Chi mạnh cho AI, 5 gã khổng lồ công nghệ gánh 'núi nợ ẩn' hơn 1.650 tỷ USD

Các khoản "nợ ẩn" của năm tập đoàn công nghệ lớn nhất nước Mỹ đã tăng gấp 8 lần chỉ trong vòng 4 năm, lên khoảng 1.650 tỷ USD, khi làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ.

Theo một nghiên cứu của Nikkei Asia, quy mô các khoản nợ này hiện đã vượt cả tổng nợ được ghi nhận trên bảng cân đối kế toán, khiến giới đầu tư ngày càng khó đánh giá chính xác mức độ rủi ro tài chính của các doanh nghiệp.

Nikkei đã phân tích báo cáo tài chính và các tài liệu công bố gần đây của Alphabet (công ty mẹ Google), Microsoft, Amazon, Meta và Oracle. Bốn doanh nghiệp ngoài Oracle sẽ công bố kết quả kinh doanh quý II từ ngày thứ Tư (22/7), đồng nghĩa quy mô các khoản nợ này có thể còn tiếp tục tăng.

Theo nghiên cứu, tổng giá trị các khoản nợ ngoài bảng cân đối kế toán của năm doanh nghiệp hiện đạt khoảng 1.650 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với khoảng 1.350 tỷ USD nợ đang được phản ánh trên báo cáo tài chính chính thức. Một số số liệu trong nghiên cứu được ước tính.

Trong số này, Meta là doanh nghiệp có quy mô nợ ngoài bảng cân đối lớn nhất, lên tới khoảng 420 tỷ USD, gần gấp ba lần tổng nợ được ghi nhận trên sổ sách kế toán.

AI khiến nhu cầu đầu tư hạ tầng tăng bùng nổ

Để phục vụ cuộc đua phát triển AI, các tập đoàn công nghệ đang tăng tốc mở rộng trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán, đồng thời ký các hợp đồng dài hạn mua chip xử lý đồ họa (GPU) và máy chủ.

Việc xây dựng một trung tâm dữ liệu hiện đại thường đòi hỏi vốn đầu tư từ hàng tỷ đến hàng chục tỷ USD.

Thay vì tự bỏ toàn bộ vốn ban đầu, nhiều doanh nghiệp lựa chọn ký hợp đồng thuê dài hạn với các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu. Theo mô hình này, đối tác sẽ đầu tư đất đai, tòa nhà và hạ tầng điện, còn các công ty công nghệ chỉ thuê lại để sử dụng trong nhiều năm.

Theo các chuẩn mực kế toán hiện hành, những GPU, máy chủ chưa được bàn giao theo hợp đồng dài hạn, cũng như các hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu chưa đi vào hoạt động, đều được ghi nhận là các khoản mục ngoài bảng cân đối kế toán.

Oracle đang triển khai dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn Stargate cùng OpenAI, chủ yếu thông qua các hợp đồng thuê với các đơn vị vận hành bên ngoài.

Tính đến cuối tháng 5, nợ ngoài bảng cân đối của Oracle đạt 273,3 tỷ USD, tăng hơn 30 lần so với cách đây bốn năm. Các khoản nghĩa vụ tài chính này không xuất hiện trực tiếp trên bảng cân đối kế toán mà chỉ được doanh nghiệp công bố trong phần thuyết minh báo cáo tài chính quý.

Mặc dù hoàn toàn phù hợp với quy định kế toán, cách công bố này khiến nhiều nhà đầu tư cá nhân khó nhận diện đầy đủ các rủi ro tài chính.

Phố Wall bắt đầu lo ngại

Một số tổ chức tài chính đã bắt đầu bày tỏ quan ngại. Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley đã dành riêng một báo cáo phân tích vấn đề này, trong khi Moody's cũng cảnh báo trong báo cáo công bố hồi tháng 2 rằng các cam kết thuê tài sản chưa bắt đầu thực hiện đang tăng rất nhanh.

Các doanh nghiệp công nghệ cho rằng nguồn thu trong tương lai sẽ đủ lớn để trang trải những nghĩa vụ tài chính này.

Tính đến cuối tháng 3, tổng giá trị đơn hàng và hợp đồng chưa thực hiện được công bố của Microsoft, Alphabet và Amazon trong lĩnh vực điện toán đám mây cùng các mảng kinh doanh khác đạt khoảng 1.450 tỷ USD.

Giám đốc điều hành Amazon Web Services (AWS) Matt Garman khẳng định các khoản đầu tư của công ty "không mang tính đầu cơ".

Tuy nhiên, cả năm doanh nghiệp đều từ chối bình luận về quy mô ngày càng lớn của các khoản nợ ngoài bảng cân đối.

Các quỹ đầu tư lớn cũng đang tham gia mạnh mẽ vào cuộc đua AI.

Meta đã thành lập liên doanh với các quỹ do công ty đầu tư Mỹ Blue Owl Capital quản lý để xây dựng một trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại bang Louisiana. Tổng mức đầu tư của dự án được công bố năm 2025 là 27 tỷ USD.

Thông qua việc nắm giữ 20% cổ phần tại công ty vận hành trung tâm dữ liệu và thuê lại cơ sở này, Meta vừa đảm bảo được năng lực tính toán phục vụ AI, vừa làm gia tăng đáng kể các nghĩa vụ tài chính ngoài bảng cân đối.

Đáng chú ý, Meta còn ký hợp đồng cam kết bồi thường cho các nhà đầu tư nếu trung tâm dữ liệu không còn cần thiết và hợp đồng thuê bị chấm dứt. Ngày 13/7, Meta cho biết tổng vốn đầu tư dự kiến vào dự án này hiện đã tăng lên hơn 50 tỷ USD.

Đầu tư AI đang vượt xa khả năng tạo lợi nhuận

Các "ông lớn" công nghệ hiện đã phải dựa vào việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu mới để huy động vốn, bởi chi tiêu đầu tư đang vượt quá lợi nhuận tạo ra.

Việc tiếp tục huy động thêm vốn từ các nhà đầu tư tổ chức được cho là đang khiến làn sóng đầu tư vào AI trở nên quá nóng.

Trong báo cáo công bố hồi tháng 3, các chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) gọi cơ chế huy động vốn từ nhà đầu tư tổ chức mà không làm tăng nợ trên bảng cân đối kế toán là "shadow borrowing" (vay nợ trong bóng tối).

BIS cảnh báo rằng nếu các dự án trung tâm dữ liệu bị đình trệ hoặc kỳ vọng về AI suy giảm, rủi ro có thể lan rộng trên toàn thị trường.

Một lãnh đạo của một công ty kiểm toán Nhật Bản nhận định: "Mối lo ngại ngày càng lớn là gánh nặng tài chính thực tế của các tập đoàn công nghệ cao hơn đáng kể so với những gì thể hiện trên bảng cân đối kế toán".

Nikkei cũng nhắc lại trường hợp của Enron, tập đoàn năng lượng Mỹ sụp đổ năm 2001 sau khi che giấu các khoản nợ thông qua hàng loạt công ty vỏ bọc.

Dù bản chất hoạt động của các tập đoàn công nghệ hiện nay hoàn toàn khác Enron và các khoản nợ đều được công bố đúng quy định kế toán, sự gia tăng của các mô hình liên doanh có mức độ minh bạch thấp vẫn có thể làm gia tăng lo ngại trên thị trường.

Rủi ro sẽ hiện hữu khi các trung tâm dữ liệu đi vào hoạt động

Phần lớn các khoản nợ ẩn hiện nay cuối cùng sẽ phải được ghi nhận trên báo cáo tài chính. Khi các trung tâm dữ liệu chính thức đi vào vận hành, những nghĩa vụ tài chính này sẽ trở thành nợ thực tế.

Nếu nhu cầu AI không tăng như kỳ vọng và tỷ lệ sử dụng trung tâm dữ liệu thấp hơn dự báo, giá trị tài sản của các dự án có thể sụt giảm, kéo theo các khoản lỗ đáng kể.

Theo Nikkei, ngành AI hiện nay một phần đang được thúc đẩy bởi vòng tuần hoàn đầu tư: Nvidia và các tập đoàn công nghệ đầu tư vào các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu cũng như các công ty AI; nguồn vốn này sau đó lại được sử dụng để mua GPU và dịch vụ điện toán đám mây từ chính các doanh nghiệp công nghệ.

Điều này khiến nhu cầu thực tế của thị trường trở nên khó xác định, làm gia tăng nguy cơ đầu tư quá mức vào hạ tầng trung tâm dữ liệu nếu tốc độ phát triển của AI trong tương lai không đạt như kỳ vọng.