Mỹ nhắm đưa Việt Nam vào diện áp thuế bổ sung 12,5%, đại diện 200.000 doanh nghiệp lập tức đưa ra cảnh báo

Mỹ đề xuất áp thuế bổ sung 10-12,5% với 60 nền kinh tế

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) mới đây đã đề xuất áp thuế bổ sung từ 10% đến 12,5% đối với hàng nhập khẩu từ 60 nền kinh tế sau cuộc điều tra về các hoạt động lao động cưỡng bức theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Nếu được thông qua, các mức thuế mới sẽ ảnh hưởng tới hầu hết các đối tác thương mại lớn của Mỹ, trong đó có Việt Nam.

Theo đề xuất, USTR áp mức thuế 10% đối với nhóm nền kinh tế đã áp dụng lệnh cấm hoàn toàn hoặc một phần đối với hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Nhóm này bao gồm Canada, Liên minh châu Âu (EU), Mexico, Pakistan, Argentina, Bangladesh, Campuchia, Malaysia, Đài Loan (Trung Quốc), Vương quốc Anh và một số nền kinh tế khác.

Trong khi đó, mức thuế 12,5% được đề xuất áp dụng đối với 45 nền kinh tế còn lại trong danh sách điều tra, bao gồm Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều đối tác thương mại lớn khác của Mỹ.

USTR cho biết 54 nền kinh tế bị cáo buộc không thể áp đặt và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, trong đó có Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Singapore, Australia, Brazil, Ấn Độ và nhiều quốc gia khác. Ngoài ra, Canada, Ecuador, EU, Indonesia, Mexico và Pakistan bị cáo buộc không thực thi hiệu quả các lệnh cấm hiện hành.

Theo cơ quan thương mại Mỹ, việc các quốc gia không thực thi lệnh cấm lao động cưỡng bức sẽ “gây gánh nặng hoặc hạn chế thương mại Mỹ bằng cách đặt các nhà sản xuất Mỹ vào thế cạnh tranh không công bằng với hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức tại cả thị trường xuất khẩu và thị trường Mỹ”.

USTR cũng cho rằng điều này khiến hàng hóa nước ngoài được sản xuất mà không sử dụng lao động cưỡng bức hoặc đầu vào từ lao động cưỡng bức bị đẩy khỏi thị trường nội địa của các quốc gia đó sang Mỹ và các thị trường khác.

Bên cạnh các mức thuế chung, USTR cũng đề xuất một cơ chế riêng biệt dành cho ngành dệt may, cho phép một lượng hàng may mặc và dệt may nhập khẩu từ một số nền kinh tế nhất định được hưởng mức thuế ưu đãi thấp hơn. Cơ chế này có liên quan đến tỷ lệ sử dụng nguyên liệu từ Mỹ như bông và sợi.

Ngoài ra, một số nhóm hàng được đề xuất miễn trừ hoàn toàn khỏi loại thuế quan mới, gồm bán dẫn, vi mạch (IC), thiết bị điện tử công nghệ cao, năng lượng, đất hiếm cùng nhiều mặt hàng thực phẩm như thịt bò, cà chua, chuối, cà phê, nước cam. Các mặt hàng kim loại, một số loại hóa chất và nhiên liệu cũng thuộc diện miễn trừ do đã chịu các loại thuế chuyên ngành khác.

Nhiều chuyên gia cho rằng tác động thực tế của các mức thuế mới có thể không quá lớn do phạm vi miễn trừ tương đối rộng đối với các mặt hàng điện tử, công nghệ cao và các sản phẩm liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Việt Nam đối mặt rủi ro thuế 12,5%, doanh nghiệp được khuyến nghị rà soát chuỗi cung ứng

Đối với Việt Nam, liên quan đến động thái mới nhất từ phía Hoa Kỳ, Phòng WTO và Hội nhập (Ban Pháp chế - thuộc VCCI) vừa có văn bản cho biết, mặc dù kết luận điều tra ghi nhận lập trường giải trình của phía Việt Nam vào ngày 14/4/2026 về việc đã ban hành và đang triển khai các biện pháp nhằm ngăn ngừa, phát hiện, xóa bỏ lao động cưỡng bức, phía Hoa Kỳ vẫn khẳng định tại thời điểm hiện tại nước ta chưa thiết lập một lệnh cấm mang tính pháp lý trực diện đối với hoạt động nhập khẩu mặt hàng này.

Trên cơ sở đó, các hành vi, chính sách và thông lệ của Việt Nam bị đối tác xác định là bất hợp lý, gây gánh nặng hoặc hạn chế đối với thương mại Hoa Kỳ, tạo tiền đề pháp lý cho việc áp dụng các chế tài trừng phạt theo quy định tại Mục 301(b) của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Theo VCCI thông tin, xét về tính chất pháp lý, toàn bộ các nội dung nêu trên hiện mới dừng lại ở mức độ dự thảo đề xuất trong quy trình lấy ý kiến công khai của Ủy ban Điều 301 và chưa cấu thành quyết định xử lý cuối cùng có hiệu lực thi hành.

USTR đã ấn định thời hạn nộp đăng ký phát biểu kèm tóm tắt nội dung là ngày 22/6/2026, hạn nộp ý kiến bằng văn bản là ngày 06/7/2026, trước khi chính thức tổ chức các phiên điều trần công khai vào ngày 07/7/2026.

Việc Chính phủ Việt Nam tham gia tích cực vào các phiên tham vấn với phía Hoa Kỳ trước đó cũng như sắp tới cho thấy Việt Nam đang duy trì được không gian đối thoại chiến lược để bày tỏ quan điểm và đề nghị điều chỉnh trước khi các biện pháp thuế của Hoa Kỳ được ban hành chính thức.

Theo VCCI, dưới tác động kinh tế vĩ mô, các động thái chính sách mới từ phía Hoa Kỳ đặt cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu trước một tình thế rủi ro thương mại nghiêm trọng.

Do Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, việc áp đặt mức thuế bổ sung 12,5% trên diện rộng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và biên lợi nhuận của các ngành công nghiệp chủ lực bao gồm dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử và thủy sản.

Mức độ rủi ro hệ thống càng gia tăng khi báo cáo điều tra của phía đối tác trực tiếp chỉ đích danh hai chuỗi cung ứng cốt lõi có độ nhạy cảm cao là bông thô và polysilicon đầu vào cho công nghệ sản xuất pin năng lượng mặt trời trong phần phân tích về các hành vi lẩn tránh biện pháp kiểm soát trừng phạt.

Việt Nam hiện là nhà nhập khẩu bông Mỹ lớn nhất trong niên vụ 2024-2025, chiếm khoảng 45-50% tổng lượng bông nhập khẩu của toàn ngành. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam có thể được phân bổ hạn ngạch nhất định nhằm hưởng mức thuế ưu đãi thấp hơn nếu cơ chế riêng cho ngành dệt may được chính thức thông qua.

Những doanh nghiệp dệt may có tỷ trọng nhập khẩu bông lớn từ Mỹ như TCM, ADS và Vinatex được đánh giá có thể hưởng lợi từ cơ chế này.

Trước bối cảnh nghiêm trọng đó, VCCI cho rằng, yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp Việt Nam lúc này là tập trung công tác rà soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi cung ứng và triển khai quy trình truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào nhằm triệt tiêu hoàn toàn các yếu tố liên quan đến cáo buộc lao động cưỡng bức.

Ở góc độ chính sách, cấu trúc trừng phạt phân bậc của Hoa Kỳ gợi ý một hướng xử lý đáng cân nhắc: do mức 10% được dành cho các nền kinh tế đã thiết lập lệnh cấm nhập khẩu hoặc đã cam kết về vấn đề này thông qua Thỏa thuận Thương mại có đi có lại, việc Việt Nam chủ động nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức hoặc đưa nội dung này vào chương trình nghị sự đàm phán thương mại song phương sẽ là cơ sở để vận động Hoa Kỳ chuyển nước ta từ nhóm 12,5% xuống nhóm 10%.

Trong ngắn hạn, khoảng thời gian bản lề từ nay đến trước ngày 06/7/2026 là giai đoạn rất quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu chủ động xây dựng, gửi văn bản bình luận, đăng ký tham gia phiên điều trần công khai nhằm vận động phía đối tác mở rộng danh mục hàng hóa loại trừ tại Phụ lục A đối với các mặt hàng xuất khẩu trọng điểm, đồng thời làm rõ các biện pháp phòng, chống lao động cưỡng bức thực tế mà Việt Nam đang nỗ lực triển khai.

Thực hiện chức năng đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cộng đồng doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VCCI sẽ tiếp tục triển khai công tác thu thập, tổng hợp và phân tích các đánh giá tác động thực tế từ hệ thống doanh nghiệp thành viên, tạo cơ sở thực chứng vững chắc để xây dựng dự thảo bản bình luận gửi tới USTR trước thời hạn ngày 06/7/2026.

Doanh nghiệp có nhu cầu phản ánh thông tin hoặc cần hỗ trợ liên quan đến vụ việc có thể liên hệ với VCCI để được phối hợp tổng hợp và chuyển tải kịp thời tới USTR.