Fed tăng lãi suất lần đầu tiên sau 3 năm, 'tiền đắt' trở lại: TS.Nguyễn Trí Hiếu chỉ cách Việt Nam tìm nguồn vốn mới

Bối cảnh tài chính toàn cầu đang có nhiều thay đổi khi các ngân hàng trung ương tại nhiều nước phát triển duy trì mặt bằng lãi suất cao.

1h sáng ngày 17/9 (theo giờ Việt Nam), Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) quyết định nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, đưa biên độ lãi suất liên bang lên 3,75-4%. Đáng chú ý, đây là lần tăng đầu tiên kể từ năm 2023 và được toàn bộ 12 thành viên FOMC bỏ phiếu thuận.

Việc Fed và nhiều cơ quan quản lý tiền tệ quốc tế thắt chặt chính sách đã khép lại giai đoạn tiền rẻ kéo dài nhiều năm, đưa dòng vốn bước vào chu kỳ “tiền đắt”.

Phân tích về những tác động này trong talkshow "FED tăng lãi suất lên 4%, USD nổi sóng, vàng chao đảo - Đòn bóp nghẹt dòng tiền?", chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Trí Hiếu đưa ra các đánh giá về thị trường tài chính quốc tế và đề xuất giải pháp tái cấu trúc nguồn vốn cho Việt Nam trong giai đoạn tới.

Fed tăng lãi suất, dòng vốn toàn cầu chịu sức ép: Việt Nam đối mặt áp lực tỷ giá và lãi suất

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, việc Fed nâng lãi suất tham chiếu thêm 25 điểm cơ bản, lên 3,75-4%, là lần điều chỉnh tăng đầu tiên kể từ tháng 7/2023. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh lạm phát tại Mỹ vẫn diễn biến phức tạp, trên 3% và dự kiến ở mức 3,7% trong năm nay, trong khi mục tiêu dài hạn của Fed là 2%.

Giá năng lượng tăng do xung đột tại Trung Đông và việc phong tỏa eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu, làm giảm nguồn cung dầu và tạo áp lực lên giá hàng hóa. Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump gây sức ép yêu cầu Fed hạ lãi suất nhằm kích thích kinh tế trước kỳ bầu cử giữa kỳ.

Tuy nhiên, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh Fed là cơ quan độc lập, do Quốc hội bổ nhiệm và không thuộc nội các Chính phủ. Theo ông, điều này giúp Fed tập trung vào mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định tiền tệ, thay vì ưu tiên các mục tiêu tăng trưởng ngắn hạn.

Mặt bằng lãi suất cao tại Mỹ và châu Âu khiến dòng vốn quốc tế có xu hướng rút khỏi các thị trường đang phát triển để tìm kiếm lợi suất và mức độ an toàn cao hơn tại các nền kinh tế phát triển.

Bức tranh tài chính quốc tế còn chịu tác động từ thay đổi chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ). Việc Nhật Bản tăng lãi suất, chấm dứt thời kỳ lãi suất âm, đã thúc đẩy dòng vốn đầu tư từ nước ngoài trở về trong nước.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, các nhà đầu tư Nhật Bản bán tài sản ở nước ngoài, trong đó có trái phiếu Chính phủ Mỹ, với lượng nắm giữ giảm khoảng 87-88 tỷ USD trong tháng 8, qua đó đẩy lợi suất trái phiếu Mỹ lên mức cao kỷ lục.

Bên cạnh đó, nợ công của Mỹ đã lên khoảng 40.000 tỷ USD, tương đương 125% GDP, làm gia tăng lo ngại về rủi ro thanh khoản và khả năng bị hạ xếp hạng tín nhiệm. Trong lĩnh vực công nghệ, các tập đoàn BigTech phát hành hơn hàng trăm tỷ USD trái phiếu để đầu tư vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), làm dấy lên cảnh báo về nguy cơ lặp lại hiện tượng bong bóng dot-com nếu nguồn vốn không tạo ra hiệu quả tương xứng.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, sự dịch chuyển của dòng vốn quốc tế và sức mạnh của đồng USD tạo áp lực lên tỷ giá USD/VND. Đồng USD tăng giá làm chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu và xăng dầu bằng tiền đồng tăng, trong bối cảnh giá dầu thô thế giới biến động quanh mức 100 USD/thùng, qua đó làm gia tăng rủi ro lạm phát trong nước.

Tỷ giá tăng có thể hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu, nhưng đồng thời làm tăng chi phí nguyên liệu nhập khẩu. Với độ mở kinh tế lớn, theo ông Hiếu, Việt Nam cần cân đối cả hai tác động này trong điều hành tỷ giá.

Mặt bằng lãi suất quốc tế cao cũng khiến Chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khi phát hành trái phiếu trên thị trường quốc tế. Nhà đầu tư có xu hướng yêu cầu mức lãi suất cao hơn để bù đắp rủi ro, trong bối cảnh xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam vẫn ở mức chưa đạt chuẩn đầu tư.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, một yếu tố tích cực là FTSE Russell dự kiến công bố việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên mới nổi vào cuối tháng 9/2026. Nếu được thực hiện, việc nâng hạng có thể tạo thêm động lực thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài.

Việt Nam cần mở rộng các kênh huy động vốn dài hạn

Trên thị trường tài chính trong nước, số liệu đến cuối tháng 8 cho thấy tiền gửi tăng 8,77%, lần đầu vượt tốc độ tăng trưởng tín dụng 8,38%, góp phần giảm áp lực thanh khoản đối với các ngân hàng thương mại.

Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, giảm lãi suất cho vay vẫn là bài toán khó. Dù Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại nhiều ngân hàng vẫn lên tới 9%.

Với biên lợi nhuận tối thiểu khoảng 3% để ngân hàng hoạt động có lãi, ông cho rằng lãi suất cho vay khó xuống dưới 12% nếu chi phí huy động không giảm tương ứng.

TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng cơ cấu nguồn vốn của hệ thống tài chính vẫn đặt ra một số vấn đề cần lưu ý khi dư nợ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã lên 145%, trong khi tỷ lệ dư nợ tín dụng trên vốn huy động toàn hệ thống đạt ít nhất 115%, cao hơn mức 85% được khuyến nghị.

Theo ông, việc nền kinh tế phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng thương mại để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn cho thấy cần tiếp tục đa dạng hóa các kênh huy động vốn, qua đó tăng khả năng thích ứng của hệ thống trước những biến động bất ngờ.

Để đáp ứng nhu cầu vốn dự kiến khoảng 38,5 triệu tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng, nhất là khi ngân sách Nhà nước chỉ có thể đáp ứng khoảng 20% tổng nhu cầu.

Theo ông, Việt Nam cần phát triển đồng bộ thị trường vốn gồm cổ phiếu, trái phiếu và các quỹ đầu tư để tạo thêm kênh huy động vốn dài hạn.

Từ kinh nghiệm của Mỹ, TS. Nguyễn Trí Hiếu đề xuất xây dựng mô hình quỹ hưu trí tư nhân, trong đó người lao động đóng 3-5% tiền lương hằng tháng và doanh nghiệp đóng góp tương ứng để đầu tư vào thị trường tài chính. Theo ông, đây có thể là nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Bên cạnh đó, ông đề xuất nghiên cứu chứng khoán hóa các khoản nợ, tức là tập hợp các khoản cho vay dài hạn hoặc tài sản bất động sản thành các gói tài sản để bán cho các nhà đầu tư tổ chức. Qua đó, ngân hàng có thể thu hồi một phần vốn và tiếp tục sử dụng nguồn vốn này để cho vay.

TS. Nguyễn Trí Hiếu cũng khuyến nghị tái cấu trúc hệ thống ngân hàng theo hướng phân định hai mô hình: ngân hàng thương mại tập trung huy động vốn và cho vay ngắn, trung hạn; ngân hàng đầu tư cung cấp vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng lớn.

Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, sau những biến động liên quan đến Vạn Thịnh Phát và SCB, ông đề xuất doanh nghiệp phát hành trái phiếu từ một quy mô nhất định phải có xếp hạng tín nhiệm độc lập của bên thứ ba. Theo ông, điều này giúp tăng minh bạch thông tin, củng cố niềm tin và giảm rủi ro cho nhà đầu tư.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhóm chiếm 98% tổng số doanh nghiệp nhưng còn hạn chế trong tiếp cận vốn, TS. Nguyễn Trí Hiếu đề xuất nâng cao năng lực tài chính của các quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương, với quy mô vốn điều lệ hàng nghìn tỷ đồng, thay cho cơ chế bảo lãnh nhỏ lẻ hiện nay.

Cuối cùng, ông cho rằng các doanh nghiệp lớn cần chủ động xây dựng phương án cơ cấu vốn phù hợp và lập báo cáo dự báo tài chính chuẩn mực, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hạn mức tín dụng ngân hàng.

Những biến động trên thị trường tài chính quốc tế cho thấy nguồn vốn giá rẻ không còn thuận lợi như trước. Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, để đáp ứng nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, đồng thời phát triển thị trường vốn dài hạn, nâng cao tính minh bạch về xếp hạng tín nhiệm và mở rộng vai trò của các nguồn vốn tổ chức.