Chỉ vài tháng nữa, Việt Nam chính thức khai thác trục cao tốc gần 22.000 tỷ nối 'rừng - biển' đầu tiên của đất nước

Từ Buôn Ma Thuột đến không gian cảng biển Nam Vân Phong, một hành lang giao thông mới đang dần thành hình. Tuy nhiên, trước thời điểm dự kiến khai thác toàn tuyến vào cuối năm 2026, dự án thành phần 2 vẫn phải chạy đua với tiến độ, vật liệu và điều kiện thi công mùa mưa.

Nếu nhìn vào bản đồ giao thông hiện nay, Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ vẫn thiếu một trục cao tốc xuyên suốt kết nối trực tiếp không gian cao nguyên với biển. Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột được kỳ vọng thay đổi điều đó.

Toàn tuyến giai đoạn 1 dài khoảng 116,6km, gồm 3 dự án thành phần, với tổng mức đầu tư gần 22.000 tỷ đồng. Khi hoàn thành, tuyến sẽ rút ngắn hành trình giữa Khánh Hòa và Đắk Lắk từ gần 200km xuống khoảng 117,5km, tạo thêm một hành lang vận chuyển hàng hóa và hành khách giữa hai vùng kinh tế.

Nhưng để tuyến đường này thực sự phát huy vai trò kết nối “rừng - biển”, phần việc trước mắt vẫn là đưa những hạng mục cuối cùng về đích.

Một tuyến cao tốc, ba dự án thành phần với tiến độ khác nhau

Điểm đáng chú ý của dự án hiện nay là toàn tuyến không ở cùng một trạng thái thi công. Dự án thành phần 1 và 3 đã tiến khá xa. Khoảng 20km đầu tuyến của dự án thành phần 1 đã được đưa vào khai thác, trong khi dự án thành phần 3 trên địa bàn Đắk Lắk đã hoàn thành thông xe kỹ thuật từ ngày 19/12/2025.

Phần còn lại đang được các đơn vị hoàn thiện để hướng tới mục tiêu thông xe kỹ thuật trong năm 2026.

Trong khi đó, dự án thành phần 2 trở thành mắt xích cần được tăng tốc. Dự án này dài gần 37km, đi qua địa bàn các xã M’Đrắk, Krông Jing, Cư Pui và Ea Kar của tỉnh Đắk Lắk, với tổng mức đầu tư hơn 10.400 tỷ đồng.

Địa hình tuyến phức tạp, gồm 4 hầm xuyên núi và 38 cầu cạn, khiến khối lượng thi công lớn và phụ thuộc đáng kể vào điều kiện địa chất, thời tiết.

Theo tìm hiểu, dự án thành phần 2 hiện đạt hơn 86% khối lượng xây lắp, nhưng vẫn chậm khoảng 8,15% so với kế hoạch. Đây là phần việc đang quyết định khả năng hoàn thành đồng bộ toàn tuyến theo mục tiêu đề ra.

“Nắng ngoài, mưa trong” để không bỏ phí thời gian

Mùa mưa đang tạo thêm áp lực cho công trường. Thay vì để thời tiết làm gián đoạn toàn bộ hoạt động, các nhà thầu đang tổ chức thi công theo hướng phân bổ công việc linh hoạt giữa các hạng mục.

Khi thời tiết thuận lợi, nhân lực và thiết bị được ưu tiên cho các hạng mục ngoài trời như cầu, đường và thảm mặt đường. Khi mưa, các mũi thi công được chuyển vào những phần việc trong hầm.

Tại dự án thành phần 2, các nhà thầu hiện duy trì 71 mũi thi công, huy động 546 máy móc, phương tiện và gần 1.400 kỹ sư, công nhân, tổ chức thi công theo phương án 3 ca, 4 kíp.

Quy mô huy động này cho thấy áp lực tiến độ đang được đẩy xuống tận công trường. Tại gói XL01, riêng hạng mục hầm chui Phượng Hoàng có khoảng 345 công nhân, kỹ sư cùng 120 phương tiện tham gia thi công. Nhà thầu đặt mục tiêu hoàn thiện cả hai hầm và thông xe vào ngày 31/12.

Ở gói XL03, nhà thầu huy động khoảng 500 công nhân, kỹ sư và hơn 180 phương tiện, máy móc để bù phần tiến độ còn thiếu. Một trong những giải pháp được áp dụng là chia công việc trong hầm thành 3 ca, tận dụng thời gian mưa để duy trì thi công.

Vật liệu trở thành bài toán song hành với tiến độ

Không chỉ thời tiết, nguồn vật liệu cũng là một biến số quan trọng đối với chặng nước rút. Theo Bộ Xây dựng, để hoàn thành dự án cần khoảng 3,3 triệu m3 đất đắp, 1,25 triệu m3 cát và 3,7 triệu m3 đá. Đến nay, các dự án thành phần đã khảo sát và được địa phương chấp thuận 9 mỏ vật liệu xây dựng theo cơ chế đặc thù.

Tuy nhiên, riêng dự án thành phần 2 vẫn gặp khó với nguồn đá phục vụ sản xuất bê tông nhựa. Một số mỏ theo cơ chế đặc thù chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, còn các mỏ thương mại lại hạn chế về trữ lượng và công suất. Vì vậy, bài toán hiện nay không đơn giản là có đủ vật liệu hay không, mà là tìm được nguồn vật liệu vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vừa đủ sản lượng và có thể đưa vào công trường đúng thời điểm.

Bộ Xây dựng đã yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu tiếp tục tìm kiếm các nguồn đá đạt tiêu chuẩn tại địa bàn dự án và khu vực lân cận.

Từ cao nguyên xuống cảng biển

Nếu tiến độ được giữ theo mục tiêu hiện nay, cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột sẽ tạo ra một thay đổi đáng kể về khả năng kết nối của Tây Nguyên. Điểm quan trọng của tuyến không chỉ là rút ngắn quãng đường từ gần 200km xuống khoảng 117,5km.

Về không gian kinh tế, tuyến đường tạo hành lang mới giữa Buôn Ma Thuột - khu vực Tây Nguyên và Khánh Hòa - không gian ven biển, cảng biển Nam Vân Phong. Điều này mở thêm lựa chọn cho dòng hàng hóa từ cao nguyên đi xuống biển, đồng thời tạo điều kiện để các hoạt động du lịch, thương mại và logistics giữa hai khu vực tiếp cận nhau thuận lợi hơn.

Với Tây Nguyên, lợi ích lớn hơn có thể nằm ở việc giảm sự phụ thuộc vào những tuyến đường hiện hữu và rút ngắn thời gian tiếp cận các đầu mối vận tải biển. Với Khánh Hòa, tuyến cao tốc mở rộng không gian kết nối từ khu vực ven biển vào sâu trong nội địa. Vì vậy, giá trị của dự án không chỉ nằm trên 116,6km đường cao tốc mà ở không gian phát triển mới được mở ra ở hai đầu tuyến.

Theo kế hoạch được cung cấp, các dự án thành phần 1 và 3 đang hoàn thiện những hạng mục cuối cùng, trong khi dự án thành phần 2 phải tiếp tục bù tiến độ.

Mục tiêu được đặt ra là thông xe kỹ thuật trước ngày 19/12/2026 và đưa toàn tuyến vào khai thác đồng bộ trong năm 2026, sớm hơn khoảng một năm so với kế hoạch ban đầu. Để chuẩn bị cho thời điểm khai thác, các hạng mục phụ trợ cũng đang được triển khai, gồm hệ thống giám sát, điều hành giao thông, trạm dừng nghỉ và phương án khai thác tài sản để tổ chức thu phí.

Như vậy, trong khoảng thời gian còn lại, áp lực không chỉ nằm ở việc hoàn thành phần xây lắp. Mặt bằng, vật liệu, các hạng mục phụ trợ và khả năng đưa toàn tuyến vào vận hành đồng bộ đều phải được xử lý song song.

Nếu vượt qua được chặng nước rút này, cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột sẽ không chỉ là một tuyến đường mới của Tây Nguyên và Nam Trung Bộ. Tuyến đường còn có thể trở thành mắt xích giao thông quan trọng nối không gian “rừng” của cao nguyên với không gian “biển” của Khánh Hòa, tạo thêm dư địa cho giao thương, du lịch và logistics giữa hai khu vực.