Xây siêu đô thị theo trục sông Hồng: Chuyên gia chỉ bài học từ Singapore, Seoul để người dân hưởng lợi, Hà Nội hút dòng tiền

Từ Singapore, Seoul đến Dubai: Siêu đô thị chỉ thành công khi tạo ra giá trị kinh tế

Lịch sử thế giới đã chứng minh nhiều quốc gia có thể thay đổi vận mệnh nhờ các chiến lược đại quy hoạch và sự hình thành của những siêu đô thị. Từ Singapore gần như không có tài nguyên, Hàn Quốc nghèo khó sau chiến tranh cho đến Dubai từng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu mỏ, tất cả đều sử dụng đô thị và hạ tầng quy mô lớn như một công cụ để tái cấu trúc nền kinh tế và tạo ra bước nhảy vọt cho quốc gia.

Trong bối cảnh đó, Hà Nội vừa công bố Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, hướng tới mục tiêu trở thành một siêu đô thị hiện đại, văn hiến và lấy con người làm trung tâm. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tham vọng này, việc nghiên cứu các mô hình thành công cũng như những thất bại đắt giá từ các đô thị lớn trên thế giới là bài học vô cùng quan trọng.

Theo chia sẻ Chuyên gia kinh tế - TS. Bùi Ngọc Sơn trong talkshow "Công thức thành công của các siêu đô thị trên thế giới - Hà Nội tham khảo được gì?", xu hướng xây dựng các siêu đô thị, thành phố AI hay trung tâm tài chính đã bùng nổ mạnh mẽ trong khoảng 5-6 năm trở lại đây. Đây là kết quả của quá trình toàn cầu hóa kéo dài gần bốn thập kỷ, giúp nhiều quốc gia tích lũy được nguồn lực tài chính đáng kể và bắt đầu tham gia vào cuộc đua khẳng định vị thế thông qua các đại dự án đô thị.

Sự cạnh tranh giữa các quốc gia hiện nay không chỉ nằm ở nhà máy hay xuất khẩu, mà còn ở khả năng xây dựng những thành phố đủ sức thu hút doanh nghiệp lớn, giới siêu giàu và công nghệ đỉnh cao. TS. Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh, một siêu đô thị có thực sự thành công hay không cuối cùng vẫn nằm ở khía cạnh kinh tế. Nếu một thành phố không những được xây dựng hoành tráng mà còn tạo ra giá trị kinh tế hay nguồn thu, thì đấy chắc chắn là một đô thị thành công.

Singapore là một trong những minh chứng điển hình nhất cho thành công nhờ quy hoạch đồng bộ và quản trị chặt chẽ ngay từ đầu. TS. Bùi Ngọc Sơn phân tích rằng “vũ khí” lớn nhất của nơi này chính là tầm nhìn tổng thể, giải quyết mọi vấn đề từ nhà ở, giao thông đến môi trường theo cách tiếp cận hệ thống.

Ngay từ những ngày đầu, Chính phủ Singapore đã xác định đất đai phải phục vụ đại đa số người dân có thu nhập trung bình và thấp thông qua mô hình nhà ở xã hội (HDB), thay vì biến đất đai thành công cụ kiếm tiền cho một nhóm nhỏ. Bên cạnh đó, Singapore còn thành công nhờ chính sách kinh tế mở, thu hút các tập đoàn đa quốc gia đặt đại bản doanh, từ đó kéo theo dòng vốn tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao trên toàn cầu.

Sự tinh tế trong quản trị đô thị của Singapore còn thể hiện ở cách phân khu địa lý, giúp người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong phạm vi nhỏ, giảm nhu cầu đi lại và góp phần bảo vệ môi trường xanh.

Tương tự, Hàn Quốc với “kỳ tích sông Hàn” cũng là một bài học đáng chú ý về tái thiết đô thị để tạo bước nhảy vọt. TS. Bùi Ngọc Sơn cho biết Seoul không thành công ngay từ đầu. Vào những năm 1990, thành phố này từng đối mặt với tình trạng ùn tắc giao thông nghiêm trọng dù sở hữu những tuyến đường rộng tới 24 làn xe.

Tuy nhiên, Seoul đã “lật ngược thế cờ” bằng chiến lược phi tập trung hóa, hình thành các khu vực chuyên biệt như Gangnam dành cho giới thượng lưu hay các trung tâm tài chính mới. Đặc biệt, thành phố áp dụng mô hình phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD), kết nối các đô thị vệ tinh bằng hệ thống metro hiện đại và không gian ngầm đa chức năng.

Ông cũng đánh giá cao việc Seoul sẵn sàng chi hàng tỷ USD để khôi phục những dòng sông từng bị lấp trong quá khứ, biến chúng thành không gian xanh phục vụ cộng đồng, qua đó góp phần gìn giữ bản sắc đô thị và nâng cao chất lượng sống.

Ngược lại với những thành công đó, lịch sử cũng ghi nhận những “thảm họa” quy hoạch khi quá xa rời thực tế đời sống con người. TS. Bùi Ngọc Sơn dẫn chứng Brasilia của Brazil và Putrajaya của Malaysia như những bài học về thất bại do quy hoạch chưa phù hợp.

Brasilia dù sở hữu kiến trúc đẹp trên bản vẽ nhưng lại được thiết kế chủ yếu cho ô tô và phân khu chức năng quá tách biệt, khiến thành phố thiếu sức sống vào ban đêm, đồng thời vô tình tạo ra sự phân hóa giàu nghèo rõ rệt khi đẩy người lao động thu nhập thấp ra các khu ổ chuột ven đô.

Tương tự, thành phố thông minh Songdo của Hàn Quốc dù rất hiện đại về công nghệ nhưng lại thiếu hệ sinh thái kinh tế và các hoạt động xã hội tự nhiên, khiến dân số thực tế thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng ban đầu.

Từ đó, ông Sơn rút ra bài học rằng, quy hoạch cần phải xuất phát từ nhu cầu thực tế và quy luật tự nhiên của thị trường.

Đưa sông Hồng trở thành trục phát triển chiến lược trong quy hoạch 100 năm, Hà Nội cần lưu ý gì?

Đối với Hà Nội, việc đưa sông Hồng trở thành trục phát triển chiến lược trong quy hoạch 100 năm là một bước đi lớn, thể hiện tầm nhìn dài hạn và khát vọng mở rộng không gian phát triển của Thủ đô. Tuy nhiên, theo TS. Bùi Ngọc Sơn, để hiện thực hóa mục tiêu này, Hà Nội cần tính toán kỹ lưỡng một số yếu tố đặc thù.

Trước hết là điều kiện địa chất. Trong khi Seoul hay nhiều khu vực được xây dựng trên nền địa chất tương đối ổn định, Hà Nội có hệ địa tầng phức tạp hơn. Điều này đòi hỏi quá trình phát triển các công trình ngầm quy mô lớn phải được nghiên cứu kỹ lưỡng và có giải pháp kỹ thuật phù hợp.

Thách thức thứ hai là bài toán thủy văn và đê điều. Sông Hồng là dòng sông lớn với chế độ thủy văn phức tạp, đồng thời chịu tác động mạnh từ biến đổi khí hậu và hoạt động của các đập thủy điện ở thượng nguồn.

Vì vậy, các dự án phát triển ven sông cần được tính toán trên cơ sở khoa học, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển đô thị và yêu cầu an toàn lâu dài.

Theo TS. Bùi Ngọc Sơn, một yếu tố quan trọng khác là bảo đảm động lực phát triển kinh tế cho các đô thị vệ tinh. Khi triển khai chiến lược giãn dân khỏi khu vực nội đô, cùng với việc đầu tư hạ tầng và nhà ở, cần đồng thời tạo ra việc làm, dịch vụ và các hoạt động kinh tế để người dân có thể ổn định cuộc sống và gắn bó lâu dài với nơi ở mới.

Ông cũng cho rằng những người dân đang sinh sống tại khu vực quy hoạch cần được hưởng lợi trực tiếp từ quá trình phát triển, thay vì bị đẩy vào thế bất lợi khi giá đất bị thổi phồng. Đây không chỉ là yếu tố bảo đảm sự đồng thuận xã hội mà còn góp phần giúp quá trình phát triển đô thị diễn ra bền vững và mang lại giá trị cho cộng đồng địa phương.