Xuất khẩu tăng 22%, nhập khẩu tăng 34-35%: TS Cấn Văn Lực lưu ý điều gì?

Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - khu vực miền Bắc, do Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội tổ chức, chiều 2/10, chuyên gia kinh tế TS Cấn Văn Lực cho biết kinh tế Việt Nam đang ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực trong những tháng đầu năm. Trong đó, xuất khẩu là một trong những động lực đáng chú ý.

Theo ông, xuất khẩu của Việt Nam hiện tăng khoảng 22%. Động lực quan trọng đến từ xu hướng đầu tư trên thế giới vào công nghệ, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu. Khi dòng vốn toàn cầu tiếp tục hướng vào những lĩnh vực này, nhu cầu đối với các sản phẩm phục vụ chuỗi cung ứng công nghệ cũng tăng lên, tạo thêm dư địa cho xuất khẩu Việt Nam.

Tuy nhiên, đi cùng đà tăng của xuất khẩu là một diễn biến đáng chú ý khác: nhập khẩu đang tăng nhanh hơn nhiều, khoảng 34-35%.

TS Cấn Văn Lực cho rằng đây là vấn đề cần được phân tích kỹ, bởi Việt Nam đang nhập khẩu khá nhiều hàng hóa và dịch vụ. Theo số liệu ông đưa ra tại diễn đàn, Việt Nam hiện nhập siêu cả hàng hóa và dịch vụ khoảng 30 tỉ USD.

Điều đáng chú ý là chuyên gia này không nhìn con số nhập siêu đơn thuần theo hướng tiêu cực.

Ông lưu ý, việc nhập khẩu tăng mạnh một phần xuất phát từ chính xu hướng đầu tư của thế giới vào công nghệ số, dữ liệu, bán dẫn và năng lượng. Khi hoạt động đầu tư và sản xuất trong nước mở rộng, nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và các yếu tố đầu vào cũng có thể gia tăng.

Nói cách khác, nhập khẩu tăng chưa đồng nghĩa với một vấn đề xấu, nếu dòng nhập khẩu này phục vụ cho đầu tư, sản xuất và mở rộng năng lực của nền kinh tế. Tuy nhiên, theo TS Cấn Văn Lực, điều cần lưu ý nằm ở tác động của nhập siêu tới các cân đối vĩ mô.

“Nhập siêu nhiều” có thể tác động tới nguồn ngoại tệ và tỉ giá. Đây là vấn đề ông cho rằng cần được quan tâm trong quá trình Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao.

Trong bối cảnh đó, bài toán không chỉ là làm sao để xuất khẩu tiếp tục tăng, mà còn phải nhìn vào chất lượng và cơ cấu của dòng nhập khẩu, cũng như khả năng tạo ra giá trị gia tăng trong nước.

Tăng trưởng cao nhưng phải giữ được cân đối vĩ mô

TS Cấn Văn Lực cho rằng mục tiêu tăng trưởng 2 con số đặt ra yêu cầu rất cao đối với các động lực của nền kinh tế.

Ông dự báo năm nay kinh tế Việt Nam có thể tăng trưởng khoảng 9%, trong đó quý III có thể đạt khoảng 9,3-9,5% và quý IV khoảng 10%. Với đà này, năm tới Việt Nam có thể hướng tới mức tăng trưởng 10%. Nhưng để tăng trưởng cao một cách bền vững, theo ông, Việt Nam vẫn phải đặc biệt chú ý tới sự ổn định của kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh xuất khẩu, các động lực khác cũng đang có diễn biến tích cực. FDI đăng ký được TS Cấn Văn Lực đề cập với mức tăng khoảng 55%, lần đầu tiên đạt khoảng 40 tỉ USD và cả năm có thể vượt 50 tỉ USD. Giải ngân FDI tăng khoảng 12%, cũng là mức cao nhất trong khoảng 5 năm qua.

Đầu tư của cả ba khu vực gồm Nhà nước, tư nhân và FDI đều được ông đánh giá đang tăng khá tích cực, quanh mức gần 13%/năm.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là nguồn vốn đầu tư lấy từ đâu và hiệu quả sử dụng vốn như thế nào. Đây cũng là vấn đề liên quan trực tiếp tới chất lượng tăng trưởng.

Ở chiều tiêu dùng, doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng tăng trên 13% theo giá danh nghĩa, nhưng sau khi loại trừ yếu tố giá, mức tăng thực chỉ khoảng 7,4-7,6%, vẫn thấp hơn mức trước dịch. Điều này cho thấy nền kinh tế đang có những động lực tăng trưởng tích cực, nhưng sức cầu trong nước vẫn cần được củng cố thêm.

Không để áp lực nhập khẩu kéo theo sức ép lên tỉ giá

Từ những diễn biến trên, bài toán đặt ra không phải là hạn chế nhập khẩu bằng mọi giá, mà là theo dõi nhập khẩu đang phục vụ cho điều gì và tạo ra giá trị gì cho nền kinh tế.

Nếu nhập khẩu tăng cùng với đầu tư vào công nghệ, máy móc, thiết bị và năng lực sản xuất, đây có thể là một phần của quá trình mở rộng năng lực kinh tế. Ngược lại, áp lực sẽ lớn hơn nếu nhập khẩu tăng nhanh nhưng không tạo ra tương ứng năng lực sản xuất và giá trị gia tăng trong nước.

TS Cấn Văn Lực cũng nhấn mạnh rằng Việt Nam muốn duy trì tăng trưởng cao phải giữ được nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định. Lạm phát năm nay được ông dự báo khoảng 4-4,5%, trong khi tỉ giá và lãi suất vẫn là những biến số cần đặc biệt lưu ý.

Vì vậy, con số xuất khẩu tăng 22% nhưng nhập khẩu tăng 34-35% không chỉ là câu chuyện của cán cân thương mại. Nó còn liên quan tới nguồn ngoại tệ, tỉ giá, đầu tư, sức cầu và chất lượng tăng trưởng.

Đây là lý do TS Cấn Văn Lực cho rằng cùng với việc thúc đẩy xuất khẩu và các động lực tăng trưởng, Việt Nam cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến nhập khẩu và các cân đối vĩ mô để bảo đảm đà tăng trưởng cao không tạo thêm sức ép lên nền kinh tế.