Thượng tướng Song Hào qua đời tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Hà Nội.

Hàng chục năm hoạt động cách mạng, Thượng tướng Song Hào trải qua nhiều cương vị, từ cán bộ hoạt động bí mật, lãnh đạo phong trào cách mạng ở địa phương, chính ủy trên các chiến trường đến người đứng đầu cơ quan chính trị của toàn quân, rồi đảm nhiệm những trọng trách trong công tác kiểm tra của Đảng và chính sách xã hội.

Không chỉ là cán bộ lãnh đạo có bản lĩnh, năng lực, ông còn được biết đến với lối sống giản dị, liêm khiết, gần gũi với đồng chí, đồng đội. Ông luôn quan tâm đến đời sống cán bộ, chiến sĩ, từ những vấn đề lớn trong xây dựng quân đội đến những điều rất đời thường như bữa ăn, manh áo.

Chính sự giản dị ấy khiến Chủ tịch Hồ Chí Minh gọi vui ông là “tướng rau muống”. Qua những hồi ký và câu chuyện được kể lại, Song Hào hiện lên là người lãnh đạo tận tâm, coi trọng tình đồng chí, đồng đội và giàu lòng nhân ái.

Một trong những kỷ niệm đáng nhớ trong cuộc đời hoạt động của Thượng tướng Song Hào là lần gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đền Hùng. Sáng 19/9/1954, trước khi Đại đoàn 308 - Quân Tiên phong về tiếp quản Thủ đô, Bác Hồ gặp và nói chuyện với khoảng 100 cán bộ cốt cán của đơn vị tại Đền Hùng. Khi đó, đồng chí Song Hào là Chính ủy Đại đoàn và vinh dự được ngồi bên Bác, ghi tốc ký những lời căn dặn của Người.

Ông đã ghi lại toàn bộ nội dung buổi nói chuyện trong 5 trang giấy. Năm 1993, những bản ghi chép này được ông trao tặng cho Bảo tàng Hồ Chí Minh, trở thành tư liệu quý về thời điểm Đại đoàn 308 chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ tiếp quản Thủ đô.

Tại buổi gặp, Bác Hồ nhấn mạnh ý nghĩa của Đền Hùng và căn dặn cán bộ, chiến sĩ về nhiệm vụ trước mắt. Người nói: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”, đồng thời lưu ý những khó khăn có thể phát sinh khi Đại đoàn tiến vào Hà Nội trong điều kiện hòa bình.

Theo ghi chép của Thượng tướng Song Hào, nếu trong các chiến dịch trước đó Trung ương và Bác Hồ có thể yên tâm bởi tin tưởng vào tinh thần bất khuất của cán bộ, chiến sĩ thì nhiệm vụ tiếp quản Hà Nội lại đặt ra những mối lo khác. Trong hoàn cảnh hòa bình, bộ đội vẫn phải đối mặt với những hoạt động chống phá về chính trị, được Bác ví như “viên đạn bọc đường”.

Những trang tốc ký của ông không chỉ lưu lại lời căn dặn của Bác Hồ trước một nhiệm vụ lịch sử mà còn góp phần tái hiện những ngày đầu chuẩn bị tiếp quản Thủ đô.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Song Hào - Nhân vật sự kiện - Chuyên trang tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam

Thượng tướng Song Hào - Vị tướng văn võ song toàn - Báo Quân đội nhân dân

Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam qua các thời kỳ: Thượng tướng Song Hào - Báo Quân đội nhân dân.