Hoa Kỳ áp đòn thuế cao nhất với Việt Nam, chuyên gia cảnh báo tác động tiêu cực đến loạt mặt hàng xuất khẩu tỷ USD

Ngày 24/7/2026, chính quyền Mỹ chính thức áp dụng thuế nhập khẩu bổ sung theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế, bao phủ khoảng 99,4% kim ngạch nhập khẩu vào nước này.

Đây là mức thuế thay thế cho thuế tạm thời 10% theo Điều 122, vốn chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày và đã hết hạn. Theo Chứng khoán Mirae Asset, động thái này bắt nguồn từ cuộc điều tra của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) liên quan đến lao động cưỡng bức. Sau khi cơ chế áp thuế theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào tháng 2/2026, Điều 301 được lựa chọn làm công cụ pháp lý dài hạn với chu kỳ rà soát 4 năm, đồng thời khó bị đảo ngược thông qua các thủ tục tố tụng.

USTR chia 60 nền kinh tế thành 2 nhóm thuế. Trong đó, 17 nền kinh tế được áp mức 10% do đã ban hành luật cấm, ký Thỏa thuận ART hoặc xây dựng cơ chế kiểm soát một phần. Nhóm còn lại gồm 43 nền kinh tế chịu mức thuế 12,5% do chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của USTR, trong đó có Việt Nam.

Theo đánh giá của Mirae Asset, việc Việt Nam phải chịu mức thuế 12,5% khiến chi phí xuất khẩu sang Mỹ tăng thêm 2,5 điểm phần trăm so với nhóm các nước ASEAN chịu thuế 10%, qua đó làm suy giảm lợi thế cạnh tranh về giá. Đồng thời, doanh nghiệp xuất khẩu cũng phải đối mặt với rủi ro pháp lý kéo dài trong chu kỳ 4 năm của Điều 301. Dù vậy, báo cáo cho rằng chính sách này chưa làm thay đổi căn bản cấu trúc xuất khẩu của Việt Nam nhờ cơ chế miễn trừ quy mô lớn thông qua Phụ lục A (Annex A).

Theo đó, Annex A là danh mục các mặt hàng được USTR miễn hoàn toàn khỏi mức thuế bổ sung theo Điều 301. Danh mục này được xem là "lá chắn" chiến lược khi bảo vệ khoảng 49% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, chủ yếu là các nhóm hàng điện tử, máy tính, bán dẫn và viễn thông.

Hàng tỷ USD xuất khẩu chịu tác động

Theo phân tích của Mirae Asset, chính sách thuế quan mới sẽ tạo ra mức độ ảnh hưởng đến các ngành xuất khẩu trong đó dệt may, da giày, gỗ và nội thất, thủy sản được đánh giá chịu tác động tiêu cực rõ nét.

Cụ thể, ngành dệt may với các doanh nghiệp tiêu biểu như TNG, MSH, STK, TCM, VGT và GIL phải chịu mức thuế 12,5%. Ngành này vốn có biên lợi nhuận chỉ khoảng 3 - 10%, trong khi thị trường Mỹ chiếm tới 40 - 50% kim ngạch xuất khẩu. Theo Mirae Asset, việc mất khoảng 2,5% lợi thế về giá so với Bangladesh, Campuchia và Indonesia sẽ tạo áp lực đáng kể lên biên lợi nhuận của các doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu lớn sang Mỹ.

Da giày cũng nằm trong nhóm chịu tác động tiêu cực với mức thuế tương tự. Các doanh nghiệp như TCM, TNG, ADS và GIL đứng trước nguy cơ đơn hàng gia công dịch chuyển sang Campuchia hoặc Indonesia do đặc thù phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ và biên lợi nhuận thấp. Đồng thời, các thương hiệu quốc tế như Nike và Adidas được dự báo sẽ tiếp tục siết chặt chi phí gia công đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Đối với gỗ và nội thất, Mỹ hiện chiếm hơn 55% kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành. Các doanh nghiệp như PTB, SAV, ACG, GDT và TTF được đánh giá chịu tác động tiêu cực, đặc biệt khi nhóm nội thất bọc không thuộc diện miễn trừ trong Annex A và vẫn phải chịu thêm thuế theo Điều 232 ở mức 25 - 50%. Những doanh nghiệp có tỷ trọng doanh thu lớn từ thị trường Mỹ như PTB và SAV được dự báo chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Ở ngành thủy sản, mức độ tác động được đánh giá là tiêu cực nhưng nhẹ hơn. Các doanh nghiệp như VHC, ANV, FMC, MPC và IDI vẫn chịu thuế 12,5%. Tuy nhiên, thuế Điều 301 còn được cộng dồn với thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp (AD/CVD), khiến các mặt hàng cá tra và tôm xuất khẩu sang Mỹ chịu áp lực cạnh tranh lớn hơn, đặc biệt trước các đối thủ như Ấn Độ và Ecuador.

Trong khi đó, thép, nhôm và đồng được đánh giá chịu tác động ở mức trung tính. Các doanh nghiệp tiêu biểu gồm HPG, NKG, HSG và SMC hiện đã chịu điều chỉnh theo Điều 232 và không bị cộng dồn thêm thuế Điều 301 nhằm tránh tình trạng chồng thuế. Mirae Asset cho rằng NKG và HSG vẫn chịu áp lực do có tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ đáng kể, trong khi HPG có thể hưởng lợi từ nhu cầu trong nước nhờ đẩy mạnh giải ngân đầu tư công.

Nhiều nhóm ngành được hưởng lợi nhờ miễn trừ thuế

Ở chiều ngược lại, Mirae Asset nhận định các ngành điện tử, bán dẫn, nông sản, năng lượng và sản xuất phục vụ thị trường nội địa sẽ ít chịu tác động, thậm chí có thể hưởng lợi từ cơ chế miễn trừ thuế và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong đó, điện tử và máy tính là nhóm được hưởng lợi nhiều nhất khi thuộc diện miễn trừ hoàn toàn. Các doanh nghiệp như FPT, DGW, CMG và SAM được đánh giá ít chịu ảnh hưởng do ngành này chiếm khoảng 49% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, chủ yếu đến từ khối FDI. Việc các mặt hàng thuộc Annex A được miễn thuế giúp các tập đoàn như Samsung, Foxconn và Intel tiếp tục duy trì chuỗi cung ứng, đồng thời giảm tác động tiêu cực đến các doanh nghiệp công nghệ và phân phối trong nước.

Tương tự, bán dẫn và viễn thông cũng được đánh giá tích cực nhờ nằm trong danh mục miễn trừ. Các doanh nghiệp gồm FPT, CMG, ELC và CTR được kỳ vọng hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển đầu tư theo chiến lược "China+1", khi khoảng cách thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy dòng vốn FDI công nghệ vào Việt Nam.

Đối với nông sản thô, Mirae Asset đánh giá tác động ở mức tích cực nhẹ. Các doanh nghiệp như PAN, LTG, TAR, TRC và DPR được hưởng lợi khi nhiều mặt hàng như cà phê, hạt điều và hạt tiêu thuộc diện miễn trừ thuế. Bên cạnh đó, xu hướng đa dạng hóa nguồn cung của Mỹ cùng việc mở rộng thị trường sang châu Âu thông qua EVFTA và các nước trong RCEP được kỳ vọng sẽ giảm sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, dù tác động trực tiếp đến nhóm doanh nghiệp niêm yết được đánh giá không lớn.

Năng lượng và phân bón cũng được dự báo hưởng lợi nhẹ khi các mặt hàng nguyên liệu thô nằm trong danh mục miễn trừ. Các doanh nghiệp như DPM, DCM, POW, GAS và PVD được kỳ vọng hưởng lợi từ nhu cầu nguyên liệu cũng như các chương trình đầu tư hạ tầng và kích thích kinh tế.

Đối với nhóm sản xuất phục vụ thị trường nội địa, các doanh nghiệp như MSN, VNM, KDC, MWG và SAB được đánh giá chịu tác động tích cực nhẹ do không bị áp thuế trực tiếp. Theo Mirae Asset, việc nhu cầu tại Mỹ suy yếu có thể kéo giá nguyên liệu toàn cầu giảm, giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung đầu vào và cải thiện chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, do chủ yếu phục vụ thị trường trong nước, nhóm doanh nghiệp này được nhận định ít chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chính sách thuế quan mới của Mỹ.