Hoa Kỳ đề xuất áp mức thuế cao nhất với Việt Nam trong vụ điều tra mới, đại diện 200.000 doanh nghiệp yêu cầu khẩn trương hành động

Mới đây, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã công bố kết luận điều tra và đề xuất các biện pháp xử lý đối với 60 nền kinh tế theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, liên quan đến việc ban hành và thực thi quy định về hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Theo thông báo của USTR, Việt Nam nằm trong nhóm các nền kinh tế chịu tác động từ các biện pháp thương mại đang được đề xuất. Dù báo cáo ghi nhận phía Việt Nam đã có văn bản giải trình, nêu rõ việc đã ban hành và triển khai nhiều biện pháp nhằm ngăn ngừa, phát hiện và xóa bỏ lao động cưỡng bức, phía Hoa Kỳ cho rằng Việt Nam hiện chưa thiết lập một lệnh cấm trực diện mang tính pháp lý đối với việc nhập khẩu các mặt hàng liên quan.

Về phương án áp thuế, USTR đề xuất áp thuế bổ sung theo tỷ lệ phần trăm đối với toàn bộ hàng hóa của các nền kinh tế bị điều tra, ngoại trừ các mặt hàng được loại trừ tại Phụ lục A của thông báo.

Cơ chế thuế trừng phạt được chia thành hai mức: 10% đối với các nền kinh tế đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu hoặc có cam kết thông qua thỏa thuận thương mại có đi có lại hoặc áp dụng cơ chế kiểm soát một phần; 12,5% áp dụng cho các nền kinh tế còn lại, trong đó có Việt Nam.

Theo Thời báo Tài chính Việt Nam, trao đổi về vấn đề này, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết USTR đã hoàn tất giai đoạn điều tra và công bố phương án thuế đề xuất đối với 60 nền kinh tế. Trong đó, Việt Nam cùng 53 nền kinh tế khác thuộc nhóm bị đề xuất áp thuế bổ sung 12,5% - mức cao nhất trong các phương án đưa ra.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, đây chưa phải quyết định cuối cùng mà mới là đề xuất trong quy trình tham vấn công khai, điều trần và xem xét trước khi ban hành chính thức. Dù vậy, nguy cơ tác động đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam là đáng lưu ý.

Ông Tuấn nhấn mạnh các doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ cần chủ động chuẩn bị kịch bản sản xuất kinh doanh, phương án đàm phán hợp đồng với đối tác, cũng như đánh giá các tình huống có thể xảy ra nếu chính sách thuế được áp dụng.

Đáng chú ý, đây mới chỉ là một trong ba cuộc điều tra liên quan đến Việt Nam đang được Hoa Kỳ tiến hành theo Mục 301. Hai vụ việc còn lại liên quan đến tình trạng dư thừa công suất và sở hữu trí tuệ vẫn chưa kết thúc, tiếp tục tiềm ẩn rủi ro đối với thương mại trong thời gian tới.

Riêng với lĩnh vực sở hữu trí tuệ, USTR cũng đã công bố Báo cáo Đặc biệt 301 (Special 301 Report) năm 2026, trong đó đưa Việt Nam vào danh sách Quốc gia nước ngoài ưu tiên (Priority Foreign Country - PFC). Báo cáo cáo buộc Việt Nam còn tồn tại nhiều vi phạm nghiêm trọng như chưa kiểm soát hiệu quả vi phạm bản quyền trực tuyến, thiếu biện pháp xử lý hàng giả, sử dụng phần mềm không bản quyền và chưa kiểm soát tốt hành vi trộm cắp tín hiệu truyền hình vệ tinh.

Theo Chứng khoán SHS, đây là mức cảnh báo rủi ro cao nhất, thường được xem là “danh sách đỏ” trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Việt Nam hiện có 30 ngày để giải trình và tiến hành đàm phán. Nếu không đạt được thỏa thuận, USTR có thể kích hoạt Điều 301, áp dụng các biện pháp trừng phạt thương mại trên diện rộng, bao gồm thuế nhập khẩu bổ sung không giới hạn trần và không giới hạn thời gian.

Rủi ro này được đánh giá có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, vốn phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ như dệt may (khoảng 40%), thủy sản (khoảng 20%) và đồ gỗ (40 - 50%).