Đường hầm xuyên núi dài nhất Đông Nam Á của Việt Nam: Vốn đầu tư hơn 6.400 tỷ đồng, từng bị khối đá nặng hơn 20 tấn đổ sập, lấp toàn bộ

Đèo Hải Vân dài hơn 21km, là ranh giới tự nhiên giữa TP. Huế và TP. Đà Nẵng. Tuyến đèo này từng là nỗi ám ảnh của nhiều thế hệ tài xế bởi những khúc cua tay áo hiểm trở, độ dốc lớn, sương mù dày đặc cùng nguy cơ sạt lở vào mùa mưa bão. Điều kiện địa hình phức tạp khiến việc lưu thông qua đây gặp nhiều khó khăn, kéo dài thời gian di chuyển và làm gia tăng chi phí vận tải.

Nhận thức rõ điểm nghẽn, Chính phủ và ngành giao thông vận tải quyết định khởi xướng dự án xây dựng hầm đường bộ xuyên núi quy mô lớn. Công trình hướng tới mục tiêu thiết lập trục giao thông an toàn, rút ngắn hành trình Bắc - Nam, đồng thời tạo tiền đề vững chắc thúc đẩy phát triển kinh tế, du lịch và bảo đảm an ninh quốc phòng cho toàn bộ khu vực miền Trung.

Dự án hầm đường bộ Hải Vân được khởi công vào tháng 8/2000 với tổng mức đầu tư hơn 250 triệu USD (hơn 6.400 tỷ đồng theo tỷ giá hiện tại), phần lớn huy động từ nguồn vốn vay ODA của Nhật Bản. Quá trình triển khai được giao cho các nhà thầu quốc tế và trong nước phối hợp thực hiện theo những tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.

Toàn tuyến thiết kế có tổng chiều dài 12,047km, trong đó đoạn hầm chính dài 6,28km với chiều rộng khoảng 10m và chiều cao 7,5m, bố trí hai làn xe lưu thông hai chiều. Đi kèm công trình là hệ thống hầm cứu nạn song song hiện đại nhằm đáp ứng yêu cầu phòng hộ và thoát hiểm khi xảy ra sự cố.

Thử thách địa chất khốc liệt

Dù được chuẩn bị kỹ lưỡng, hành trình thi công hầm Hải Vân 1 không hề phẳng lặng khi vấp nhiều thách thức vì địa chất phức tạp. Khoảng 5 tháng sau ngày khởi công, một sự cố nghiêm trọng xảy ra tại cửa hầm phía Nam khi khối đá nặng hơn 20 tấn cùng khoảng 600m3 đất đá bất ngờ đổ sập, tạo nên hố sụt sâu trên nóc hầm.

Trước tình thế nguy cấp, chủ đầu tư từng thuê đơn vị tư vấn nước ngoài là Công ty Kend Tunneling của Hong Kong với chi phí lên tới 1 triệu USD nhưng họ rút lui chỉ sau một tuần vì quá nguy hiểm. Nhiệm vụ sau đó được trao lại cho Tổng công ty Sông Đà, trực tiếp là đơn vị Sông Đà 10 tiếp quản.

Bằng trí tuệ và sự quyết tâm, đội ngũ kỹ sư trong nước đã hoàn thành việc khắc phục sự cố chỉ trong 4 tháng với chi phí tiết kiệm đáng kể, chỉ khoảng 300.000 USD.

Ngày 5/6/2005, sau gần 5 năm thi công, hầm Hải Vân 1 chính thức khánh thành, lập kỷ lục là hầm đường bộ dài nhất Đông Nam Á lúc bấy giờ và lọt top 30 đường hầm dài nhất toàn cầu, đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi kỹ sư Việt Nam làm chủ hoàn toàn công nghệ ngầm hiện đại.

Chiến dịch mở rộng hầm Hải Vân 2

Trải qua hơn một thập kỷ khai thác, lưu lượng phương tiện tăng phi mã khiến ống hầm đơn bắt đầu quá tải. Tháng 12/2016, dự án mở rộng hầm Hải Vân bước sang chương mới theo hình thức BOT do Công ty Cổ phần Đầu tư Hạ tầng giao thông Đèo Cả, thuộc Tập đoàn Đèo Cả đảm nhiệm, tổng mức đầu tư gần 7.295 tỷ đồng.

Điểm phức tạp của giai đoạn này là việc chuyển đổi hầm cứu nạn cũ thành hầm giao thông thứ hai (Hải Vân 2), trong khi hầm Hải Vân 1 vẫn phải duy trì vận hành liên tục không gián đoạn. Từ đây, các hoạt động khoan nổ mìn được kiểm soát tuyệt đối để không ảnh hưởng đến cấu trúc vận hành bên cạnh.

Ngày 21/6/2018, quá trình thi công tiếp tục đối mặt với thách thức lớn khi xảy ra sự cố sụt đất kèm theo hiện tượng nước ngầm phun mạnh, vùi lấp một đoạn hầm dài hàng chục mét. Trước tình huống này, nhà đầu tư đã điều chỉnh giải pháp kỹ thuật, tập trung gia cố khu vực có nền địa chất yếu nhằm bảo đảm an toàn trước khi tiếp tục công tác khoan phá.

Ngày 7/10/2019, hầm Hải Vân 2 chính thức được đào thông. Ở giai đoạn nước rút, công trường huy động gần 500 kỹ sư và công nhân làm việc ngày đêm để hoàn thiện hạng mục cuối cùng. Ngày 11/1/2021, hầm Hải Vân 2 đi vào hoạt động sau hơn 4 năm triển khai.

Sự hoàn thiện của hệ thống đôi ống hầm mang lại bước tiến vượt bậc về năng lực thông hành cho tuyến giao thông huyết mạch Bắc - Nam. Mỗi ống hầm được thiết kế hai làn xe với chiều cao giới hạn xe lưu thông 7,5m và tốc độ tối đa 70km/h. Hai ống hầm chính được liên kết chặt chẽ thông qua 15 hầm ngang cứu nạn, bảo đảm công tác sơ tán và ứng phó khẩn cấp diễn ra nhanh chóng.

Toàn bộ bên trong hầm tích hợp đồng bộ các hệ thống thông gió, chiếu sáng, phòng cháy chữa cháy tự động và đặc biệt là hệ thống SCADA giúp trung tâm điều hành giám sát mọi diễn biến theo thời gian thực.

So với các dự án hạ tầng ngầm trong nước và khu vực, tổ hợp hầm Hải Vân được giới chuyên gia đánh giá là hình mẫu chuẩn mực về tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn, khẳng định năng lực của ngành xây dựng cầu đường Việt Nam trong việc tiếp thu và phát triển công nghệ thế giới.

Chia sẻ về quá trình vận hành dự án, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư Hạ tầng giao thông Đèo Cả - ông Lê Châu Thắng cho biết công tác tổ chức điều hành được duy trì xuyên suốt 24/7 với lực lượng gồm 281 cán bộ, kỹ sư và công nhân túc trực theo ca kíp nghiêm ngặt.

Mỗi ca trực đều có đội ngũ chỉ huy tại chỗ sẵn sàng điều phối trang thiết bị và xử lý các tình huống khẩn cấp phát sinh. Đặc biệt, ông Lê Châu Thắng nhấn mạnh trong 21 năm vận hành liên tục, hầm đường bộ Hải Vân chưa từng ghi nhận bất kỳ sự cố tai nạn lớn nào buộc phải đóng cửa hầm nhiều ngày.

Bên cạnh đó, trong chuyến thăm đội ngũ vận hành vào tháng 6/2025, Tổng Lãnh sự Nhật Bản tại Đà Nẵng Mori Takero cũng đặc biệt ấn tượng trước trình độ quản lý và tinh thần lao động chuyên nghiệp của tập thể kỹ sư Việt Nam tại công trình.

Tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh tế xã hội

Từ thời điểm đi vào hoạt động đến nay, hầm đường bộ Hải Vân đã đem lại những giá trị kinh tế xã hội to lớn.

Thay vì mất từ 45-60 phút chật vật vượt đèo hiểm trở như trước, hành trình di chuyển qua đây nay chỉ còn vỏn vẹn 10-15 phút, giúp tiết kiệm triệt để chi phí vận tải và hạn chế tối đa rủi ro tai nạn giao thông.

Lưu lượng phương tiện qua hầm ghi nhận mức tăng trưởng đột phá qua từng năm.

Cụ thể, trong năm 2025, có hơn 3,9 triệu lượt xe lưu thông an toàn qua hầm và chỉ tính riêng 9 tháng đầu năm 2026, con số này đã vượt mốc 3,5 triệu lượt. Công trình dần trở thành đòn bẩy mạnh mẽ thúc đẩy giao thương hàng hóa, thu hút đầu tư và mở ra diện mạo mới cho ngành du lịch miền Trung.