Dừng thi công một phần tuyến metro 18 ga, chậm tiến độ 15 năm, đội vốn gần 5 lần

Tuyến Metro 3, từng được kỳ vọng giảm ùn tắc và kết nối các khu vực đông dân của thủ đô Bỉ, nay bị đình lại một phần theo phương án ban đầu trong khoảng 10 năm.

Quyết định được đưa ra trong bối cảnh tổng mức đầu tư ước tính đã tăng lên gần 4,76 tỷ euro, tương đương khoảng 138.000 tỷ đồng, cao gần 5 lần so với dự toán cách đây hơn một thập kỷ.

Theo thỏa thuận được giới chức Brussels công bố hồi tháng 2/2026, đoạn mở rộng về phía Bắc từ ga Brussels-North tới Bordet sẽ tạm dừng. Trong khi đó, một số hạng mục ở trục phía Nam vẫn được tiếp tục hoàn thiện, nhưng mục tiêu trước mắt là phục vụ tàu điện tram thay vì toàn bộ tuyến metro như thiết kế ban đầu.

Từ 824 triệu euro lên gần 4,8 tỷ euro

Metro 3 được quy hoạch dài khoảng 10,3km với 18 nhà ga, trong đó có 8 ga xây mới. Tuyến dự kiến nối khu vực phía Nam Brussels với phía Đông Bắc, đi xuyên qua trung tâm thành phố.

Khi dự án được ước tính vào năm 2012, tổng chi phí mới ở mức 824,2 triệu euro, tức khoảng 23,8 tỷ đồng.

Tuy nhiên, theo báo cáo của Tòa Kiểm toán Bỉ được thông qua ngày 8/10/2025, đến cuối năm 2024 con số này đã tăng lên khoảng 4,76 tỷ euro, tương đương mức tăng khoảng 477%.

Không chỉ chi phí, tiến độ cũng liên tục bị kéo lùi.

Ban đầu, tuyến metro được kỳ vọng đưa vào hoạt động từ năm 2020. Sau nhiều lần điều chỉnh, mốc vận hành toàn tuyến sớm nhất được nhắc tới là năm 2035, tức muộn khoảng 15 năm so với kế hoạch ban đầu.

Tòa Kiểm toán Bỉ chỉ ra hàng loạt vấn đề trong quá trình triển khai, từ lập kế hoạch thiếu nhất quán, quản trị chưa minh bạch, hồ sơ đấu thầu còn hạn chế đến việc phối hợp giữa các cơ quan không hiệu quả.

Khó khăn kỹ thuật và quản lý cùng lúc bủa vây

Một trong những điểm nghẽn lớn nằm ở việc xây đường hầm dưới khu vực Palais du Midi.

Điều kiện địa chất tại đây khiến phương án thi công dưới các công trình hiện hữu trở nên phức tạp hơn dự kiến, kéo theo nguy cơ đội thêm chi phí và kéo dài thời gian xây dựng.

Những khó khăn kỹ thuật này xuất hiện đúng lúc ngân sách của Brussels chịu áp lực ngày càng lớn, buộc giới chức phải xem lại tính khả thi của việc tiếp tục triển khai toàn bộ Metro 3 theo thiết kế cũ.

Đến đầu năm 2026, phương án mới được đưa ra theo hướng ưu tiên hoàn thiện những phần hạ tầng có thể khai thác sớm, thay vì cố gắng tiếp tục toàn bộ tuyến metro.

Một phần tuyến sẽ chuyển sang phục vụ tram

Theo kế hoạch điều chỉnh, các hạng mục trên trục phía Nam sẽ được hoàn thiện để tàu điện tram có thể vận hành.

Trong khi đó, đoạn từ Brussels-North tới Bordet, đi qua Schaerbeek và Evere, sẽ tạm dừng để đánh giá lại về kỹ thuật, nguồn vốn và hiệu quả đầu tư.

Beliris, đơn vị tham gia triển khai dự án, xác nhận phần mở rộng phía bắc nằm trong nhóm công trình bị đình lại.

Điều này đồng nghĩa những khu vực từng kỳ vọng sớm được kết nối bằng metro sẽ phải chờ thêm nhiều năm hoặc phụ thuộc vào một mô hình giao thông thay thế.

Brussels cũng phải tìm cách tận dụng những hạng mục đã xây dựng để tránh lãng phí nguồn lực.

Hơn 400 triệu euro đã được chi

Đến thời điểm kiểm toán, hơn 400 triệu euro đã được rót vào dự án.

Tuy nhiên, số tiền cần bổ sung để hoàn thành toàn bộ tuyến vẫn rất lớn, trong khi triển vọng huy động đủ ngân sách ngày càng khó khăn.

Việc chuyển một phần hạ tầng sang phục vụ tram được xem là cách tận dụng những hạng mục đã xây dựng, thay vì để toàn bộ phần đầu tư trước đó rơi vào tình trạng bỏ dở.

Tuy nhiên, phương án mới vẫn cần được làm rõ về chi phí, lộ trình triển khai và hiệu quả vận tải thực tế.

Từ một dự án được kỳ vọng giải quyết ùn tắc đô thị, Metro 3 giờ trở thành ví dụ điển hình cho rủi ro của các siêu dự án hạ tầng khi chi phí tăng quá xa dự toán và tiến độ kéo dài nhiều năm.

Với Brussels, thách thức lúc này không còn chỉ là “bao giờ tuyến metro hoàn thành”, mà là làm thế nào tận dụng phần hạ tầng đã đầu tư, đáp ứng nhu cầu đi lại và hạn chế tiếp tục phát sinh thêm hàng tỷ euro chi phí.