Cơ hội chỉ xuất hiện ít lần trong 10 năm qua: Dòng tiền giấu mặt P-Notes đang quay trở lại, thị trường liệu có sóng lớn?

Chứng khoán MBS vừa có báo cáo chiến lược thị trường liên quan đến câu chuyện dòng tiền P-Notes có thể đang quay trở lại thị trường chứng khoán Việt Nam sau thời gian vắng bóng.

P-Notes là gì?

Theo MBS, Participatory Notes (P-Notes) là công cụ đầu tư do các ngân hàng đầu tư quốc tế như Citigroup, Deutsche Bank, HSBC hay Merrill Lynch phát hành nhằm giúp nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường mà không cần trực tiếp đăng ký tư cách đầu tư tại quốc gia sở tại.

Về bản chất, tổ chức phát hành sẽ mua một danh mục cổ phiếu cơ sở, chủ yếu là các bluechip có vốn hóa và thanh khoản lớn, sau đó phát hành chứng chỉ P-Notes cho nhà đầu tư nước ngoài.

Điểm hấp dẫn nhất của P-Notes nằm ở việc tối giản thủ tục hành chính. Nhà đầu tư không phải thực hiện quy trình đăng ký phức tạp với cơ quan quản lý trong nước, đồng thời vẫn được hưởng đầy đủ lợi ích từ cổ tức và chênh lệch giá cổ phiếu.

Nhờ tính ẩn danh cao, giải ngân nhanh và khả năng rút vốn linh hoạt, dòng tiền P-Notes thường tập trung vào nhóm cổ phiếu dẫn dắt thị trường và mang tính đầu cơ khá rõ nét.

4 lần P-Notes để lại "dấu chân"

Theo MBS, lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam từng ghi nhận ít nhất 4 giai đoạn có dấu hiệu xuất hiện của dòng vốn P-Notes.

Lần đầu diễn ra vào năm 2016, khi khối ngoại chuyển sang mua ròng mạnh từ cuối tháng 4 đến khoảng giữa tháng 7 với quy mô khoảng 1.000 tỷ đồng. Trong giai đoạn này, VN-Index hồi phục từ vùng đáy quanh 526 điểm lên trên 640 điểm, trong khi nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn như GAS tăng khoảng 68%, PVD tăng gần 58%, còn MBB, BID, CTG, MSN tăng từ 10 - 20%.

Giai đoạn thứ hai xuất hiện vào cuối năm 2018 - đầu năm 2019. Sau khi VN-Index lao dốc từ đỉnh lịch sử hơn 1.200 điểm, khối ngoại quay trở lại mua ròng khoảng 16.500 tỷ đồng, góp phần đưa chỉ số phục hồi hơn 13% từ vùng đáy cuối năm 2018. Nhóm ngân hàng và chứng khoán như VCB, BID, STB, SSI đều tăng khoảng 10 - 25%.

Đợt thứ ba rơi vào cuối năm 2022, khi thị trường tạo đáy quanh 900 điểm sau giai đoạn chịu áp lực từ lãi suất và khủng hoảng trái phiếu. Khối ngoại mua ròng mạnh nhóm bluechip, hỗ trợ VN-Index tăng lên vùng 1.245 điểm vào tháng 9/2023 trước khi chốt lời.

Lần gần nhất được MBS nhắc đến là tháng 7/2025, thời điểm thị trường kỳ vọng Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng. Chỉ trong hơn hai tuần (2 - 16/7), khối ngoại mua ròng hơn 13.200 tỷ đồng, giúp VN-Index tăng khoảng 9,2%, thanh khoản bùng nổ và thiết lập vùng đỉnh lịch sử mới.

Dòng tiền P-Notes đang quay trở lại?

Đơn vị phân tích cho rằng sau chuỗi bán ròng kéo dài, thị trường đang xuất hiện một số tín hiệu khá tương đồng với các giai đoạn trước.

Tính từ đầu năm 2026 đến nay, khối ngoại đã bán ròng kỷ lục khoảng 92.280 tỷ đồng (tương đương 3,54 tỷ USD). Tuy nhiên, kể từ cuối tháng 7, dòng vốn ngoại bắt đầu đảo chiều khi mặt bằng giá nhiều cổ phiếu đã giảm 30 - 50% so với đỉnh.

Đáng chú ý, phiên 28/7 ghi nhận khối ngoại mua ròng đột biến 922 tỷ đồng thông qua khớp lệnh trên HoSE. Trong 6 phiên gần nhất (tính đến ngày 6/8), khối ngoại mua ròng 5 phiên, với tổng giá trị khoảng 3.400 tỷ đồng, tương đương 130 triệu USD.

Lực mua tập trung chủ yếu vào các cổ phiếu vốn hóa lớn như FPT, VIC, HPG... đúng với đặc điểm của dòng vốn P-Notes trong quá khứ.

Trong khi đó, dòng tiền vào các quỹ ETF vẫn khá khiêm tốn, chỉ khoảng 0,12 triệu USD. Theo MBS, sự chênh lệch này là một trong những cơ sở củng cố giả thuyết dòng vốn P-Notes đang quay trở lại thị trường Việt Nam.

MBS đánh giá nếu giả thuyết trên trở thành hiện thực, dòng vốn P-Notes có thể hỗ trợ đáng kể cho thanh khoản và tâm lý thị trường trong ngắn hạn sau giai đoạn bán ròng kéo dài.

Tuy nhiên, đây cũng là dòng vốn mang tính đầu cơ cao. Do đặc điểm ẩn danh, khó xác định nguồn gốc và có tốc độ rút vốn rất nhanh, P-Notes có thể tạo ra những nhịp biến động mạnh khi bắt đầu chốt lời.

Theo thống kê của MBS, sau mỗi giai đoạn P-Notes mua mạnh, thị trường thường xuất hiện các nhịp điều chỉnh khoảng 7 - 10% khi dòng vốn này suy yếu. Đặc điểm chung là dòng tiền thường giải ngân rất quyết liệt trong khoảng 1,5 - 2 tháng, tập trung vào nhóm bluechip, kéo thanh khoản tăng mạnh và đẩy giá đi lên nhanh. Tuy nhiên, khi rút lui, dòng tiền này cũng để lại khoảng trống thanh khoản và áp lực phân phối lớn tại vùng đỉnh.

MBS cho rằng P-Notes chưa bao giờ là "cứu tinh" dài hạn của thị trường, nhưng mỗi lần xuất hiện đều tạo ra những nhịp sóng ngắn và trung hạn đáng chú ý. Theo đánh giá của công ty chứng khoán này, các "dấu chân" của dòng vốn P-Notes đang dần hiện rõ trở lại trên thị trường Việt Nam.