Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả Hồ Minh Hoàng: Không thể giải quyết dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho dự án cũ

Ngày 29/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, nhằm kết nối các nguồn lực, mở rộng không gian phát triển và hướng tới mạng lưới cao tốc đồng bộ, hiện đại.

Chia sẻ tại hội nghị, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, cho rằng chủ trương khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư kết cấu hạ tầng là hướng đi cần thiết.

Theo ông, tinh thần Nghị quyết 68 đang mở ra cách nhìn mới đối với khu vực kinh tế tư nhân, theo đó doanh nghiệp không chỉ tham gia thị trường mà còn có thể trở thành lực lượng cùng Nhà nước tổ chức và phát triển nền kinh tế.

Trong lĩnh vực giao thông, việc huy động tốt nguồn lực tư nhân sẽ góp phần giảm áp lực lên ngân sách Nhà nước.

Tuy nhiên, ông Hoàng lưu ý không nên hiểu PPP theo cách đơn giản là Nhà nước đưa ra một dự án, sau đó giao doanh nghiệp nghiên cứu và tự thu xếp vốn.

“Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu”, ông nói.

Không thể làm dự án mới, gây khó dự án PPP cũ

Đối với việc nghiên cứu mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong giai đoạn tới, ông Hoàng cho rằng trước hết cần phân loại từng đoạn tuyến dựa trên dữ liệu thực tế về lưu lượng và doanh thu.

Theo ông, nhiều tuyến cao tốc đã đưa vào khai thác một thời gian, qua đó cơ quan quản lý đã có dữ liệu tương đối đầy đủ để đánh giá khả năng khai thác của từng đoạn.

Những đoạn có lưu lượng và doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn thì nên huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí có thể không cần Nhà nước tham gia vốn.

Ngược lại, với những đoạn có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để bảo đảm tính khả thi của dự án.

Đặc biệt, theo Chủ tịch Đèo Cả, khi nghiên cứu các đoạn tuyến có liên quan đến những dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây, cần tính toán kỹ tác động tới lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu.

“Không thể giải quyết một dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho một dự án PPP cũ. Đây là bài học rất thực tế mà chúng tôi đã trải qua”, ông Hoàng chia sẻ.

Theo ông, đây là một trong những vấn đề cần được tính đến khi mở rộng mạng lưới cao tốc, bởi việc hình thành một tuyến hoặc một đoạn tuyến mới có thể tác động trực tiếp đến lưu lượng của công trình đã đầu tư trước đó.

Không có một công thức tài chính chung cho mọi dự án PPP

Vấn đề thứ hai được ông Hoàng nhấn mạnh là không nên áp dụng một công thức tài chính chung cho tất cả dự án PPP.

“Có dự án Nhà nước không cần bỏ vốn; có dự án Nhà nước cần tham gia 20%, 30% hoặc một tỷ lệ phù hợp”, ông nói.

Theo ông, vai trò của Nhà nước cũng có thể khác nhau tùy từng dự án. Có dự án Nhà nước thực hiện giải phóng mặt bằng; có dự án cần đầu tư một số hạng mục kết nối; cũng có dự án có thể huy động nguồn lực từ nhiều chủ thể khác nhau.

Từ thực tiễn này, Đèo Cả đưa ra khái niệm “PPP++”. Theo đó, bên cạnh Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, dự án có thể huy động thêm doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư tài chính, các đối tác cung cấp vật liệu, thiết bị và công nghệ cùng tham gia vào chuỗi giá trị.

Cách tiếp cận này, theo ông Hoàng, nhằm mở rộng nguồn lực tham gia thay vì chỉ đặt bài toán vốn lên vai Nhà nước, nhà đầu tư và hệ thống ngân hàng.

Mở rộng cao tốc không chỉ là thêm một gói xây lắp

Một vấn đề khác được Chủ tịch Đèo Cả lưu ý là chất lượng công trình và trách nhiệm trong dài hạn.

Theo ông, mở rộng cao tốc Bắc - Nam không đơn thuần là triển khai thêm một gói xây lắp mới, bởi phần mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác.

Điều này liên quan đến kết cấu công trình, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm về chất lượng trong quá trình vận hành.

“Nếu mở rộng cao tốc Bắc - Nam, đây không đơn thuần là làm thêm một gói xây lắp mới, bởi giai đoạn mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm chất lượng lâu dài”, ông Hoàng nói.

Ông cho rằng cần nghiên cứu vận dụng các cơ chế hiện hành đối với những đoạn, gói thầu thực sự cần bảo đảm tính liên tục và đồng bộ, trên cơ sở lựa chọn nhà thầu đã chứng minh được năng lực, đồng thời kiểm soát chặt giá thành, chất lượng và trách nhiệm.

Nghị định 349/2026/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 9/9/2026, đã sửa đổi, bổ sung một số quy định về lựa chọn nhà thầu và bổ sung một số trường hợp được chỉ định thầu.

Theo ông Hoàng, việc vận dụng cơ chế phù hợp đối với những trường hợp cần tính liên tục, đồng bộ có thể góp phần tránh chia cắt trách nhiệm giữa công trình cũ và phần mở rộng mới.

Cao tốc xây xong chưa có nghĩa PPP đã thành công

Từ thực tiễn triển khai cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn, ông Hoàng cho rằng khả năng hoàn thành công trình mới chỉ là một phần của bài toán PPP.

“Công trình xây xong chưa có nghĩa là PPP đã thành công”, ông nói.

Theo ông, nếu lưu lượng và doanh thu thực tế không đạt phương án ban đầu, dự án có thể tiếp tục gặp khó khăn trong 20 - 30 năm tiếp theo.

Ngược lại, ông dẫn dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận với tổng mức đầu tư hơn 36.000 tỉ đồng, được triển khai bằng nguồn lực của nhà đầu tư, không sử dụng vốn ngân sách Nhà nước, như một ví dụ về khả năng huy động nguồn lực tư nhân cho những dự án hạ tầng quy mô lớn.

Từ đó, Chủ tịch Đèo Cả cho rằng PPP không nên được hiểu là mô hình chỉ được sử dụng khi Nhà nước thiếu nguồn lực.

Theo ông, bản chất của PPP là sử dụng nguồn lực công ở mức phù hợp để huy động thêm nguồn lực xã hội, đồng thời phân bổ trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, quản trị và hiệu quả giữa Nhà nước và khu vực doanh nghiệp.

Nhà nước cần chủ động hơn trong “thiết kế” dự án

Trên cơ sở đó, ông Hoàng cho rằng Nhà nước không nên chỉ đưa ra danh mục dự án rồi chờ nhà đầu tư đề xuất.

Thay vào đó, cơ quan Nhà nước cần chủ động cung cấp dữ liệu, xác định nguyên tắc phân bổ rủi ro, phạm vi vốn Nhà nước tham gia và tạo một khung đủ rõ để doanh nghiệp, ngân hàng có thể tính toán bài toán đầu tư.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực tổ chức, huy động vốn, xây dựng và khả năng chịu trách nhiệm với dự án trong dài hạn.

Bài toán PPP, theo ông Hoàng, vì vậy không chỉ nằm ở việc tìm được doanh nghiệp bỏ vốn, mà bắt đầu từ cách Nhà nước và doanh nghiệp cùng cấu trúc dự án.

“Khi hai phía cùng làm đúng vai trò của mình thì chủ trương của Nghị quyết 68 mới thực sự đi vào cuộc sống”, ông Hoàng nói.