Chuyên gia Maybank: Lãi suất 10-12% là doanh nghiệp đã gặp rất nhiều khó khăn rồi

Tại talkshow “Động lực nào cho tăng trưởng kinh tế 2027?”, ngày 7/11, ông Vũ Việt Linh, Phó Giám đốc Phòng Phân tích Khách hàng Tổ chức tại Maybank Investment Bank Việt Nam, cho rằng lãi suất là một trong những yếu tố quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu đầu tư lớn của nền kinh tế.

Theo ông Linh, Chính phủ đặt mục tiêu nâng tỷ lệ đầu tư trên GDP lên khoảng 40%, trong khi mức hiện tại của Việt Nam mới vào khoảng 33-34%. Để đạt mục tiêu này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần lên tới khoảng 300 tỷ USD mỗi năm.

Đáng chú ý, khu vực tư nhân được kỳ vọng đóng góp khoảng 50% tổng đầu tư toàn xã hội, khu vực nhà nước chiếm khoảng 30% và khu vực FDI khoảng 20%. Điều đó đồng nghĩa khả năng huy động vốn và mở rộng đầu tư của doanh nghiệp trong nước có ý nghĩa rất lớn đối với mục tiêu tăng trưởng.

Tuy nhiên, đây cũng là khu vực đối mặt với nhiều thách thức về nguồn vốn. Ông Linh phân tích, lợi nhuận giữ lại chỉ đáp ứng khoảng 15-20% nhu cầu vốn đầu tư của doanh nghiệp tư nhân, phần lớn nguồn lực còn lại vẫn phải dựa vào tín dụng ngân hàng.

Vì vậy, mặt bằng lãi suất trong nước có đủ hấp dẫn hay không sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định vay vốn của doanh nghiệp. Nếu lãi suất quá cao, nhu cầu tín dụng sớm muộn cũng suy giảm. Ngay cả khi doanh nghiệp vẫn vay, khoản vay có thể chỉ nhằm giải quyết khó khăn tài chính trước mắt thay vì được đưa vào đầu tư sản xuất, kinh doanh.

“Liệu doanh nghiệp có thể đảm bảo được lợi nhuận cao hơn mức 14-15% hay không, hay họ vay nợ chỉ để xử lý những vấn đề tài chính tạm thời thôi chứ không đưa tiền vào đầu tư sản xuất?”, ông Linh đặt vấn đề.

Theo chuyên gia Maybank, để khu vực tư nhân có thể đóng góp đủ nguồn lực cho mục tiêu đầu tư lớn của Chính phủ, mặt bằng lãi suất trong nước cần giảm xuống một mức nhất định.

Lãi suất 10-12% đã là gánh nặng với doanh nghiệp

Đáng chú ý, ông Linh dẫn một nghiên cứu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) năm 2023 về kiểm định sức chịu đựng của nền kinh tế Việt Nam trước các kịch bản lãi suất. Theo ông, kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ cần lãi suất tăng lên khoảng 10-12%, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), đã có thể gặp rất nhiều khó khăn; rủi ro nợ xấu cũng gia tăng.

“Lãi suất 10-12% là doanh nghiệp đã gặp rất nhiều khó khăn rồi”, ông Linh nhấn mạnh, đồng thời nhận định mức lãi suất này đã cao hơn ngưỡng trung tính của nền kinh tế Việt Nam.

Theo ông, bài toán đặt ra không chỉ là có thể giảm lãi suất hay không, mà còn là dư địa giảm đến đâu để vừa hỗ trợ đầu tư tư nhân, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Thực tế, lãi suất trong nước không thể giảm chỉ bằng mong muốn. Ông Linh cho rằng có hai yếu tố quan trọng tác động trực tiếp đến mặt bằng lãi suất là lạm phát và cán cân tài khoản vãng lai.

Về lạm phát, khi tốc độ tăng giá cao hơn, áp lực lên lãi suất danh nghĩa cũng lớn hơn. Ông dẫn ví dụ lạm phát Việt Nam năm 2025 khoảng 3,3%, trong khi năm 2026 có khả năng lên khoảng 4,5%. Riêng sự gia tăng này đã tạo thêm sức ép lên mặt bằng lãi suất.

Yếu tố thứ hai là tương quan giữa tổng đầu tư và tổng tiết kiệm trong nước. Nếu nhu cầu đầu tư vượt quá khả năng tiết kiệm, nền kinh tế cần thêm nguồn vốn từ bên ngoài, qua đó tạo sức ép lên cán cân tài khoản vãng lai.

Theo ông Linh, trong 7-8 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã chịu áp lực lớn từ thâm hụt thương mại. Nếu duy trì lãi suất trong nước ở mức quá thấp trong bối cảnh đó, rủi ro đối với cán cân thanh toán có thể gia tăng, thậm chí tạo áp lực lên dự trữ ngoại hối.

Do vậy, dư địa giảm lãi suất còn phụ thuộc vào diễn biến kinh tế bên ngoài, giá dầu, lạm phát và khả năng cải thiện cán cân thương mại, tài khoản vãng lai.

Bài toán không chỉ là giảm lãi suất

Một điểm đáng chú ý trong phân tích của chuyên gia Maybank là không nên chỉ nhìn vào chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và tiền gửi để lý giải áp lực lãi suất.

Ông cho rằng tỷ lệ cho vay trên huy động cao có thể tạo áp lực cạnh tranh tiền gửi ở cấp độ từng ngân hàng. Tuy nhiên, xét trên bình diện vĩ mô, đây không phải yếu tố duy nhất quyết định khả năng giảm lãi suất của nền kinh tế.

Điều quan trọng hơn là phải nhìn vào lạm phát, nhu cầu vốn của nền kinh tế và cán cân đối ngoại. Khi tổng đầu tư tăng nhanh hơn khả năng tiết kiệm trong nước, nhu cầu vốn sẽ tiếp tục lớn, trong khi việc nới lỏng lãi suất quá mức có thể tạo ra những rủi ro vĩ mô.

Về triển vọng, ông Linh cho rằng nếu lạm phát hạ nhiệt, giá dầu bớt áp lực và cán cân vãng lai được cải thiện, Việt Nam sẽ có thêm dư địa điều hành chính sách tiền tệ.

Ở góc độ dài hạn, chuyên gia này nhấn mạnh tăng trưởng tín dụng chỉ thực sự bền vững khi dòng vốn được đưa vào các hoạt động đầu tư hiệu quả, tạo ra tăng trưởng kinh tế thực chất. Khi nền kinh tế duy trì được triển vọng tích cực và mở ra nhiều cơ hội kinh doanh, niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước sẽ được củng cố, qua đó thu hút thêm dòng vốn.

Như vậy, bài toán lãi suất không đơn thuần là kéo chi phí vay xuống thấp, mà là tìm được điểm cân bằng giữa nhu cầu vốn rất lớn cho tăng trưởng, sức chịu đựng của doanh nghiệp và yêu cầu ổn định kinh tế vĩ mô.