Từ 1/3/2027, thị trường chứng khoán Việt Nam có thêm cơ chế đặc biệt

Sáng 13/11, với 463/464 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, trong đó đáng chú ý là bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới, đồng thời điều chỉnh một số điều kiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Chính phủ trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo luật.

Theo báo cáo, một trong những nội dung đáng chú ý là việc bổ sung quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Đây là cơ chế cho phép cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận để tổ chức triển khai thử nghiệm có giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian trong điều kiện thực tế đối với việc ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới mà pháp luật chưa có quy định hoặc có nội dung khác với quy định hiện hành.

Việc thử nghiệm phải bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn thị trường chứng khoán và thực hiện theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, pháp luật về công nghiệp công nghệ số.

Các tổ chức đăng ký tham gia thử nghiệm phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cơ quan có thẩm quyền được quyết định cấp, điều chỉnh, thu hồi giấy chứng nhận; gia hạn, tạm dừng, chấm dứt hoặc kết thúc thử nghiệm.

Sau quá trình thử nghiệm, cơ quan chức năng sẽ tiến hành sơ kết, tổng kết để cấp có thẩm quyền xem xét việc tiếp tục áp dụng hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm triển khai chính thức.

Luật cũng đặt ra yêu cầu các tổ chức tham gia thử nghiệm phải tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và các quy định pháp luật liên quan trong quá trình thử nghiệm cũng như sau khi kết thúc thử nghiệm. Các tổ chức, cá nhân tham gia tự chịu trách nhiệm và được bảo vệ theo quy định của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, Chính phủ đã chỉnh lý quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nhằm cụ thể hóa yêu cầu quản lý đặc thù của lĩnh vực chứng khoán trong khuôn khổ chung của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, các nội dung được chú trọng là bảo đảm an toàn thị trường, bảo vệ nhà đầu tư, quản lý tách biệt tài sản và dữ liệu khách hàng.

Các nguyên tắc, giới hạn cơ bản được quy định tại luật; những nội dung kỹ thuật, quy trình và biện pháp kiểm soát rủi ro được giao Chính phủ quy định chi tiết trong phạm vi thẩm quyền.

Doanh nghiệp IPO được nới điều kiện từ ngày 1/3/2027

Một nội dung khác được quan tâm là việc sửa đổi điều kiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp phải bán tối thiểu 15% số cổ phiếu có quyền biểu quyết cho ít nhất 100 nhà đầu tư không phải là cổ đông lớn. Trường hợp tổ chức phát hành có vốn điều lệ từ 1.000 tỷ đồng trở lên, tỷ lệ này giảm xuống còn 10%.

Tuy nhiên, theo báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ, dự luật đã bỏ quy định về tỷ lệ cổ phiếu bán được cho nhà đầu tư khi doanh nghiệp tiến hành IPO. Theo đó, trong hồ sơ đăng ký chào bán, tổ chức phát hành không còn phải cam kết về tỷ lệ cổ phiếu bán được cho nhà đầu tư như quy định hiện hành.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng không phải nộp báo cáo sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán gần nhất đã được kiểm toán trong hai năm tính đến thời điểm nộp hồ sơ.

Như vậy, từ ngày 1/3/2027, khi luật có hiệu lực, điều kiện đối với doanh nghiệp thực hiện IPO được điều chỉnh theo hướng nới hơn so với quy định hiện nay.

Cắt giảm điều kiện đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán

Bên cạnh những thay đổi về IPO và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, luật sửa đổi cũng điều chỉnh một số quy định liên quan đến hoạt động của các tổ chức trên thị trường chứng khoán.

Đối với đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán, Chính phủ đề nghị tiếp tục giữ phương án cắt giảm các điều kiện riêng về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, kết quả kinh doanh và cơ sở vật chất, kỹ thuật.

Theo lý giải của Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, việc cắt giảm một số điều kiện và thành phần hồ sơ đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán nhằm tránh kiểm tra lại các chỉ tiêu an toàn vốn đã được quản lý, giám sát theo pháp luật ngân hàng.

Trong khi đó, các yêu cầu về năng lực kỹ thuật và vận hành nghiệp vụ lưu ký tiếp tục được kiểm soát thông qua cơ chế đăng ký thành viên lưu ký và giám sát hoạt động tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC).

Trường hợp tổ chức lưu ký không thể tiếp tục hoạt động, các quy định về quản lý tách biệt chứng khoán, đối chiếu dữ liệu, tất toán và chuyển giao tài khoản khách hàng vẫn được áp dụng. Chính phủ cũng chú trọng cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa cơ quan quản lý ngân hàng và chứng khoán theo đúng thẩm quyền, bảo đảm yêu cầu bảo mật, đồng thời gắn việc đơn giản hóa thủ tục với duy trì giám sát hoạt động và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Về mô hình sở giao dịch chứng khoán, Chính phủ thống nhất tiếp tục giữ phương án giao Thủ tướng Chính phủ quyết định mô hình hoạt động nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn triển khai theo từng thời kỳ. Đồng thời, dự thảo được tiếp thu, chỉnh lý theo hướng thể hiện cụ thể việc cơ cấu lại vốn nhà nước tại các sở giao dịch chứng khoán, phù hợp với phạm vi điều chỉnh của Luật Chứng khoán và pháp luật về quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Chính phủ cũng tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, phân định rõ chính sách phát triển nguồn nhân lực ngành chứng khoán với chế độ, chính sách dành riêng cho công chức Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Theo đó, chính sách phát triển nguồn nhân lực toàn ngành mang tính định hướng, không trực tiếp xác lập chế độ đãi ngộ cụ thể hoặc nghĩa vụ ngân sách đối với nhân lực tại doanh nghiệp.

Điều chỉnh quy định về công ty chứng khoán và chứng chỉ hành nghề

Luật sửa đổi cũng điều chỉnh điều kiện đối với báo cáo tài chính năm trong hồ sơ chào bán chứng khoán ra công chúng. Trường hợp báo cáo tài chính có ý kiến kiểm toán ngoại trừ, khoản ngoại trừ không được ảnh hưởng đến điều kiện chào bán. Tổ chức phát hành phải có tài liệu giải thích hợp lý và được tổ chức kiểm toán xác nhận về ảnh hưởng của việc ngoại trừ.

Ngoài ra, luật sửa đổi nhiều quy định về điều kiện thành lập, hoạt động của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ; tiêu chuẩn nhân sự quản lý; chứng chỉ hành nghề chứng khoán và trách nhiệm của người hành nghề.

Theo quy định mới, chứng chỉ hành nghề chứng khoán gồm 3 loại: chứng chỉ hành nghề môi giới chứng khoán, chứng chỉ hành nghề phân tích tài chính và chứng chỉ hành nghề quản lý quỹ.

Người được cấp chứng chỉ có thể bị thu hồi nếu không còn đáp ứng điều kiện cấp chứng chỉ, không tham gia tập huấn hằng năm trong 3 năm liên tục hoặc không làm việc tại tổ chức sử dụng người được cấp chứng chỉ hành nghề chứng khoán trong 3 năm liên tục.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, hồ sơ dự án luật đã được chuẩn bị đồng thời với 3 dự thảo văn bản quy định chi tiết, gồm 2 dự thảo nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và sửa đổi, bổ sung Nghị định 155/2020/NĐ-CP, cùng một dự thảo thông tư thuộc thẩm quyền Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo rà soát các văn bản hướng dẫn, quy trình nghiệp vụ, nhân lực và hạ tầng công nghệ nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa quy định của luật và các điều kiện tổ chức thi hành.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán được Quốc hội thông qua sáng 13/11, với 463/464 đại biểu có mặt tán thành, tương đương 92,6% tổng số đại biểu Quốc hội; 1 đại biểu không tán thành. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.