Bộ trưởng Tài chính: Dự toán thu ngân sách năm 2027 tăng 9,1%, tỷ lệ huy động đạt 20,2% GDP

Thu ngân sách năm 2026 ước vượt dự toán 20,8%

Ngày 17/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tóm tắt báo cáo của Chính phủ về tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách Trung ương năm 2027, kế hoạch đầu tư công và quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2025.

Theo báo cáo của Chính phủ, thu ngân sách Nhà nước năm 2026 ước vượt 20,8% dự toán, tăng 14% so với thực hiện năm 2025. Tỷ lệ huy động vào ngân sách đạt khoảng 20,8% GDP.

Ở chiều chi, tổng chi ngân sách Nhà nước ước bằng 116,4% dự toán, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, chi trả nợ và viện trợ. Tuy nhiên, việc tổng chi dự kiến vượt dự toán cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Trong lĩnh vực đầu tư công, đến hết tháng 9/2026, tỷ lệ giải ngân đạt 62,9% kế hoạch, cao hơn cùng kỳ các năm trước cả về số tuyệt đối và tỷ lệ. Chính phủ đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đã giao. Bội chi ngân sách Nhà nước được kiểm soát khoảng 4,1% GDP.

Chi đầu tư phát triển tăng lên 43% tổng chi ngân sách

Bước sang năm 2027, dự toán thu ngân sách Nhà nước được xây dựng tăng khoảng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026, với tỷ lệ huy động thu khoảng 20,2% GDP. Tổng thu, chi ngân sách dự kiến đạt mức cao nhất từ trước đến nay.

Điểm đáng chú ý nằm ở cơ cấu chi. Tỷ trọng chi đầu tư phát triển dự kiến đạt khoảng 43% tổng chi ngân sách, tăng đáng kể so với mức 35,5% trong dự toán năm 2026. Trong khi đó, tỷ trọng chi thường xuyên giảm từ 57,3% xuống còn 50,6%.

Việc điều chỉnh cơ cấu chi nhằm tập trung thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển, tạo động lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Chính phủ đồng thời yêu cầu các bộ, ngành, địa phương bố trí chi thường xuyên hợp lý, triệt để tiết kiệm và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Theo phương án trình Quốc hội, năm 2027 sẽ thực hiện tiết kiệm 5% chi đầu tư công và 10% chi thường xuyên. Nguồn tiết kiệm chi thường xuyên năm 2026 cũng được đưa vào phương án sử dụng để phục vụ các nhiệm vụ được xác định.

Về phân cấp ngân sách, Chính phủ trình phương án phân chia bốn khoản thuế giữa ngân sách Trung ương và địa phương theo bốn nhóm địa phương, gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường.

Phương án này nhằm thực hiện phân cấp ngân sách theo Kết luận số 18 của Trung ương và Luật Ngân sách Nhà nước, vừa bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, vừa tăng tính chủ động của địa phương trong phát triển kinh tế - xã hội.

Cơ quan thẩm tra lưu ý nguồn thu từ đất và áp lực giải ngân

Thẩm tra báo cáo của Chính phủ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá kết quả thu ngân sách vượt dự toán 20,8% cho thấy nỗ lực trong điều hành, góp phần cải thiện cơ cấu thu theo hướng tích cực và bền vững hơn.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý thu ngân sách Trung ương vẫn chiếm dưới 50% tổng thu ngân sách Nhà nước, chưa cải thiện so với giai đoạn 2021-2025.

Đáng chú ý, thu tiền sử dụng đất ước cả năm tăng khoảng 35% so với dự toán, góp phần bảo đảm nhiệm vụ chi của địa phương. Trước dấu hiệu trầm lắng của thị trường bất động sản, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ rà soát kỹ khoản thu này để xây dựng dự toán sát thực tế, tránh phụ thuộc vào nguồn thu có thể biến động mạnh.

Về chi ngân sách năm 2026, tổng chi ước vượt dự toán 16,4%. Trong khi đó, tỷ lệ thực hiện chi sau 9 tháng mới đạt 59,3% dự toán; khối lượng kinh phí cần giải ngân trong những tháng cuối năm còn rất lớn.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Chính phủ làm rõ nguyên nhân khoản kinh phí ngân sách Trung ương chưa được phân bổ chi tiết, chưa giao còn khá lớn, đồng thời có giải pháp khắc phục để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đối với dự toán năm 2027, yêu cầu đặt ra là tiếp tục rà soát nguồn thu sát thực tế, điều hành chi chặt chẽ trong phạm vi dự toán, triệt để tiết kiệm chi thường xuyên và ngăn ngừa thất thoát, lãng phí.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị Chính phủ làm rõ căn cứ, tiêu chí phân chia nguồn thu giữa Trung ương và từng nhóm địa phương, đánh giá tác động so với giai đoạn trước về mức điều tiết và bổ sung cân đối ngân sách.

Với kế hoạch đầu tư công năm 2027, việc bố trí vốn cần bám sát định hướng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; chỉ phân bổ cho các dự án đủ điều kiện theo quy định, bảo đảm vốn được sử dụng đúng mục tiêu và phát huy hiệu quả.

Đối với quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2025, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất với số liệu Chính phủ trình đã được Kiểm toán Nhà nước xác nhận, đồng thời đề nghị Quốc hội xem xét, phê chuẩn.