Vụ án quặng sắt tại Lào Cai: Dùng mối quan hệ với Bí thư Tỉnh ủy để xin hạn ngạch xuất khẩu, một cá nhân hưởng lợi hơn 6 tỷ đồng

Trong vụ án xảy ra tại Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS) và Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM), cơ quan điều tra đề nghị truy tố Nguyễn Ngọc Khiêm về tội Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi.

Theo kết luận điều tra, Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) được thành lập để triển khai hai dự án là mỏ sắt Quý Xa và Nhà máy Gang thép Lào Cai. Theo giấy phép hoạt động, doanh nghiệp được phép cung cấp quặng sắt và xuất khẩu quặng tinh để đối lưu nhập khẩu than cốc. Trong giai đoạn 2015-2020, sau khi mua quặng của VTM, 11 doanh nghiệp đã được UBND tỉnh Lào Cai đề nghị Bộ Công Thương cho phép xuất khẩu với tổng hạn ngạch khoảng 3 triệu tấn trên tổng số 5,7 triệu tấn quặng đã mua.

Theo Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an), để xin hạn ngạch xuất khẩu cho Công ty An Bình, Nguyễn Ngọc Khiêm đã ba lần nhận từ Giám đốc doanh nghiệp này tổng cộng 4,25 tỷ đồng và 100.000 USD. Sau đó, Khiêm sử dụng mối quan hệ với ông Nguyễn Văn Vịnh, khi đó là Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai, để tác động đến ông Lê Ngọc Hưng và ông Đỗ Trường Giang.

Sau khi nhận tiền, Khiêm đưa cho ông Hưng 100 triệu đồng, ông Giang 50 triệu đồng, còn bản thân hưởng lợi 4,1 tỷ đồng và 100.000 USD (tương đương khoảng 6,1 tỷ đồng).

Sau sự tác động này, UBND tỉnh Lào Cai đã có văn bản đề nghị Bộ Công Thương cấp hạn ngạch xuất khẩu quặng cho Công ty An Bình.

Làm việc với cơ quan điều tra, Khiêm khai đã sử dụng ảnh hưởng từ mối quan hệ thân quen với Bí thư Tỉnh ủy để tác động đến lãnh đạo tỉnh. Khi nhận tiền, Khiêm chỉ trao đổi với phía doanh nghiệp rằng sẽ "tác động tới lãnh đạo tỉnh" nhằm giúp Công ty An Bình được xuất khẩu quặng, chứ không nói rõ sẽ tác động đến ai hoặc phải chi bao nhiêu tiền.

Theo kết luận điều tra, ông Nguyễn Văn Vịnh được Khiêm nhờ và đã đồng ý về chủ trương để Công ty An Bình được xuất khẩu quặng tương tự các doanh nghiệp khác, phù hợp với chủ trương chung của Chính phủ, Bộ Công Thương, Tỉnh ủy và UBND tỉnh Lào Cai.

Tuy nhiên, C03 xác định ông Vịnh không thỏa thuận nhận tiền từ Khiêm, không chỉ đạo ông Hưng và ông Giang thực hiện hành vi sai phạm, đồng thời không biết việc cấp dưới làm trái quy định. Vì vậy, cơ quan điều tra kết luận không có căn cứ xử lý hình sự đối với ông.

Trong khi đó, ông Hưng và ông Giang bị cáo buộc đã làm theo đề nghị của doanh nghiệp, chỉ đạo cấp dưới tham mưu để UBND tỉnh ban hành văn bản đề xuất Bộ Công Thương chấp thuận cho xuất khẩu quặng dù chưa kiểm tra thực tế nhu cầu và điều kiện của doanh nghiệp. Theo C03, hành vi này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác quản lý khoáng sản cũng như việc thực hiện chính sách quản lý khoáng sản thô của Chính phủ.

Sau khi doanh nghiệp được tạo điều kiện xuất khẩu, ông Hưng bị cáo buộc nhận 355 triệu đồng, còn ông Giang nhận 500 triệu đồng.

Ông Lê Ngọc Hưng, cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai và ông Đỗ Trường Giang, cựu Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai, bị đề nghị truy tố về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Nguyễn Ngọc Khiêm là người duy nhất bị đề nghị truy tố về tội Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi.

Trong số 28 bị can còn lại, ông Bùi Thanh Bình, cựu Tổng Giám đốc VTM, bị đề nghị truy tố về ba tội danh gồm: Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí; Nhận hối lộ; Thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước.

Đối tác Trung Quốc rút lui sau bế bối, doanh nghiệp Việt tiếp quản

Mỏ sắt Quý Xa là một trong những mỏ quặng sắt lớn nhất Việt Nam với trữ lượng ban đầu khoảng 120 triệu tấn. Dự án được cấp phép khai thác từ năm 2007 cho Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) - liên doanh giữa doanh nghiệp Việt Nam và Trung Quốc. Trong cơ cấu góp vốn, VNSTEEL nắm 46,85% vốn điều lệ, Công ty Khoáng sản Lào Cai sở hữu 8,1%, còn Công ty Gang thép Côn Minh nắm giữ 45%.

Sau bê bối trên, phía đối tác Trung Quốc đã rút khỏi liên doanh. Thay thế là CTCP Khai thác và Chế biến Kim loại Thủ Đô - doanh nghiệp được thành lập vào cuối năm 2025, do ông Trần Văn Nam giữ chức Tổng Giám đốc. Công ty có vốn điều lệ ban đầu 1.200 tỷ đồng và nhanh chóng tăng lên 3.000 tỷ đồng chỉ sau vài tháng hoạt động.

Doanh nghiệp này đã được chấp thuận tiếp nhận quyền khai thác mỏ Quý Xa với trữ lượng đưa vào khai thác hơn 73,2 triệu tấn. Theo thiết kế, mỏ có công suất 5 triệu tấn quặng mỗi năm, thời gian khai thác khoảng 15 năm 8 tháng.

Trong cuộc họp mới đây, lãnh đạo tỉnh Lào Cai cho biết dự án khai thác mỏ sắt Quý Xa với công suất 5 triệu tấn/năm dự kiến sẽ hoạt động trở lại từ tháng 10/2026. Dự án được kỳ vọng sẽ đóng góp khoảng 1.000 tỷ đồng giá trị tăng thêm cho GRDP của tỉnh ngay trong năm nay.

Việc tái khởi động mỏ Quý Xa được đánh giá sẽ giúp khai thác hiệu quả phần trữ lượng quặng sắt còn lại, bổ sung nguồn nguyên liệu cho ngành luyện kim trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, đồng thời tạo thêm việc làm và tăng thu ngân sách cho địa phương.