Đề xuất đóng BHXH bắt buộc cho tài xế xe công nghệ

Tại phiên thảo luận của Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ khóa XVI diễn ra vào chiều 29/9, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ các đại biểu.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy thuộc đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất, dự thảo luật cần xác định tài xế xe công nghệ là một nhóm đối tượng riêng thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Theo phân tích của đại biểu, thị trường Việt Nam hiện có hơn 700.000 tài xế đang hoạt động trên các ứng dụng gọi xe và giao hàng công nghệ lớn. Lực lượng lao động này trực tiếp cung cấp dịch vụ, chịu sự phân công, điều phối, đánh giá, xếp hạng và kiểm soát chặt chẽ bằng thuật toán của các doanh nghiệp vận hành nền tảng số.

Do đó, việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc không nên phụ thuộc hoàn toàn vào việc quan hệ giữa tài xế và doanh nghiệp đã được xác định là quan hệ lao động theo hợp đồng hay chưa, mà cần có các quy cách phù hợp để bảo đảm quyền lợi an sinh tương xứng với mức độ rủi ro nghề nghiệp của người lao động.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy nhấn mạnh, cơ quan soạn thảo không nên áp dụng cứng nhắc tiêu chí "thu nhập ổn định, thường xuyên", bởi thu nhập của tài xế luôn biến động theo thời gian hoạt động, nhu cầu thị trường, sức khỏe và việc họ có thể tham gia nhiều nền tảng cùng lúc. Thay vào đó, luật cần sử dụng các tiêu chí có thể lượng hóa và kiểm chứng minh bạch như số ngày, số giờ hoạt động trên ứng dụng, số chuyến xe hay giao dịch hoàn thành và mức độ điều phối của doanh nghiệp.

Về cơ chế đóng góp, bà Thúy khẳng định không thể để tài xế tự gánh vác toàn bộ mức đóng như diện bảo hiểm xã hội tự nguyện, bởi các doanh nghiệp nền tảng đang nắm quyền quyết định cước phí, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ đơn hàng, cơ chế thưởng phạt và quyền duy trì tài khoản của người lao động.

Từ thực tế này, đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước; trong đó doanh nghiệp có trách nhiệm cùng đóng góp và thực hiện khấu trừ nộp quỹ đúng hạn, còn Nhà nước ban hành chính sách hỗ trợ đối với những trường hợp có thu nhập thấp hoặc hỗ trợ trong giai đoạn đầu chuyển đổi sang diện bắt buộc.

Đồng quan điểm về việc cần sớm lấp đầy khoảng trống pháp lý, đại biểu Lâm Văn Đoan, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nhận định rằng lao động trên nền tảng số đang ngày càng phổ biến và đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật về lao động, việc làm và an sinh xã hội hiện hành đối với nhóm lao động này chưa kịp thời điều chỉnh, tạo ra khoảng trống pháp lý trên thực tế.

Trước sự xuất hiện của hình thái lao động mới, ông Đoan đề nghị cơ quan soạn thảo phải đánh giá tác động kỹ lưỡng đối với toàn bộ các mối quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng cũng như cơ chế tạo lập quỹ, từ đó hình thành khung khổ pháp lý vừa bảo đảm tính khả thi, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Bổ sung thêm góc nhìn về tính khả thi, đại biểu Thạch Phước Bình thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long lưu ý rằng nếu người lao động nền tảng số phải tự chi trả toàn bộ nghĩa vụ bảo hiểm trong điều kiện thu nhập bấp bênh, chính sách sẽ vô tình trở thành rào cản tài chính đối với chính nhóm đối tượng cần được bảo vệ.

Ông Bình đề nghị cần làm rõ trách nhiệm của các công ty công nghệ trong việc cung cấp dữ liệu số liệu và doanh thu để làm căn cứ đóng, đồng thời thiết kế phương thức đóng linh hoạt và có giải pháp đồng bộ dữ liệu nhằm tránh tình trạng đóng trùng đối với những cá nhân vốn đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo một quan hệ lao động khác.

Cùng chung mối quan tâm, đại biểu Lý Thị Lan thuộc đoàn Tuyên Quang cũng kiến nghị luật cần minh định rõ ràng các tiêu chí mang tính nguyên tắc ngay trong văn bản luật để việc tổ chức thực hiện sau này đạt được sự thống nhất, minh bạch và hiệu quả cao nhất.