Việt Nam 'thăng hạng', GDP đầu người tăng 49 lần: TS. Nguyễn Đức Kiên tiết lộ thu nhập thế nào mới khiến người dân hạnh phúc?

Thu nhập tăng chưa đồng nghĩa người dân thực sự hạnh phúc

Trải qua gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đã đạt được những bước tiến dài trong phát triển kinh tế, đưa thu nhập bình quân đầu người từ khoảng 100 USD vào năm 1986 lên 4.970 USD vào năm 2025.

Việc Ngân hàng Thế giới (WB) chính thức xếp Việt Nam vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao không chỉ là sự ghi nhận đối với quy mô và năng lực của nền kinh tế, mà còn đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, phía sau kết quả này vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm, từ chất lượng cuộc sống của người dân đến những thách thức trên hành trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Chia sẻ trong talkshow "Việt Nam thăng hạng thu nhập quốc tế, vì sao nhiều người vẫn chưa thấy giàu hơn?", TS. Nguyễn Đức Kiên, Nguyên Tổ trưởng Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, trong bốn thập kỷ qua, GDP bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng gấp 49 lần. Đây là tốc độ tăng trưởng liên tục và rất cao nếu so với các lý thuyết kinh tế thông thường.

Dù đánh giá đây là thành tựu được các tổ chức quốc tế ghi nhận một cách khách quan, TS. Nguyễn Đức Kiên lưu ý kết quả này mới ở mức cao so với nhiều quốc gia khác, còn nếu đặt trong kỳ vọng phát triển và yêu cầu thực tiễn của Việt Nam thì vẫn còn khoảng cách cần tiếp tục thu hẹp.

Ông cũng cho rằng việc được xếp vào nhóm quốc gia thu nhập trung bình cao đi kèm những thách thức mới, khi Việt Nam không còn được hưởng các ưu đãi và thời gian ân hạn từ các định chế tài chính quốc tế như IDA (Hiệp hội Phát triển Quốc tế) của Ngân hàng Thế giới. Điều đó buộc doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế phải vận hành theo các chuẩn mực của một quốc gia thu nhập trung bình cao.

Nhìn vào mức thu nhập bình quân 4.970 USD, TS. Nguyễn Đức Kiên cho rằng con số này chưa phản ánh đầy đủ thực trạng mức sống cũng như khoảng cách giàu nghèo trong xã hội.

Theo ông, khoảng cách thu nhập giữa vùng đồng bằng, các trung tâm công nghiệp với vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo vẫn còn rất lớn, thậm chí có nơi chưa bằng một nửa mức bình quân chung. Đối với người lao động, niềm vui từ việc Việt Nam được nâng hạng thu nhập nhiều khi bị lấn át bởi áp lực chi phí sinh hoạt ngày càng tăng, từ nhà ở, giáo dục đến y tế.

TS. Nguyễn Đức Kiên nhấn mạnh, người dân chỉ thực sự cảm thấy hạnh phúc khi thu nhập đủ trang trải cuộc sống và còn có tích lũy để nâng cao chất lượng sống, như đi du lịch hoặc đầu tư cho việc học hành của con cái.

Theo TS. Nguyễn Đức Kiên, sự khác biệt giữa các chỉ số kinh tế vĩ mô và cảm nhận của người dân xuất phát từ quá trình chuyển đổi từ nông nghiệp sang công nghiệp. Nếu trong xã hội nông nghiệp, người dân mong muốn sở hữu mảnh ruộng hay ngôi nhà cố định, thì trong xã hội công nghiệp, năng lực và tay nghề mới là "hàng hóa" quan trọng để tham gia thị trường lao động.

Ông cũng cho rằng cơ chế, chính sách cần tiếp tục được hoàn thiện để theo kịp yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Dẫn chứng về lĩnh vực nhà ở, ông cho biết trong khoảng 10 năm qua, vấn đề này chủ yếu được vận hành theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, từ năm 2025, với việc thành lập Quỹ nhà ở quốc gia, Chính phủ đã xác định phát triển nhà ở xã hội cho thuê là trách nhiệm của Nhà nước nhằm bảo đảm chỗ ở ổn định cho người dân, đồng thời hỗ trợ sự linh hoạt của thị trường lao động.

Muốn trở thành quốc gia phát triển, Việt Nam phải vượt "bẫy thu nhập trung bình"

TS. Nguyễn Đức Kiên cho biết lịch sử kinh tế thế giới cho thấy bẫy thu nhập trung bình là một ngưỡng cửa rất khó vượt qua, khi có tới gần 90% quốc gia bị mắc kẹt. Ông dẫn bài học từ Brazil và Argentina - những quốc gia từng được xem là "phép màu kinh tế" hoặc nằm trong nhóm giàu nhất thế giới nhưng sau đó rơi vào khủng hoảng.

Theo phân tích của ông, Brazil không tham gia sâu vào chuỗi sản xuất toàn cầu mà chủ yếu dừng ở gia công, còn Argentina đối mặt với khủng hoảng khi chi tiêu của Chính phủ vượt quá khả năng cân đối của nền kinh tế, dẫn đến nợ công ở mức cao.

Tại Đông Nam Á, Malaysia và Thái Lan cũng đang gặp khó khăn vì thiếu đột phá về công nghệ và sự ổn định chính trị. TS. Nguyễn Đức Kiên cho rằng Việt Nam đã tích lũy nhiều kinh nghiệm trong quản trị nợ công, thể hiện qua việc duy trì trần nợ công ở mức 65% nhằm bảo đảm an toàn tài chính.

Để tránh đi vào vết xe đổ của các quốc gia đi trước, ông Kiên khẳng định Việt Nam cần tập trung vào ba đột phá chiến lược gồm thể chế, kết cấu hạ tầng và nguồn nhân lực.

Trong đó, theo ông, thay đổi nhận thức là yếu tố tiên quyết. Ông nhấn mạnh cần trân trọng đội ngũ doanh nhân và doanh nghiệp tư nhân như "hiền tài", là "nguyên khí quốc gia", bởi đây là lực lượng chủ yếu thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Bên cạnh đó, vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực then chốt như viễn thông, hàng không và dầu khí cũng cần tiếp tục được củng cố để tạo nền tảng cho quá trình hội nhập quốc tế.

TS. Nguyễn Đức Kiên cũng cho rằng Việt Nam cần chấp nhận mô hình phát triển có trọng tâm, có lĩnh vực đi trước, lĩnh vực đi sau, thay vì tư duy "cào bằng", nơi địa phương nào cũng muốn phát triển mọi lĩnh vực nhưng không có điểm nhấn.

Về công nghệ và công nghiệp, TS. Nguyễn Đức Kiên nhận định Việt Nam phải tìm cách vượt qua "khe cửa hẹp" để tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị có hàm lượng công nghệ cao như chip và bán dẫn. Tuy nhiên, ông cảnh báo nếu không làm chủ công nghệ mà chỉ dừng ở vai trò gia công thì Việt Nam sẽ lặp lại kịch bản của 40 năm trước.

Theo ông, các dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam không nên chỉ được xem là công trình giao thông, mà cần trở thành "cú hích" để hình thành ngành công nghiệp giao thông vận tải, từ sản xuất thép chất lượng cao, đóng toa xe đến tự động hóa.

Đối với cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và trí tuệ nhân tạo (AI), TS. Nguyễn Đức Kiên lưu ý Việt Nam cần tránh tình trạng chỉ dừng ở khẩu hiệu mà phải đầu tư đồng bộ vào hạ tầng máy móc và dữ liệu lớn để thực sự nâng cao năng suất lao động.

Theo TS. Nguyễn Đức Kiên, áp lực về thời gian là thách thức lớn khi dân số Việt Nam đang già hóa nhanh. Tuy nhiên, ông nhìn nhận đây cũng là cơ hội trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 phát triển mạnh, khi máy móc và tự động hóa có thể thay thế nhiều công việc thủ công, giúp kéo dài tuổi nghề và giảm gánh nặng lao động nặng nhọc.

Để chuẩn bị cho tương lai, ông cho rằng giáo dục cần chuyển từ tư duy "đào tạo hàn lâm" sang đào tạo theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và nền kinh tế, qua đó hình thành đội ngũ kỹ sư có khả năng làm chủ các dây chuyền sản xuất hiện đại.

Để Việt Nam đạt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, ông Kiên nhấn mạnh ba yếu tố mang tính quyết định là ổn định chính trị, sự kiên trì thực hiện mục tiêu của cả Nhà nước và doanh nghiệp, cùng với sự đồng thuận của toàn xã hội. Ông cho rằng đầu tư công trong những năm tới sẽ giữ vai trò dẫn dắt, tạo sức lan tỏa để thu hút đầu tư tư nhân.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội thuận lợi khi chuỗi cung ứng toàn cầu được tái cấu trúc. Nếu kiên trì đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy chất lượng làm trọng tâm, thành quả phát triển sẽ được chuyển hóa thành chất lượng sống tốt hơn cho người dân trong tương lai.