Việt Nam sắp có Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia đầu tiên, BSR góp mặt xây dựng cơ chế

Ngày 3/8, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Tâm chủ trì cuộc họp nghe báo cáo về các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế (KKT) Dung Quất.

Theo Ban Quản lý KKT Dung Quất và các KCN tỉnh Quảng Ngãi, Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia được quy hoạch trên diện tích khoảng 2.000ha, bố trí tại 4 khu vực thuộc KKT Dung Quất, trên địa bàn các xã Bình Sơn và Vạn Tường. Ngoài ra, khoảng 2.700ha mặt nước được quy hoạch để phát triển điện gió ngoài khơi, cảng biển và các hoạt động kinh tế biển trong tương lai.

Theo định hướng, trung tâm sẽ hình thành tổ hợp công nghiệp lọc hóa dầu, khí tự nhiên và năng lượng hiện đại, lấy Nhà máy Lọc dầu Dung Quất cùng hệ thống kho cảng, đường ống hiện hữu làm hạt nhân. Trên cơ sở đó, tỉnh Quảng Ngãi sẽ từng bước phát triển hệ sinh thái công nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp, phù hợp với xu thế chuyển dịch năng lượng và các mục tiêu phát triển bền vững.

Theo đánh giá, việc hình thành Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia đã có đầy đủ cơ sở pháp lý, phù hợp với các quy hoạch và chiến lược phát triển đã được phê duyệt. Đây cũng được xác định là mô hình trung tâm năng lượng quốc gia đầu tiên của Việt Nam, đòi hỏi nguồn lực đầu tư, công nghệ và hạ tầng kỹ thuật rất lớn. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách đặc thù được xem là yếu tố quyết định nhằm thu hút các nhà đầu tư chiến lược và thúc đẩy triển khai các dự án quy mô lớn.

Tại cuộc họp, các cơ quan, đơn vị thống nhất đề xuất 4 nhóm với 9 cơ chế, chính sách nhằm tạo động lực phát triển trung tâm. Đáng chú ý, tỉnh đề xuất hằng năm ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương bằng 30% số thu từ hoạt động xuất nhập khẩu phát sinh tại KKT Dung Quất để tái đầu tư hạ tầng của trung tâm.

Theo tính toán, riêng nhu cầu đầu tư hạ tầng kỹ thuật, giao thông, giải phóng mặt bằng và xây dựng các khu tái định cư trong giai đoạn 2026-2035 đã cần hơn 13.500 tỷ đồng, vượt khả năng cân đối của ngân sách địa phương. Do đó, việc bổ sung nguồn lực đầu tư được xem là điều kiện quan trọng để triển khai đồng bộ hạ tầng và đón các dự án năng lượng quy mô lớn trong thời gian tới.

Bên cạnh nhóm chính sách về tài chính, Quảng Ngãi cũng đề xuất nhiều cơ chế khác như đơn giản hóa thủ tục hành chính; ưu đãi về tiền thuê đất, thuê mặt nước và chính sách thuế; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh trong trung tâm.

Tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển cho rằng việc xây dựng các cơ chế đủ mạnh là yêu cầu cấp thiết để hiện thực hóa mục tiêu phát triển Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia. Theo ông, quỹ đất sạch phục vụ các dự án lớn hiện còn hạn chế, trong khi việc đầu tư hạ tầng và xây dựng các khu tái định cư vẫn gặp nhiều khó khăn.

Ông đề nghị các cơ quan tiếp tục nghiên cứu cơ chế đặc thù về đất đai, đầu tư hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực; đồng thời xây dựng các chính sách phù hợp nhằm thu hút chuyên gia, lao động chất lượng cao và phát triển các ngành dịch vụ phụ trợ, tạo môi trường thuận lợi để các nhà đầu tư yên tâm triển khai dự án.

Kết luận cuộc họp, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Tâm đánh giá cao sự chủ động của Ban Quản lý KKT Dung Quất và các KCN tỉnh cùng các sở, ngành, đơn vị và BSR trong quá trình nghiên cứu, xây dựng các cơ chế, chính sách phát triển trung tâm. Ông nhấn mạnh đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng. Tỉnh Quảng Ngãi đang tập trung cao độ để hoàn thiện hồ sơ ngay trong tháng 8/2026, phấn đấu trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026.

Để bảo đảm tiến độ, Ban Quản lý KKT Dung Quất và các KCN tỉnh được giao chủ trì, phối hợp với các sở, ngành và doanh nghiệp liên quan tiếp tục rà soát, hoàn thiện các nhóm chính sách trên cơ sở cập nhật đầy đủ các quy định pháp luật mới và đánh giá kỹ tính khả thi.

Đối với nhóm chính sách về tài chính, Chủ tịch UBND tỉnh lưu ý cần nghiên cứu theo hướng tạo nguồn lực từ phần tăng thu của hoạt động xuất nhập khẩu để tái đầu tư hạ tầng KKT Dung Quất, thay vì đề xuất cơ chế hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách trung ương.

Tỉnh cũng yêu cầu nghiên cứu cơ chế "luồng xanh", áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đối với các dự án năng lượng nhằm rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục cho nhà đầu tư. Đồng thời, tiếp tục rà soát các quy định liên quan đến giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, sử dụng đất và quy hoạch; xác định rõ đối tượng áp dụng chính sách ưu đãi thuế thu nhập cá nhân; nghiên cứu bổ sung các cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược, chính sách về thuế, hải quan, ưu đãi đầu tư, xuất nhập cảnh và sử dụng lao động nước ngoài, cũng như hoàn thiện mô hình tổ chức quản lý trung tâm.

Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các cơ quan, đơn vị tập trung tối đa nguồn lực để hoàn thiện đề án, báo cáo đánh giá thực tiễn, dự thảo nghị quyết và các tờ trình liên quan theo đúng tiến độ, bảo đảm đủ điều kiện trình cấp có thẩm quyền xem xét trong tháng 10/2026.

Trước đó, tại buổi làm việc với Bộ Công Thương, BSR đã báo cáo các đề xuất về cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy hình thành Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất.

Doanh nghiệp kiến nghị áp dụng cơ chế đầu tư đặc biệt đối với các dự án lọc hóa dầu, hóa chất, năng lượng sạch, hydrogen xanh, nhiên liệu phát thải thấp, LNG, logistics và các dự án nghiên cứu - phát triển (R&D) quy mô lớn; miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đã nằm trong quy hoạch; đồng thời phân cấp cho Ban Quản lý KKT Dung Quất thực hiện cơ chế "một cửa" trong giải quyết thủ tục đầu tư.

Về cơ chế tài chính, BSR đề xuất miễn tiền thuê đất, thuế nhập khẩu nguyên liệu và thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu phục vụ sản xuất năng lượng tiêu thụ nội bộ; áp dụng chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp theo từng nhóm dự án; ưu đãi chi phí nghiên cứu - phát triển; giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia, nhà khoa học và lao động trình độ cao làm việc tại trung tâm. Doanh nghiệp cũng kiến nghị bổ sung cơ chế tín dụng linh hoạt nhằm tạo điều kiện huy động nguồn lực cho các dự án quy mô lớn.

Ngoài ra, BSR đề nghị Bộ Công Thương sớm báo cáo Thủ tướng Chính phủ để trình Quốc hội xem xét ban hành Nghị quyết về cơ chế đặc thù phát triển Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị sửa đổi các quy định về kinh doanh xăng dầu theo hướng tạo điều kiện chủ động hơn trong hoạt động nhập khẩu, chuyển khẩu và xuất khẩu dầu thô, nguyên liệu, xăng dầu; sớm ban hành cơ chế giúp doanh nghiệp chủ động quản trị rủi ro trước biến động của thị trường năng lượng; đồng thời đơn giản hóa các quy định về quản lý an toàn nhằm giảm chi phí, rút ngắn thời gian thực hiện nhưng vẫn bảo đảm an toàn trong vận hành.

Trước đó, theo đề xuất của Bộ Công Thương, dự án Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia có tổng mức đầu tư từ 16,1-20,5 tỷ USD, được chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn 2025-2030 dự kiến đầu tư từ 14,1-17,5 tỷ USD; giai đoạn sau sẽ bổ sung khoảng 2-3 tỷ USD đến năm 2045.