Bộ Tài chính thúc giải ngân đầu tư công, dự án chậm tiến độ có thể bị rút vốn

Còn hơn 217.000 tỷ đồng vốn đầu tư công chưa giải ngân

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, lũy kế thanh toán vốn đầu tư công từ đầu năm đến ngày 31/10/2026 đạt 708.567,4 tỷ đồng, bằng 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (955.867,4 tỷ đồng). So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tăng 19,7%, số vốn giải ngân tăng thêm 217.524,1 tỷ đồng.

Trong đó, vốn ngân sách Trung ương giải ngân đạt 182.047,2 tỷ đồng, bằng 59,6% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương đạt 526.520,2 tỷ đồng, tương ứng 81% kế hoạch. Nếu loại trừ 30.675,4 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương dành để thực hiện tiết kiệm 5% chi đầu tư công, dự kiến bố trí cho Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt 76,6%.

Kết quả này cho thấy tiến độ giải ngân đã cải thiện, đặc biệt trong tháng 10. Tuy nhiên, áp lực giải ngân những tháng cuối năm vẫn rất lớn. Đáng chú ý, nguồn vốn kế hoạch các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026 mới giải ngân 67.519,4 tỷ đồng, đạt 49% kế hoạch 137.710,2 tỷ đồng.

Theo Bộ Tài chính, vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng tiếp tục là một trong những nguyên nhân chính khiến nhiều dự án chậm giải ngân. Việc xác định nguồn gốc đất, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và xây dựng phương án bồi thường ở một số địa phương còn kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bàn giao mặt bằng và tổ chức thi công.

Áp lực từ giá và nguồn cung vật liệu xây dựng cũng chưa được tháo gỡ triệt để. Tình trạng thiếu hụt hoặc giá tăng đối với đất đắp, cát, đá, cùng chi phí nhiên liệu, vận chuyển và nhân công gia tăng khiến tiến độ thi công bị ảnh hưởng.

Ngoài ra, một số dự án còn chậm ở khâu chuẩn bị đầu tư, điều chỉnh thủ tục; sự phối hợp giữa các cơ quan chưa hiệu quả, hồ sơ nghiệm thu và thanh toán chưa được hoàn thiện kịp thời. Tại các địa bàn miền núi và khu vực miền Trung, mưa lớn, sạt lở cũng gây trở ngại cho quá trình thi công.

Để khắc phục tình trạng này, tại Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026, Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương xác định giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ chính trị quan trọng, cần triển khai quyết liệt, đồng bộ. Tuy nhiên, yêu cầu đẩy nhanh tiến độ phải đi đôi với bảo đảm chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng vốn, không chạy theo tỷ lệ giải ngân mà làm ảnh hưởng đến chất lượng dự án.

Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát từng dự án, xác định cụ thể vướng mắc, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý. Công tác phối hợp với chủ đầu tư cần được tăng cường để đẩy nhanh bàn giao mặt bằng, tạo điều kiện cho nhà thầu triển khai thi công.

Với những khó khăn về vật liệu xây dựng, các địa phương cần rà soát nhu cầu thực tế của từng công trình, chủ động phương án bảo đảm nguồn cung và xử lý ngay những vướng mắc thuộc thẩm quyền. Những vấn đề vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền để giải quyết kịp thời, tránh làm gián đoạn thi công.

Dự án chậm tiến độ có thể bị điều chuyển vốn

Một trong những giải pháp đáng chú ý là điều hành vốn linh hoạt hơn, gắn việc phân bổ nguồn lực với khả năng thực hiện thực tế của từng dự án. Theo đó, đối với những dự án có khả năng giải ngân tốt nhưng thiếu vốn, cơ quan chức năng cần xem xét điều chuyển vốn từ các dự án chậm triển khai, có nguy cơ không sử dụng hết vốn sang dự án có nhu cầu và khả năng thực hiện, bảo đảm đúng quy định.

Cách làm này nhằm hạn chế tình trạng vốn bố trí nhưng không được sử dụng kịp thời, trong khi những dự án có khả năng thi công và hấp thụ vốn lại thiếu nguồn lực. Việc rà soát, điều chuyển cần dựa trên tiến độ thực hiện, khối lượng hoàn thành và khả năng giải ngân thực tế, thay vì chỉ căn cứ vào kế hoạch vốn ban đầu.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính yêu cầu các chủ đầu tư chủ động rà soát khối lượng hoàn thành và kế hoạch thanh toán của từng dự án. Khi khối lượng công việc đã được nghiệm thu, hồ sơ thanh toán phải được lập và gửi ngay, tránh tình trạng công trình đã hoàn thành nhưng vốn chưa được thanh toán do chậm thủ tục.

Các cơ quan cũng cần duy trì giao ban tiến độ định kỳ, cập nhật kết quả giải ngân theo tuần, theo tháng; phân loại dự án theo khả năng hoàn thành và khả năng hấp thụ vốn để có phương án điều hành phù hợp.

Đặc biệt, kết quả giải ngân phải gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, đồng thời là căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân được giao quản lý vốn và tổ chức thực hiện dự án. Những đơn vị liên tục chậm tiến độ, không có chuyển biến dù đã được tháo gỡ khó khăn cần bị kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm.

Theo Bộ Tài chính, phương án chấm điểm giải ngân từ tháng 10 đã tạo tác động tích cực, thúc đẩy các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương chủ động xây dựng kế hoạch, triển khai các giải pháp tăng tốc thực hiện dự án. Một số đơn vị còn nghiên cứu xây dựng tiêu chí đánh giá nội bộ đối với các đơn vị trực thuộc và chủ đầu tư.