Bản đồ chứng khoán Việt Nam từ sự 'đứng yên' của các CTCK vốn ngoại

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến một sự chuyển dịch đáng chú ý trong tương quan giữa các công ty chứng khoán (CTCK) nội địa và khối vốn ngoại. Nếu như trước đây, các CTCK ngoại từng được xem là nhóm có lợi thế vượt trội nhờ tiềm lực tài chính, kinh nghiệm quốc tế và hệ thống quản trị bài bản, thì cục diện hiện nay đã có nhiều thay đổi.

Sự bứt phá về quy mô vốn, năng lực công nghệ, khả năng phát triển sản phẩm cũng như chủ động kết nối với dòng vốn quốc tế đang giúp nhiều CTCK nội từng bước giữ vai trò dẫn dắt ngay trên sân nhà.

Quy mô vốn tạo nên lợi thế cạnh tranh

Một trong những yếu tố quan trọng nhất làm thay đổi cán cân cạnh tranh là năng lực tài chính.

Trong vài năm trở lại đây, hàng loạt CTCK nội liên tục thực hiện các đợt tăng vốn với quy mô lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. VIX, TCBS, SSI hiện tại đã có quy mô vốn điều lệ quanh ngưỡng 25.000 tỷ đồng - tương đương một ngân hàng tầm trung. Nguồn lực tài chính dồi dào không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng hoạt động môi giới, cho vay ký quỹ (margin) mà còn tạo điều kiện đầu tư mạnh cho công nghệ, sản phẩm và dịch vụ.

Trong khi đó, đa phần CTCK vốn ngoại gần như không có nhiều thay đổi đáng kể về quy mô vốn trong thời gian dài. Khoảng cách về nguồn lực ngày càng lớn khiến lợi thế cạnh tranh của nhóm doanh nghiệp này dần thu hẹp trong cuộc đua thị phần.

Trên thị trường lúc này, Mirae Asset Việt Nam (MAS), Chứng khoán KIS Việt Nam (KIS) và Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) là những cái tên đáng chú ý nhất. MAS là cái tên có vốn điều lệ lớn nhất với gần 6.600 tỷ đồng tính đến thời điểm phát hành báo cáo kiểm toán 2025. Con số này chỉ tương đương một công ty chứng khoán tầm trung tại Việt Nam như MBS, Bảo Việt...

Đáng nói, quy mô vốn của MAS đã không đổi trong ít nhất 4 năm vừa qua. Cùng thời điểm này, các công ty chứng khoán nội đã ghi nhận hàng loạt pha tăng tốc chóng mặt đều đặn hàng năm. Đơn cử như VPBankS sau khi về tay VPBank hiện đã lên vị thế nhóm đầu ngành cả về quy mô vốn, cho vay margin lẫn tổng tài sản dù xuất phát điểm cách đây hơn 4 năm chỉ có vốn vài trăm tỷ đồng.

Hay như LPBS sau đợt IPO vừa kết thúc hiện đã đạt quy mô gần 14.100 tỷ đồng vốn điều lệ dù 3 năm trước đó cũng chỉ chưa tới con số nghìn tỷ.

Hệ quả của vốn mỏng là điều có thể dễ thấy trên BXH cạnh tranh ở các chỉ số như thị phần môi giới, lợi nhuận...

Cách đây 10 năm, trên bảng xếp hạng thị phần môi giới cổ phiếu, chứng chỉ quỹ sàn TP. HCM, KIS Việt Nam với 3,87% là đại diện ngoại duy nhất góp mặt trong Top 10 (cụ thể là vị trí thứ 9).

10 năm sau, KIS vẫn đứng thứ 9 song thị phần chỉ còn 3,13% dù đã tăng nhẹ so với mức 2,93% của năm 2024. Ngược lại, MAS dù xuất hiện trong Top 8 với 3,2% song thị phần đã giảm mạnh so với mức 4,54% của năm 2024.

Xét về lợi nhuận, năm 2025, trong bức tranh kinh doanh của khoảng 80 công ty chứng khoán, Mirae Asset là gương mặt báo lãi sau thuế cao nhất nhóm CTCK ngoại với 706 tỷ đồng, xếp trên mức 576 tỷ của KIS và 211 tỷ đồng của KBSV. Dù vậy, cả ba đều nằm ngoài Top 10 lợi nhuận toàn ngành. Thậm chí cách rất xa Top 12 của Chứng khoán HD (lãi 1.007 tỷ) và Top 1 của TCBS (lãi gần 5.700 tỷ).

Quý I/2026, KIS và MAS lần lượt xếp thứ 12 và 13 trong danh sách lợi nhuận sau thuế với lần lượt 203 tỷ và 198 tỷ đồng, lần lượt tăng 98% và 13% YoY.

Không còn phụ thuộc vào cầu nối nước ngoài

Nếu trước đây, việc tiếp cận các nhà đầu tư tổ chức quốc tế thường gắn với vai trò của các CTCK ngoại, thì hiện nay các doanh nghiệp trong nước đã chủ động hơn nhiều trong việc kết nối trực tiếp với dòng vốn toàn cầu.

Minh chứng làCTCP Chứng khoán SSI vừa công bố thực hiện thành công giao dịch đầu tiên theo mô hình Global Broker tại Việt Nam, đánh dấu cơ chế này bước từ giai đoạn thiết lập sang vận hành thực tế. Mô hình này cho phép nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường chứng khoán Việt Nam thông qua hệ thống môi giới quốc tế, qua đó đơn giản hóa quy trình giao dịch, tạo thuận lợi cho dòng vốn ngoại và hỗ trợ mục tiêu nâng hạng thị trường.

Chia sẻ về dấu mốc này, ông Thomas Nguyen - Giám đốc Thị trường nước ngoài của SSI, cho biết: “Giao dịch GBM đầu tiên này có ý nghĩa quan trọng khi khẳng định vai trò dẫn dắt của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và sự phối hợp của hệ sinh thái tài chính toàn cầu trong việc đơn giản hóa khả năng tiếp cận thị trường vốn Việt Nam. SSI vinh dự và trân trọng được đồng hành cùng cơ quan quản lý, khách hàng và các đối tác trong quá trình này”.

Sự kiện này cho thấy các CTCK nội không chỉ phát triển mạnh ở thị trường trong nước mà còn từng bước xây dựng năng lực phục vụ các định chế tài chính quốc tế, qua đó mở rộng kênh thu hút dòng vốn ngoại mà không còn phụ thuộc vào vai trò trung gian của các doanh nghiệp nước ngoài.

Lợi thế đến từ sự am hiểu thị trường

Bên cạnh nguồn lực tài chính, các CTCK nội còn có lợi thế ở khả năng thích ứng nhanh với nhu cầu của nhà đầu tư trong nước.

Từ hoạt động phát triển sản phẩm, nền tảng giao dịch, chăm sóc khách hàng đến các chương trình truyền thông, nhiều doanh nghiệp trong nước đã cho thấy khả năng triển khai linh hoạt và phù hợp với đặc điểm của thị trường Việt Nam.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, yếu tố am hiểu khách hàng bản địa đang trở thành lợi thế đáng kể, bên cạnh những tiêu chuẩn quản trị quốc tế.

Từ cơ hội mới đến nguồn nhân lực chất lượng

Cuộc cạnh tranh hiện nay không chỉ diễn ra ở các mảng kinh doanh truyền thống mà còn mở rộng sang các lĩnh vực mới như tài sản số, công nghệ tài chính và hệ sinh thái đầu tư.

Nhiều CTCK nội đã bắt đầu chuẩn bị nguồn lực để tham gia các xu hướng mới, kỳ vọng tạo thêm động lực tăng trưởng trong giai đoạn tiếp theo khi thị trường tài chính tiếp tục chuyển đổi số.

Việc đầu tư sớm vào công nghệ và các mô hình kinh doanh mới được xem là một trong những lợi thế giúp doanh nghiệp nội nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Sự lớn mạnh của các CTCK nội cũng tạo ra những thay đổi trong thị trường lao động của ngành chứng khoán.

Đối với đội ngũ tư vấn bán lẻ (Retail), các doanh nghiệp có thị phần lớn, nền tảng vốn mạnh, hệ sinh thái sản phẩm đa dạng và hạ tầng số hoàn thiện đang trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn nhờ tạo điều kiện phát triển nghề nghiệp lâu dài.

Bên cạnh đó, việc nhiều CTCK nội đã niêm yết hoặc có lộ trình IPO rõ ràng cũng mở ra cơ hội để người lao động tham gia các chương trình ESOP, qua đó đồng hành với sự tăng trưởng của doanh nghiệp thay vì chỉ hưởng thu nhập từ tiền lương. TCBS, VPBankS, VPS, LPBS và tới đây là Kafi là những cái tên đã, đang và dự kiến IPO/niêm yết cổ phiếu trên sàn nhằm khai mở những động lực tăng trưởng mới và môi trường làm việc cạnh tranh hơn đối với người lao động.

Bài viết từ góc nhìn của chuyên gia tài chính Nguyễn Đức Nhân