Chủ tịch VSDC: Đề xuất mở cửa IPO cho doanh nghiệp FDI, bổ sung nguồn hàng chất lượng cho thị trường chứng khoán
Thị trường vốn Việt Nam vẫn quá nhỏ so với nhu cầu phát triển nền kinh tế. Chủ tịch VSDC Nguyễn Sơn đề xuất mở đường cho doanh nghiệp FDI IPO, niêm yết nhằm mở rộng nguồn cung, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
Phát biểu tại Hội thảo "Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn", ngày 23/7, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), cho rằng một nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số nhưng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro.
Theo ông, quy mô tín dụng hiện tương đương khoảng 146% GDP, trong khi vốn hóa thị trường cổ phiếu mới đạt khoảng 82% GDP, phản ánh cơ cấu vốn còn mất cân đối so với thông lệ quốc tế.
Ông Sơn cho biết, tại nhiều nền kinh tế phát triển, tín dụng ngân hàng chỉ chiếm khoảng 25-30% cơ cấu vốn, khoảng 15% đến từ vốn đầu tư nước ngoài, phần còn lại được huy động qua thị trường vốn, bao gồm cổ phiếu và trái phiếu.
"Vấn đề cốt lõi không phải tín dụng quá lớn, mà là thị trường vốn còn quá nhỏ", ông nhấn mạnh.
Theo tính toán của VSDC, từ nay đến năm 2030, Việt Nam có thể cần khoảng 1.500 tỷ USD vốn đầu tư, tương đương hơn ba lần GDP hiện nay và gấp khoảng 3,7 lần quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu. Để đáp ứng nhu cầu này, Việt Nam cần đồng thời huy động hiệu quả cả nguồn lực trong nước và quốc tế.
Muốn hút vốn ngoại phải tiếp tục nâng hạng thị trường
Đối với dòng vốn quốc tế, ông Sơn cho rằng Việt Nam cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản tiếp cận thị trường, đáp ứng đầy đủ các tiêu chí để được FTSE Russell nâng hạng trong thời gian tới, đồng thời hướng tới các tiêu chuẩn cao hơn của MSCI trong giai đoạn 2029-2030.
Theo đó, hạ tầng thị trường cần tiếp tục hoàn thiện theo chuẩn quốc tế, từ cơ chế cấp phép, kết nối xử lý lệnh tự động, mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đến hệ thống giao dịch và thanh toán.
Ông cũng chỉ ra một nghịch lý khi kinh tế Việt Nam tăng trưởng tích cực trong nửa đầu năm nhưng diễn biến của thị trường vốn chưa phản ánh tương xứng. Nhiều cổ phiếu thuộc các ngành nền tảng của nền kinh tế vẫn chịu áp lực giảm giá, ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn của doanh nghiệp.
Đề xuất mở đường cho doanh nghiệp FDI IPO, niêm yết
Ở phía cung, Chủ tịch VSDC cho rằng cần đẩy nhanh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các lĩnh vực không cần nắm giữ, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân thực hiện IPO.
Đáng chú ý, ông đề xuất cho phép doanh nghiệp FDI phát hành cổ phiếu lần đầu gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán, qua đó bổ sung thêm nguồn hàng chất lượng và mở rộng kênh huy động vốn cho khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Theo ông Sơn, thị trường cũng cần phát triển thêm các sản phẩm mới như sàn giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp, trái phiếu dự án đối tác công tư (PPP), trái phiếu xanh và các sản phẩm tài chính gắn với tiêu chuẩn ESG nhằm đa dạng hóa lựa chọn cho nhà đầu tư.
Đối với lĩnh vực bất động sản - hiện chiếm khoảng 23-25% tổng dư nợ tín dụng - ông cho rằng cần từng bước chuyển nhu cầu vốn dài hạn sang thị trường vốn thay vì tiếp tục phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng.
Một giải pháp được ông đề xuất là nghiên cứu phát triển chứng khoán hóa các khoản vay bất động sản, qua đó phân tán rủi ro và giảm áp lực cung ứng vốn trung, dài hạn cho các tổ chức tín dụng.
Hành lang pháp lý cho doanh nghiệp FDI lên sàn đã được tháo gỡ
Ở phía cầu, Chủ tịch VSDC cho biết Việt Nam hiện có khoảng 13,5 triệu tài khoản chứng khoán, trong đó hơn 98% thuộc về nhà đầu tư cá nhân.
Theo ông, cơ cấu này khiến thị trường dễ bị chi phối bởi tâm lý đám đông và biến động mạnh, trong khi vai trò của các nhà đầu tư tổ chức còn khá hạn chế.
Do đó, cần thúc đẩy phát triển các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện và các định chế đầu tư dài hạn nhằm nâng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức, qua đó tăng khả năng hấp thụ các đợt phát hành quy mô lớn và nâng cao tính ổn định của thị trường.
"Để thị trường chứng khoán thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ lực của nền kinh tế, Việt Nam phải đồng thời tăng nguồn cung hàng hóa chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm đầu tư và xây dựng cơ cấu nhà đầu tư chuyên nghiệp hơn", ông Sơn nhấn mạnh.
Trao đổi thêm về khả năng doanh nghiệp FDI IPO và niêm yết tại Việt Nam, ông Nguyễn Sơn cho biết Việt Nam từng thí điểm 13-15 doanh nghiệp FDI lên sàn, trong đó có nhiều doanh nghiệp hoạt động hiệu quả.
Theo ông, các vướng mắc pháp lý đang từng bước được tháo gỡ. Thông tư 179 đã có hướng dẫn chi tiết, trong khi Nghị định 245 cho phép doanh nghiệp thực hiện IPO gắn với niêm yết, tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp FDI huy động vốn trên thị trường chứng khoán.
"Doanh nghiệp FDI có nền tảng quản trị tốt, khả năng thu hút nguồn vốn từ công ty mẹ và các đối tác quốc tế. Tôi cho rằng việc này sẽ sớm được triển khai trong thực tế", ông Sơn nói.
