Thâm hụt kỷ lục 13,8 tỷ USD: Vì sao chuyên gia khẳng định ‘nhập siêu không đáng sợ’?

"Thủ phạm" chính là linh kiện điện tử

Chia sẻ tại talkshow "Giải mã nhập siêu kỷ lục: Tỷ giá, lạm phát, lãi suất nửa cuối 2026 ra sao?", TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách, Trường Đại học VinUni, cho rằng mức nhập siêu hiện nay cần được nhìn nhận trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào một chu kỳ đầu tư mới, gắn với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và sự mở rộng của khu vực sản xuất công nghệ cao.

Theo TS Nguyễn Tú Anh, có ba điểm nổi bật của nền kinh tế Việt Nam trong nửa đầu năm 2026.

Thứ nhất là cú sốc nhập khẩu linh kiện điện tử và sản phẩm công nghệ. Thứ hai là sự gia tăng mạnh của nhập khẩu máy móc, thiết bị và kim loại - những mặt hàng thường gắn với hoạt động đầu tư sản xuất. Thứ ba là mặt bằng lãi suất cao, phản ánh áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng.

Đáng chú ý, riêng nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã đạt kim ngạch nhập khẩu 88,22 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm, tăng tới 57% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng chưa từng có tiền lệ và chiếm khoảng 38% tổng kim ngạch nhập khẩu của cả nước.

"Riêng mặt hàng này đã khiến cán cân thương mại thâm hụt khoảng 32 tỷ USD", TS Nguyễn Tú Anh cho biết.

Tuy nhiên, theo ông, đây không phải là tín hiệu của sự suy yếu tiêu dùng hay sản xuất mà ngược lại phản ánh một quá trình đầu tư quy mô lớn vào nền kinh tế số.

"Chúng ta đang xây dựng các trung tâm dữ liệu, các data center, phát triển hạ tầng số và thực hiện chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Điều đó buộc Việt Nam phải nhập khẩu khối lượng lớn thiết bị và linh kiện điện tử", ông phân tích.

Nhập siêu vì đầu tư, không phải vì tiêu dùng

Không chỉ điện tử, nhiều nhóm hàng phục vụ sản xuất cũng tăng trưởng rất mạnh.

Trong 5 tháng đầu năm, nhập khẩu máy móc thiết bị tăng 21,6%, kim loại thường tăng 32%, hóa chất tăng 27,3%, trong khi xăng dầu và các sản phẩm liên quan tăng tới 81,6%.

Theo TS Nguyễn Tú Anh, cấu trúc này cho thấy phần lớn nhập khẩu hiện nay là đầu vào cho sản xuất và đầu tư, thay vì hàng tiêu dùng.

"Tổ hợp gồm linh kiện công nghệ, máy móc thiết bị và kim loại là dấu hiệu cho thấy các dây chuyền công nghiệp quy mô lớn đang được triển khai. Nhập khẩu hàng tiêu dùng đóng góp rất thấp vào mức thâm hụt hiện nay", ông nhấn mạnh.

Chính vì vậy, vị chuyên gia cho rằng nhập siêu hiện nay mang đặc điểm hoàn toàn khác so với những giai đoạn mất cân đối thương mại trong quá khứ. Đây có thể được xem là hệ quả của một làn sóng đầu tư mới đang hình thành trong nền kinh tế.

Dù nghiêng về góc nhìn lạc quan, TS Nguyễn Tú Anh cho rằng vẫn cần theo dõi thêm các chỉ báo quan trọng trong vài tháng tới.

Ông chỉ ra rằng xuất khẩu điện tử trong tháng 5 đã tăng 11,3% so với tháng trước, cho thấy những tín hiệu đầu tiên về việc các khoản đầu tư nhập khẩu đang bắt đầu chuyển hóa thành năng lực xuất khẩu.

Bên cạnh đó, vốn FDI thực hiện vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 8,6 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm, tạo nền tảng cho chuỗi sản xuất - xuất khẩu trong tương lai.

"Nếu trong 2-3 tháng tới, xuất khẩu điện tử và điện thoại tăng tốc rõ rệt thì có thể khẳng định phần nhập khẩu ban đầu đang tạo ra các dòng ngoại tệ mới từ xuất khẩu", ông nhận định.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Tú Anh cũng lưu ý rằng làn sóng nhập khẩu hiện nay có một điểm khác biệt đáng kể so với các chu kỳ đầu tư trước.

Nếu như trước đây máy móc, thiết bị nhập khẩu chủ yếu phục vụ sản xuất hàng hóa vật chất để xuất khẩu, thì hiện nay phần lớn linh kiện điện tử được sử dụng để xây dựng hạ tầng số và nền kinh tế số.

Điều này đồng nghĩa với việc hiệu quả đầu tư có thể được phản ánh nhiều hơn qua năng suất, dịch vụ số và giá trị gia tăng trong nước thay vì tạo ra các dòng xuất khẩu hàng hóa lớn như trước.

Vì sao tỷ giá vẫn ổn định dù nhập siêu kỷ lục?

Bên cạnh câu chuyện nhập siêu, TS Nguyễn Tú Anh cho rằng rủi ro đáng chú ý nhất hiện nay là chính sách thương mại của Mỹ. Theo ông, việc Việt Nam nằm trong danh sách điều tra theo Điều khoản 301 khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu phải tạm thời chờ đợi diễn biến chính sách.

Điều này phần nào lý giải việc xuất khẩu dệt may và da giày - hai ngành xuất khẩu chủ lực chỉ tăng lần lượt 0,4% và 0,2% trong 5 tháng đầu năm.

"Khả năng lớn là nhiều đơn hàng đang được giữ lại để chờ sự rõ ràng hơn về chính sách thuế quan", ông nói.

Dù vậy, dòng vốn FDI vẫn đang chảy mạnh vào Việt Nam. Theo TS Nguyễn Tú Anh, điều này cho thấy các nhà đầu tư quốc tế vẫn đánh giá tích cực về triển vọng dài hạn của nền kinh tế Việt Nam, bất chấp những bất định từ môi trường thương mại toàn cầu.

Một điểm khiến nhiều chuyên gia bất ngờ là dù nhập siêu lên tới 13,8 tỷ USD, tỷ giá USD/VND vẫn duy trì trạng thái ổn định hơn nhiều quốc gia trong khu vực. Theo TS Nguyễn Tú Anh, câu trả lời nằm ở cán cân tài chính.

Ông cho biết vốn FDI giải ngân đạt kỷ lục 9,75 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm, trong khi lượng kiều hối ước đạt khoảng 3,5-4 tỷ USD. Hai nguồn lực này gần như đủ để bù đắp phần lớn khoản nhập siêu hiện nay. Ngoài ra, xuất khẩu vẫn tăng trưởng khoảng 19,5%, mức được đánh giá là rất cao trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều khó khăn.

Một yếu tố khác giúp ổn định tỷ giá là chênh lệch lãi suất giữa đồng Việt Nam và USD đã thu hẹp đáng kể khi lãi suất trong nước tăng lên trong khi lãi suất của Mỹ có xu hướng giảm.

Điều này giúp hạn chế dòng vốn chảy ra nước ngoài và hỗ trợ đồng Việt Nam.

"Tôi cho rằng nếu không xuất hiện cú sốc lớn từ chính sách thuế quan của Mỹ, tỷ giá từ nay đến cuối năm vẫn có khả năng duy trì trạng thái tương đối ổn định", TS Nguyễn Tú Anh nhận định.