Huy động hàng nghìn người xẻ núi, đào hầm suốt 23 năm xây lăng mộ an táng 2 hoàng đế, hơn 1.300 năm chưa từng được khai quật

Trung Quốc có hàng trăm lăng mộ của các bậc đế vương. Trong đó, lăng Tần Thủy Hoàng nổi tiếng với đội quân đất nung và những bí ẩn chưa được giải đáp. Tuy nhiên, cách Tây An không xa, Càn Lăng lại khiến giới khảo cổ đặc biệt quan tâm bởi lý do khác.

Nằm trên núi Lương Sơn, thuộc huyện Càn, tỉnh Thiểm Tây, Càn Lăng là nơi an nghỉ của Đường Cao Tông Lý Trị và Võ Tắc Thiên, nữ hoàng duy nhất trong lịch sử Trung Quốc. Đây được xem là lăng mộ hoàng gia duy nhất của Trung Quốc chôn cất 2 người từng là hoàng đế.

Trải qua hơn 1.300 năm, Càn Lăng vẫn chưa được khai quật toàn diện. Nhiều lần bị các thế lực tìm cách xâm nhập nhưng khu lăng mộ vẫn gần như nguyên vẹn. Chính điều này khiến Càn Lăng được mệnh danh là “lăng mộ đế vương thần bí nhất”.

Lựa chọn núi Lương Sơn để đặt lăng: Thế cục thiên địa hô ứng

Việc xây dựng Càn Lăng gắn liền với Đường Cao Tông Lý Trị. Trong thời Đường, lăng mộ hoàng gia thường được xây dựng với quy mô lớn và chứa nhiều vật phẩm quý giá. Các nhà khảo cổ cho rằng, riêng trong địa cung, tức nơi đặt quan tài của Võ Tắc Thiên, có tới 800 tấn châu báu. Điều này cũng khiến chúng trở thành mục tiêu của những kẻ trộm mộ.

Theo các tư liệu được lưu truyền, Lý Trị đã cân nhắc kỹ việc lựa chọn nơi an nghỉ. Núi Lương Sơn được chọn bởi địa thế đặc biệt và cấu trúc tự nhiên thuận lợi cho việc xây dựng lăng mộ trong lòng núi.

2 nhân vật nổi tiếng đương thời là Viên Thiên Cang và Lý Thuần Phong được cho là đã tham gia khảo sát địa thế. Trong đó, Viên Thiên Cang nổi tiếng với khả năng quan sát thiên văn và địa lý, còn Lý Thuần Phong được biết đến với những nghiên cứu về thiên văn, lịch pháp và địa lý.

Cuối cùng, núi Lương Sơn trở thành địa điểm được lựa chọn. Điểm kỳ lạ và kinh ngạc nhất của núi Lương Sơn là sự sắp xếp của 3 đỉnh núi tình cờ tương ứng với hình chiếu của chòm sao Bắc Đẩu, được xem là thế cục "thiên địa hô ứng" và "long bảo châu" hiếm có, tượng trưng cho sự vĩnh hằng và bảo hộ của ngôi sao Chẩn Túc. Bản thân thể núi kiên cố và vững chãi này đã cung cấp phòng tuyến tự nhiên đầu tiên không thể vượt qua cho lăng mộ. Theo quan niệm thời đó, địa hình nơi đây có thế núi đặc biệt, vừa phù hợp với tư tưởng phong thủy, vừa tạo ra lớp phòng vệ tự nhiên cho khu lăng.

Sau khi Đường Cao Tông băng hà, Võ Tắc Thiên lập tức ra lệnh khởi công xây dựng. Công trình Càn Lăng thi công mất 23 năm mới hoàn thành mỹ mãn, được ca ngợi là một trong những dự án lăng mộ quy mô nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Sau khi Võ Tắc Thiên qua đời, bà cũng được đưa về an táng tại đây. Từ đó, Càn Lăng trở thành nơi hợp táng của 2 người từng giữ ngôi vị hoàng đế.

Đây chính là điểm đặc biệt nhất của Càn Lăng. Nếu việc hoàng đế và hoàng hậu cùng được an táng là điều không quá hiếm trong lịch sử thì một lăng mộ chứa hài cốt của hai người từng là hoàng đế lại là trường hợp rất đặc biệt.

Càn Lăng cũng được biết đến với hệ thống tượng đá và các công trình ngoài trời có giá trị lịch sử, nghệ thuật cao. Nơi đây từng được ví như một "bảo tàng điêu khắc đá ngoài trời", lưu giữ dấu tích quan trọng của văn hóa thời Đường.

Công trình kiên cố giữa lòng núi, hệ thống chống trộm tinh xảo

Một trong những yếu tố khiến Càn Lăng tồn tại qua nhiều thế kỷ là cách người xưa tận dụng địa hình tự nhiên để bảo vệ lăng.

Thay vì xây dựng một công trình nằm hoàn toàn trên mặt đất, phần mộ chính được đặt trong lòng núi. Núi Lương Sơn có địa hình cao và cấu tạo đá tương đối cứng. Điều này khiến việc đào bới để tiếp cận khu mộ trở nên khó khăn.

Theo những kết quả khảo sát khảo cổ, cấu trúc Càn Lăng gồm nhiều khu vực với hệ thống đường dẫn, hành lang và các công trình liên quan. Đường dẫn vào khu mộ được cho là dài gần 100m. Phần mộ chính nằm sâu bên trong và được bao bọc bởi hệ thống kết cấu bằng đá.

Những người thợ thời Đường đã sử dụng các khối đá lớn để tạo thành những bức tường và kết cấu bảo vệ. Các khối đá được ghép nối chặt chẽ. Một số vị trí còn có hệ thống liên kết đặc biệt nhằm tăng khả năng chịu lực.

Một số truyền thuyết cho rằng người xưa từng sử dụng kim loại nóng chảy để gia cố các khe giữa các khối đá. Tuy nhiên, đây vẫn là thông tin cần được kiểm chứng bằng những nghiên cứu khảo cổ cụ thể.

Điều đáng chú ý là những khảo sát hiện đại về một phần đường hầm cho thấy kỹ thuật xây dựng của người xưa rất tinh vi. Bề mặt đá được xử lý tương đối phẳng. Các khối đá ghép sát nhau với độ chính xác cao.

Bên cạnh kết cấu công trình, địa hình tự nhiên cũng đóng vai trò như một lớp phòng thủ. Việc xây dựng lăng trong núi khiến những kẻ muốn xâm nhập không thể dễ dàng xác định vị trí và đào đường trực tiếp vào khu mộ.

Một số câu chuyện dân gian còn nhắc đến hệ thống thoát nước và những lớp đá có độ cứng cao. Một khi có kẻ cố gắng đào bới, nước ngầm sẽ rỉ ra dọc theo các tầng đá, gây cản trở cực kỳ lớn cho hành vi trộm mộ.

Càn Lăng từng nhiều lần trở thành mục tiêu của những kẻ trộm mộ. Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất liên quan đến nghĩa quân Hoàng Sào vào cuối thời Đường.

Theo các ghi chép được lưu truyền, Hoàng Sào từng huy động một lực lượng rất lớn để đào núi tìm lối vào Càn Lăng. Có tài liệu cho rằng số người tham gia lên tới khoảng 400.000. Họ đào bới trong thời gian dài nhưng cuối cùng vẫn không thể tìm được đường vào phần mộ chính.

Một kẻ trộm mộ khét tiếng khác là Ôn Tào cũng từng tìm cách khai quật Càn Lăng nhưng phải bỏ cuộc giữa chừng vì gặp phải những hiện tượng kỳ dị như mưa bão dữ dội, chướng khí nồng nặc, thậm chí là binh lính đồng loạt ngất xỉu. Hậu thế suy đoán rằng điều này có thể liên quan đến cơ chế phòng hộ hóa học bên trong lăng mộ, ví dụ như hỗn hợp vôi và lưu huỳnh có thể sản sinh ra các loại khí có tác dụng phòng ngự trong những điều kiện nhất định.

Những câu chuyện ấy càng làm tăng thêm danh tiếng về một lăng mộ gần như "bất khả xâm phạm". Trong 18 tòa lăng mộ triều Đường ở đất Quan Trung, Càn Lăng là nơi duy nhất chưa từng bị kẻ trộm đột nhập.

Đến năm 1958, trong quá trình khai thác đá, một vụ nổ đã vô tình làm lộ khu vực liên quan đến đường hầm của Càn Lăng. Sự việc mở ra cơ hội để các nhà khảo cổ nghiên cứu một phần cấu trúc của công trình.

Qua khảo sát, các chuyên gia ghi nhận kỹ thuật xử lý đá và xây dựng đáng kinh ngạc của người xưa. Một số bức tường có bề mặt phẳng, các khối đá được ghép nối chặt chẽ. Phương pháp sử dụng nhiệt và nước để xử lý đá cũng được cho là từng được áp dụng trong quá trình tạo đường hầm.

Tuy nhiên, phần mộ chính của Càn Lăng vẫn chưa được khai quật.

Điều này đồng nghĩa với việc nhiều câu hỏi quan trọng vẫn chưa có câu trả lời. Bên trong lăng mộ có những gì? Những vật phẩm quý giá nào được chôn theo 2 vị hoàng đế? Các thư tịch và tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng có thực sự tồn tại trong lòng núi hay không? Tất cả vẫn là những bí ẩn.

Càn Lăng vì thế không chỉ là một công trình mai táng của hoàng gia nhà Đường. Đây còn là một di sản lịch sử đặc biệt, nơi giao thoa giữa kiến trúc, nghệ thuật, lịch sử và những câu chuyện chưa được giải mã.