Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ 2026: 210 triệu người đăng ký bỏ phiếu, ông Trump đối mặt phép thử lớn

Ngày 3/11, cử tri Mỹ bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026, sự kiện có thể định hình cán cân quyền lực tại Washington trong 2 năm cuối nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump.

Cuộc bầu cử năm nay quyết định toàn bộ 435 ghế Hạ viện, 35 ghế Thượng viện và vị trí thống đốc tại 36 bang. Ngoài ra, cử tri cũng lựa chọn hàng nghìn quan chức cấp bang và địa phương.

Theo USAFacts, một tổ chức phi đảng phái chuyên tổng hợp dữ liệu chính phủ, khoảng 210 triệu người Mỹ đã đăng ký bỏ phiếu, chiếm gần 8/10 cư dân Mỹ từ 18 tuổi trở lên.

California có số cử tri đăng ký nhiều nhất, với 23,2 triệu người, tiếp theo là Texas (17,4 triệu) và Florida (13,6 triệu). Tổng cộng, ba tiểu bang này chiếm khoảng 26% tổng số cử tri đăng ký. Wyoming (278.468), Vermont (459.455) và Alaska (603.310) có số lượng ít nhất.

Quy mô cạnh tranh còn thể hiện ở số tiền chi cho quảng cáo chính trị. Tính đến ngày 12/10, khoản chi này đã đạt mức kỷ lục khoảng 3,8 tỷ USD, theo dữ liệu của công ty theo dõi quảng cáo AdImpact được Reuters dẫn lại.

Dù tên ông Trump không xuất hiện trên lá phiếu, cuộc bầu cử được xem là phép thử quan trọng đối với mức độ ủng hộ dành cho chính quyền đương nhiệm, nhất là khi người dân Mỹ ngày càng quan tâm đến chi phí sinh hoạt, chính sách thuế quan và nhập cư.

Cuộc đua quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ

Bầu cử giữa nhiệm kỳ được tổ chức 4 năm một lần, vào thời điểm tổng thống Mỹ đã hoàn thành một nửa nhiệm kỳ 4 năm. Khác với bầu cử Tổng thống, cử tri không lựa chọn người đứng đầu Nhà Trắng mà bầu ra các nghị sĩ Quốc hội, thống đốc và quan chức địa phương.

Đây là sự kiện đặc biệt quan trọng bởi Quốc hội Mỹ nắm quyền lập pháp, quyết định ngân sách liên bang và giám sát hoạt động của chính quyền. Riêng Thượng viện còn có quyền phê chuẩn các vị trí cấp cao do tổng thống đề cử, bao gồm thẩm phán liên bang và thành viên nội các.

Tại Hạ viện, đảng Cộng hòa hiện nắm 218 ghế, đảng Dân chủ có 214 ghế. Ngoài ra còn 2 ghế khuyết và 1 nghị sĩ độc lập liên kết với đảng Cộng hòa. Với thế cân bằng sít sao này, đảng Dân chủ cần giành thêm ít nhất 4 ghế ròng để nắm quyền kiểm soát Hạ viện.

Ở Thượng viện, đảng Cộng hòa đang giữ 53 ghế, trong khi phe Dân chủ có 47 ghế, bao gồm 2 nghị sĩ độc lập liên kết với đảng này. Trong 35 ghế được bầu năm nay, có 33 ghế thuộc chu kỳ bầu cử thông thường và 2 ghế bầu bổ sung tại Ohio và Florida.

Đây là những vị trí từng do ông JD Vance và ông Marco Rubio nắm giữ trước khi lần lượt trở thành Phó tổng thống và Ngoại trưởng Mỹ.

Để kiểm soát Thượng viện, phe Dân chủ cần tăng ròng ít nhất 4 ghế, qua đó đạt 51 ghế.

Nếu kết quả chia đều 50 ghế cho mỗi bên, Phó tổng thống JD Vance có quyền bỏ lá phiếu quyết định khi Thượng viện biểu quyết hòa. Điều đó đồng nghĩa đảng Cộng hòa vẫn duy trì lợi thế kiểm soát cơ quan này.

Ngoài Quốc hội, cuộc bầu cử thống đốc tại 36 bang cũng thu hút nhiều sự chú ý. Tại 15 bang, thống đốc đương nhiệm không tham gia tranh cử, mở ra khả năng thay đổi lãnh đạo. Các thống đốc có ảnh hưởng lớn đến chính sách địa phương, từ y tế, giáo dục đến an ninh và thực thi pháp luật.

Đối với Tổng thống Trump, kết quả bầu cử có ý nghĩa trực tiếp đến khả năng triển khai chương trình nghị sự trong phần còn lại của nhiệm kỳ. Nếu đảng Dân chủ kiểm soát một trong 2 viện, họ có thể cản trở các dự luật mà Nhà Trắng thúc đẩy, đồng thời sử dụng quyền giám sát của các ủy ban Quốc hội để điều tra hoạt động của chính quyền.

Lịch sử cũng cho thấy đảng của Tổng thống đương nhiệm thường chịu bất lợi trong bầu cử giữa nhiệm kỳ. Năm 2018, giữa nhiệm kỳ đầu của ông Trump, đảng Dân chủ giành thêm ròng 40 ghế và đoạt quyền kiểm soát Hạ viện từ đảng Cộng hòa.

Vì sao kết quả có thể mất nhiều ngày mới được xác định?

Một điểm đặc biệt của hệ thống bầu cử Mỹ là không có cơ quan trung ương duy nhất trực tiếp tổ chức và quản lý toàn bộ cuộc bỏ phiếu trên cả nước. Thay vào đó, Hiến pháp trao quyền chủ yếu cho 50 bang quyết định thời gian, địa điểm và phương thức tổ chức bầu cử, trong khuôn khổ luật liên bang.

Theo hãng tin AP, Mỹ có hơn 10.000 đơn vị quản lý bầu cử riêng biệt. Các quy định về giấy tờ nhận dạng, bỏ phiếu qua thư, thiết bị bỏ phiếu và thời hạn kiểm phiếu có thể khác nhau đáng kể giữa các địa phương. Cơ chế phân quyền này khiến quá trình tổng hợp kết quả trở nên phức tạp, đặc biệt tại những khu vực có tỷ lệ cạnh tranh sít sao.

Các hãng truyền thông Mỹ thường sử dụng kết quả kiểm phiếu từng phần kết hợp mô hình thống kê để dự báo ứng viên chiến thắng ngay trong đêm bầu cử. Tuy nhiên, đây không phải kết quả chính thức.

Một trong những nguyên nhân khiến quá trình kiểm phiếu kéo dài là phiếu bầu qua đường bưu điện phải trải qua nhiều công đoạn xác minh. Cơ quan bầu cử cần kiểm tra thông tin trên phong bì, đối chiếu chữ ký và xác nhận tính hợp lệ trước khi đưa phiếu vào máy kiểm đếm.

Tại Pennsylvania và Wisconsin, việc xử lý phiếu bầu qua đường bưu điện chỉ được bắt đầu từ ngày bầu cử, trong khi một số bang khác cho phép thực hiện công đoạn này sớm hơn.

California thậm chí chấp nhận những phiếu gửi qua bưu điện đến sau ngày bỏ phiếu, miễn là được đóng dấu bưu điện đúng hạn và đáp ứng quy định về thời gian tiếp nhận.

Các hạt tại California có thời hạn đến ngày 3/12 để hoàn tất chứng nhận kết quả, trong khi kết quả chính thức toàn bang dự kiến được xác nhận sau đó.

Một số bang còn sử dụng phương thức bỏ phiếu theo thứ tự ưu tiên, trong đó cử tri xếp hạng các ứng viên thay vì chỉ chọn một người. Nếu không ai đạt đa số ngay vòng đầu, việc phân bổ lại phiếu theo các lựa chọn tiếp theo có thể kéo dài quá trình xác định người thắng cuộc.

Tại Alaska, vòng kiểm phiếu theo thứ tự ưu tiên dự kiến diễn ra ngày 18/11, tức 15 ngày sau ngày bầu cử.

Trình tự kiểm phiếu cũng có thể tạo ra những biến động lớn trong tỷ lệ ủng hộ ứng viên.

Theo các nhà phân tích, cử tri Cộng hòa thường có xu hướng bỏ phiếu trực tiếp nhiều hơn, trong khi phiếu qua đường bưu điện tại một số bang có thể nghiêng về đảng Dân chủ. Điều này có thể khiến ứng viên Cộng hòa dẫn trước trong giai đoạn đầu, sau đó bị đối thủ vượt lên khi các phiếu qua thư được bổ sung.

Hiện tượng này thường được gọi là "ảo ảnh đỏ", tức lợi thế ban đầu của đảng Cộng hòa chưa phản ánh đầy đủ kết quả cuối cùng.

Vấn đề bỏ phiếu qua đường bưu điện cũng tiếp tục gây tranh cãi trong năm nay.

Hồi tháng 3, Tổng thống Trump ký sắc lệnh nhằm siết chặt quy trình gửi phiếu bầu qua bưu điện, trong đó có yêu cầu sử dụng danh sách cử tri được cơ quan chức năng xác nhận. Ông Trump nhiều lần cáo buộc hình thức bỏ phiếu này tạo điều kiện cho gian lận, nhưng không đưa ra bằng chứng chứng minh tình trạng gian lận trên diện rộng.

Các bang và tổ chức bảo vệ quyền bầu cử đã khởi kiện. Ngày 14/9, Tòa án Tối cao Mỹ từ chối dỡ bỏ lệnh ngăn chặn một số hạn chế đối với dịch vụ bưu chính, đồng nghĩa những quy định gây tranh cãi này không được thực thi trong cuộc bầu cử ngày 3/11.

Chi phí sinh hoạt và thuế quan trở thành tâm điểm

Bên cạnh cuộc đua giành quyền kiểm soát Quốc hội, tình hình kinh tế đang là một trong những yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất đến quyết định của cử tri.

Theo khảo sát Reuters, khoảng một nửa số cử tri đăng ký bỏ phiếu coi chi phí sinh hoạt gia tăng là vấn đề có ảnh hưởng lớn nhất đến lựa chọn của họ. Khi được hỏi Quốc hội cần ưu tiên xử lý những khoản chi tiêu nào của các hộ gia đình, người được khảo sát thường nhắc đến chi phí chăm sóc sức khỏe, xăng dầu, thực phẩm và nhà ở.

Chính sách thuế quan của Tổng thống Trump cũng trở thành chủ đề tranh luận nổi bật.

Theo ước tính của National Taxpayers Union Foundation, một tổ chức nghiên cứu có quan điểm bảo thủ về tài khóa, các mức thuế nhập khẩu có thể khiến mỗi hộ gia đình Mỹ phải gánh thêm trung bình khoảng 820 USD trong năm nay.

Đảng Dân chủ cho rằng chính sách thuế quan góp phần đẩy giá hàng hóa lên cao, làm gia tăng áp lực đối với người tiêu dùng.

Ngược lại, đảng Cộng hòa lập luận rằng thuế nhập khẩu cần thiết để bảo vệ việc làm và ngành sản xuất Mỹ. Một số quảng cáo tranh cử của đảng này cáo buộc các đối thủ phản đối thuế quan đang đứng về phía Trung Quốc thay vì người lao động Mỹ.

Nhập cư tiếp tục là một vấn đề quan trọng khác.

Theo khảo sát của Fox News, cử tri Mỹ nhìn chung đánh giá đảng Cộng hòa có lợi thế hơn trong quản lý an ninh biên giới. Tuy nhiên, 59% người được hỏi cho rằng Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE), đơn vị tham gia chiến dịch trục xuất người nhập cư của chính quyền Trump, đã hành động quá mạnh tay.

Bên cạnh những vấn đề kinh tế và xã hội, việc điều chỉnh ranh giới các khu vực bầu cử Hạ viện cũng đang ảnh hưởng đến cuộc cạnh tranh.

Thông thường, Mỹ chỉ vẽ lại bản đồ khu vực bầu cử sau mỗi cuộc điều tra dân số, tức khoảng 10 năm một lần. Tuy nhiên, sau khi ông Trump thúc giục các nghị sĩ Cộng hòa tại Texas điều chỉnh bản đồ nhằm tăng cơ hội giành ghế, cả 2 đảng đã tham gia cuộc cạnh tranh vẽ lại ranh giới bầu cử ngay giữa thập niên.

Phân tích của NBC News hồi tháng 6 cho thấy các bản đồ mới có thể mang lại lợi thế tối đa 16 ghế cho đảng Cộng hòa, so với 6 ghế cho đảng Dân chủ. Dù vậy, các chuyên gia dự báo tác động cuối cùng có thể nhỏ hơn do xu hướng ủng hộ đảng Dân chủ trên phạm vi toàn quốc.

Đảng Dân chủ dẫn trước trong các cuộc thăm dò

Các khảo sát trước ngày bầu cử cho thấy đảng Dân chủ đang có lợi thế về mức độ ủng hộ trên phạm vi toàn quốc.

Theo dữ liệu tổng hợp của PollCheck ngày 27/10, đảng Dân chủ dẫn trước khoảng 8,7 điểm phần trăm trong khảo sát về lựa chọn đảng kiểm soát Quốc hội.

Khảo sát Reuters/Ipsos công bố ngày 2/11 tiếp tục cho thấy tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump ở mức 32%, gần mức thấp nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.

Trong khảo sát này, 46% cử tri đăng ký bỏ phiếu ủng hộ ứng viên Dân chủ, so với 38% lựa chọn ứng viên Cộng hòa. Nếu chỉ tính những người có khả năng đi bỏ phiếu, tỷ lệ lần lượt là 52% và 44%.

Tuy nhiên, lợi thế trong thăm dò toàn quốc không trực tiếp chuyển thành số ghế tại Quốc hội. Kết quả cuối cùng còn phụ thuộc vào các cuộc đua tại từng bang, từng địa hạt và mức độ tham gia bỏ phiếu của cử tri.

Đối với Tổng thống Trump, cuộc bầu cử ngày 3/11 không chỉ quyết định cán cân quyền lực tại Washington mà còn ảnh hưởng đến khả năng thúc đẩy các chính sách kinh tế, nhập cư, thuế quan và nhiều ưu tiên khác trong nửa cuối nhiệm kỳ.

Nếu đảng Cộng hòa giữ được cả 2 viện, chính quyền Trump sẽ tiếp tục có lợi thế trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự tại Quốc hội. Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành được ít nhất một viện, những năm còn lại của nhiệm kỳ tổng thống có thể chứng kiến nhiều cuộc đối đầu lập pháp và điều tra giám sát hơn.

Theo SCMP, Al Jazeera