Luật An toàn thực phẩm sửa đổi: Doanh nghiệp đồ uống sẽ phải chịu trách nhiệm đến đâu?

Quản lý an toàn thực phẩm chuyển từ tiền kiểm sang chủ động kiểm soát rủi ro

9 tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất ngành đồ uống tăng 17,4%, riêng sản lượng bia tăng 14,7%. Đà tăng trưởng này đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với quản lý chất lượng, nhất là khi sản phẩm đồ uống được tiêu thụ rộng rãi và lưu thông qua nhiều kênh phân phối khác nhau.

Thực tế cho thấy nguy cơ vi phạm vẫn chưa được loại bỏ. Theo Báo cáo số 1991/BC-BYT của Bộ Y tế, năm 2025, tại 29/34 tỉnh, thành phố, cơ quan chức năng đã kiểm tra 4.105 cơ sở sản xuất rượu, bia, trong đó 3.713 cơ sở đủ điều kiện, chiếm 90,45%.

Cùng năm, lực lượng quản lý thị trường xử lý 210 vụ vi phạm liên quan đến rượu, bia, với số tiền phạt hành chính hơn 3 tỷ đồng. Trên thương mại điện tử, các sàn đã gỡ gần 4.255 sản phẩm và ngăn chặn 1.902 gian hàng vi phạm.

Những con số này cho thấy thách thức không chỉ nằm ở khâu sản xuất mà còn kéo dài đến hoạt động lưu thông, phân phối và kinh doanh trên môi trường số. Khi phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng, việc kiểm soát chất lượng sản phẩm đòi hỏi cơ chế giám sát linh hoạt hơn, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng mắt xích trong chuỗi cung ứng.

Một trong những vấn đề đáng chú ý hiện nay là Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Bộ Y tế chủ trì xây dựng, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Theo các định hướng chính sách đang được nghiên cứu, dự thảo Luật hướng tới tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ khâu sản xuất ban đầu, chuyển mạnh sang phương thức quản lý chủ động, dựa trên đánh giá nguy cơ, ứng dụng công nghệ và phân định rõ trách nhiệm của các chủ thể.

Đối với ngành bia, rượu và nước giải khát, những thay đổi này có thể tác động đến nhiều công đoạn, từ sản xuất, công bố sản phẩm đến lưu thông và phân phối. Doanh nghiệp vì thế không thể chỉ tập trung đáp ứng các điều kiện ban đầu mà cần duy trì năng lực kiểm soát chất lượng trong suốt quá trình kinh doanh.

Tại tọa đàm “An toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát: Trách nhiệm doanh nghiệp - Niềm tin người tiêu dùng”, do Cục Công nghiệp phối hợp với Báo Công Thương tổ chức, ngày 4/11, bà Nguyễn Hương Giang, chuyên viên chính Phòng Công nghiệp tiêu dùng và Thực phẩm, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cho rằng quản lý an toàn thực phẩm cần chuyển mạnh sang phương thức dựa trên đánh giá nguy cơ, tăng cường hậu kiểm và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.

Cùng với đó, cần chú trọng truy xuất nguồn gốc, xây dựng cơ sở dữ liệu số và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Việc xác định cụ thể trách nhiệm của từng chủ thể sẽ tạo cơ sở để nâng cao hiệu quả giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm.

Cùng với quá trình hoàn thiện chính sách, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình, kế hoạch nhằm tăng cường quản lý an toàn thực phẩm từ sản xuất, phân phối đến tiêu dùng. Đáng chú ý, Kế hoạch số 64/-KH/ĐUB ban hành ngày 5/10/2026 nhằm đẩy mạnh truyền thông chính sách đối với Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Doanh nghiệp phải kiểm soát thực chất, không chỉ dừng ở chứng nhận

Một điểm quan trọng được đặt ra tại tọa đàm là hiệu quả quản lý nhà nước sẽ khó đạt được nếu doanh nghiệp thiếu ý thức tuân thủ và trách nhiệm tự kiểm soát.

Trên thực tế, an toàn thực phẩm không chỉ phụ thuộc vào việc sản phẩm có đáp ứng tiêu chuẩn tại thời điểm kiểm tra hay không. Chất lượng còn chịu tác động từ nguồn nguyên liệu, điều kiện sản xuất, bảo quản, vận chuyển và cách thức phân phối. Chỉ một khâu không được kiểm soát chặt chẽ cũng có thể làm phát sinh rủi ro đối với sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng.

Về phía doanh nghiệp, việc áp dụng các hệ thống quản lý như HACCP, ISO 22000 cần đi cùng hoạt động kiểm soát thực chất tại từng công đoạn. Doanh nghiệp phải minh bạch thông tin sản phẩm, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, đồng thời có phương án xử lý và thu hồi khi phát hiện sản phẩm không bảo đảm chất lượng.

Trách nhiệm này không chỉ thuộc về nhà sản xuất mà còn cần được thực hiện trong toàn bộ hệ thống phân phối, kinh doanh. Việc kiểm soát điều kiện bảo quản, nguồn gốc hàng hóa và thông tin sản phẩm cần trở thành hoạt động thường xuyên, thay vì chỉ được chú trọng khi có đợt thanh tra, kiểm tra.

Ở góc độ bảo vệ người tiêu dùng, TS. Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, lưu ý người mua cần quan tâm đến thông tin trên nhãn hàng hóa, ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, còn hạn sử dụng và bao bì nguyên vẹn.

Theo bà Dung, lựa chọn sản phẩm có thông tin đầy đủ không chỉ giúp người tiêu dùng bảo vệ quyền lợi của mình mà còn tạo sức ép để cơ sở sản xuất, kinh doanh nâng cao ý thức tuân thủ quy định về chất lượng và an toàn thực phẩm. Người tiêu dùng cũng cần sử dụng đồ uống phù hợp, tránh những cách thức sử dụng không đúng khuyến cáo.

Trong bối cảnh thị trường đồ uống tiếp tục mở rộng, yêu cầu về an toàn thực phẩm không còn đơn thuần là nghĩa vụ tuân thủ quy định mà còn gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh và uy tín thương hiệu. Doanh nghiệp nào kiểm soát tốt chất lượng, minh bạch thông tin và chủ động xử lý rủi ro sẽ có lợi thế trong việc xây dựng niềm tin thị trường.

Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, điều quan trọng là trách nhiệm của doanh nghiệp phải được thực thi xuyên suốt chuỗi cung ứng. An toàn thực phẩm không thể chỉ được bảo đảm bằng những cam kết hay chứng nhận, mà phải được chứng minh bằng chất lượng thực tế của từng sản phẩm đến tay người tiêu dùng.