Bất ngờ nhập siêu gần 14 tỷ USD , chuyên gia chỉ ra nghịch lý của dòng vốn FDI
Dòng vốn FDI liên tục tăng mạnh nhưng doanh nghiệp trong nước vẫn chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, khiến nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc lớn vào nguồn đầu vào nhập khẩu.
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tháng 5/2026 đạt 99,07 tỷ USD, tăng 3,2% so với tháng trước và tăng 25,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Lũy kế 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5%; nhập khẩu đạt 229,46 tỷ USD, tăng tới 30,8%.
Đà tăng mạnh của nhập khẩu, vượt đáng kể tốc độ tăng của xuất khẩu, đã khiến cán cân thương mại chuyển từ trạng thái xuất siêu sang nhập siêu. Riêng trong tháng 5, Việt Nam nhập siêu 5,21 tỷ USD. Tính chung 5 tháng đầu năm, nhập siêu đạt 13,8 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái xuất siêu 5,1 tỷ USD.
Đáng chú ý, theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tính từ đầu năm đến ngày 7/6, mức nhập siêu đã tăng lên 15,36 tỷ USD.
Bình luận về con số nhập siêu này, TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho biết mức nhập siêu lớn trong năm nay là diễn biến đáng chú ý, dù xu hướng thu hẹp thặng dư thương mại đã xuất hiện từ những năm trước.
Theo ông Hiếu, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vẫn tăng trưởng nhưng tốc độ gia tăng của nhập khẩu đang nhanh hơn xuất khẩu, khiến cán cân thương mại dần suy giảm và đảo chiều sang nhập siêu.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cho rằng có hai nguyên nhân chính dẫn tới mức nhập siêu gần 14 tỷ USD. Thứ nhất là lo ngại đứt gãy chuỗi cung ứng do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Thứ hai là tâm lý chủ động tích trữ nguyên liệu trước những thay đổi khó lường trong chính sách thương mại và thuế quan của Mỹ.
Theo ông Linh, nhiều doanh nghiệp đã tăng mạnh nhập khẩu nguyên vật liệu nhằm bảo đảm nguồn cung cho hoạt động sản xuất trong thời gian tới. Phần lớn lượng hàng hóa nhập khẩu hiện nay sẽ được chuyển hóa thành đầu vào sản xuất cho quý III và quý IV, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong các tháng cuối năm.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý nhập siêu gia tăng đang phản ánh một điểm nghẽn của nền kinh tế. Trong 5 tháng đầu năm, vốn FDI đăng ký mới tăng khoảng 10%, mức cao nhất trong nhiều năm, trong đó 83% tập trung vào lĩnh vực chế biến, chế tạo. Dù vậy, doanh nghiệp trong nước vẫn chưa đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của khu vực FDI.
Điều này buộc các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải tiếp tục nhập khẩu phần lớn nguyên vật liệu, linh kiện và máy móc từ nước ngoài phục vụ sản xuất. Theo các chuyên gia, thách thức hiện nay không còn nằm ở khả năng thu hút FDI mà là năng lực hấp thụ và lan tỏa dòng vốn này vào khu vực doanh nghiệp nội địa.
Để giải quyết bài toán nhập siêu một cách bền vững, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực công nghệ, cải thiện năng suất lao động và hình thành các doanh nghiệp đầu tàu đủ sức dẫn dắt chuỗi cung ứng trong nước.
TS. Phan Đức Hiếu nhấn mạnh nhập siêu hiện nay vừa là tín hiệu cho thấy hoạt động sản xuất đang phục hồi, vừa là lời cảnh báo về sự phụ thuộc lớn vào nguồn cung đầu vào từ bên ngoài. Vì vậy, chiến lược xuất nhập khẩu trong giai đoạn tới cần hướng tới nâng cao giá trị gia tăng, tăng cường liên kết nội địa và phát triển chuỗi cung ứng bền vững, thay vì chỉ tập trung mở rộng thị trường xuất khẩu.
