Vì sao đầu năm học thiếu hàng triệu cuốn sách giáo khoa? Bộ Giáo dục lên tiếng

Theo báo cáo tại Hội nghị Giao ban báo chí Trung ương ngày 15/9, đến 18 giờ ngày 14/9, các địa phương còn thiếu gần 3,92 triệu cuốn sách giáo khoa phục vụ năm học 2026-2027.

Trên cơ sở nhu cầu được xác nhận, Bộ đã chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tiếp tục điều chuyển, cung ứng bổ sung ngay trong ngày 15/9, ưu tiên những nơi học sinh chưa có sách hoặc còn thiếu nhiều đầu sách.

Đặc biệt, việc cung ứng được ưu tiên cho các trường nội trú ở khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và học sinh thuộc diện được hỗ trợ, cấp hoặc cho mượn sách.

Bộ yêu cầu các địa phương tiếp tục rà soát, cập nhật nhu cầu và báo cáo trước 16 giờ ngày 15/9 để xử lý những trường hợp còn thiếu, bảo đảm học sinh có đủ sách phục vụ học tập.

Bộ nhận trách nhiệm về dự báo

Theo số liệu của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, đến hết ngày 14/9, tổng nhu cầu sách giáo khoa được cập nhật lên tới 245,94 triệu bản, trong khi kế hoạch in là 228,9 triệu bản. Nhà xuất bản đã cung ứng khoảng 236,60 triệu bản đến các địa phương.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng tình trạng thiếu sách cục bộ xuất phát từ nhiều yếu tố mới cùng lúc tác động đến nhu cầu trong năm học 2026-2027. Đây là năm đầu tiên thực hiện một bộ sách giáo khoa sử dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc theo Nghị quyết 71-NQ/TW. Cùng với đó, một số địa phương triển khai chính sách hỗ trợ, cấp sách giáo khoa; việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại mạng lưới trường lớp cũng làm thay đổi nhu cầu.

Trong khi đó, khoảng thời gian từ khi nhu cầu được xác định đầy đủ đến lúc phải đáp ứng khá ngắn. Nhu cầu phát sinh và biến động trong thời gian ngắn, còn quá trình sản xuất, in ấn và phân phối cần thời gian chuẩn bị.

Đáng chú ý, Bộ Giáo dục và Đào tạo không chỉ nêu các yếu tố khách quan mà còn thẳng thắn nhận trách nhiệm về những hạn chế trong công tác cung ứng sách giáo khoa.

Theo Bộ, công tác dự báo, tổng hợp và phân tích nhu cầu trong điều kiện mới chưa theo kịp thực tế. Việc đánh giá năng lực sản xuất, quản trị và mạng lưới cung ứng của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng chưa đầy đủ.

Các giải pháp khắc phục hạn chế trong tổ chức cung ứng, điều phối nguồn sách chưa đủ nhanh và linh hoạt.

Ở một số địa phương, công tác đăng ký, dự báo và phối hợp cung ứng chưa thật chủ động. Việc cập nhật nhu cầu phát sinh sau những thay đổi về trường lớp, chính sách hỗ trợ và nhu cầu mua thêm của học sinh, phụ huynh cũng chưa kịp thời.

“Trách nhiệm để xảy ra tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ thuộc về Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và các địa phương”, báo cáo của Bộ nêu rõ.

Bộ xác định đây là tồn tại cần nghiêm túc nhìn nhận, chấn chỉnh và khắc phục, không để lặp lại trong những năm học tiếp theo, nhất là ở khâu theo dõi, dự báo, kết nối dữ liệu, kiểm tra, đôn đốc và điều phối khi nhu cầu biến động.

Gấp rút bổ sung gần 4 triệu cuốn

Trước mắt, Bộ tập trung xử lý số sách còn thiếu đã được xác nhận, chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam điều chuyển sách giữa các địa bàn, tiếp tục in và cung ứng bổ sung theo nhu cầu thực tế.

Trong thời gian chờ bản in, sách giáo khoa điện tử được cung cấp miễn phí; các trường có thể khai thác thêm sách tại thư viện và sách cũ còn sử dụng được để hạn chế ảnh hưởng đến việc học tập.

Về lâu dài, Bộ cho biết sẽ rà soát, đề xuất hoàn thiện cơ chế quản lý sách giáo khoa theo hướng xác định đây là sản phẩm, dịch vụ công, mặt hàng thiết yếu đặc thù.

Việc quản lý sẽ hướng tới một chuỗi cung ứng dựa trên dữ liệu thống nhất, phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp, đồng thời xây dựng cơ chế dự phòng và điều phối linh hoạt để chủ động nguồn sách ngay từ đầu mỗi năm học.