Không chỉ người dân, các nhà máy điện cũng 'đuối sức' vì nắng nóng

Tại tọa đàm về bảo đảm cung ứng điện mùa khô năm 2026 diễn ra ngày 10/6, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, cho biết nắng nóng đang tác động đến hệ thống điện theo nhiều chiều hướng khác nhau.

Theo ông Sơn, với các nhà máy nhiệt điện than và nhiệt điện khí, nhiệt độ môi trường tăng cao khiến hệ thống làm mát hoạt động kém hiệu quả hơn, kéo theo hiệu suất phát điện suy giảm. Trong khi đó, các dự án điện mặt trời cũng không nằm ngoài tác động của thời tiết khi nhiệt độ quá cao làm giảm hiệu suất của các tấm pin, khiến sản lượng điện thực tế thấp hơn kỳ vọng.

Ông Hà Đăng Sơn cho rằng năng lượng tái tạo ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu nguồn điện, song việc phụ thuộc lớn vào điều kiện thời tiết cũng đặt ra không ít thách thức cho công tác điều hành hệ thống.

Dẫn thông tin từ hội nghị năng lượng gió khu vực châu Á - Thái Bình Dương diễn ra cùng ngày, ông Sơn cho biết nhiều chuyên gia quốc tế đã cảnh báo về những rủi ro khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao nhưng thiếu các giải pháp dự phòng phù hợp. Theo đó, dù nhà máy vẫn hiện hữu và có công suất đăng ký, song trong những thời điểm thời tiết bất lợi, nguồn điện có thể không sẵn sàng huy động theo nhu cầu thực tế.

“Nhà máy có ở đó, công suất có ở đó nhưng khi cần huy động lại không có. Đây là thách thức rất lớn đối với công tác vận hành hệ thống điện”, ông Sơn nhận định.

Theo vị chuyên gia, một điểm tích cực là các cơ quan quản lý và đơn vị vận hành đã chủ động xây dựng nhiều kịch bản ứng phó từ sớm khi hiện tượng El Nino được dự báo trước. Nhờ đó, hệ thống điện đã vượt qua giai đoạn nắng nóng cuối tháng 5 mà chưa phải kích hoạt những kịch bản điều hành cực đoan nhất.

Áp lực lớn trong 3 tháng tới

Tuy nhiên, áp lực được dự báo sẽ gia tăng trong ba tháng tới khi thời tiết tiếp tục diễn biến phức tạp. Ông Sơn cho biết từ tháng 8 đến tháng 9, nguy cơ thiếu nước phục vụ phát điện có thể xuất hiện dưới tác động của El Nino.

Ông nhấn mạnh hệ thống điện luôn vận hành hiệu quả và an toàn nhất khi điều kiện thủy văn thuận lợi. Ngược lại, khi nguồn nước suy giảm, áp lực sẽ dồn lên các loại hình nguồn điện khác, trong bối cảnh nhiều quốc gia trong khu vực cũng đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu năng lượng.

Theo ông Sơn, bảo đảm nhiên liệu cho phát điện hiện không chỉ là câu chuyện riêng của Việt Nam mà là thách thức chung của toàn khu vực châu Á. Một số quốc gia xuất khẩu nhiên liệu lớn như Indonesia cũng đang ưu tiên nguồn cung trong nước nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, làm gia tăng áp lực đối với thị trường năng lượng quốc tế.

Trước những thách thức này, ông Sơn cho rằng sự chung tay của doanh nghiệp và người dân trong việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả là yếu tố rất quan trọng để giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.

Ở góc độ đơn vị vận hành, ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho biết mặc dù EVN hiện chỉ sở hữu khoảng 37% tổng nguồn điện trong hệ thống nhưng vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc điều phối, bảo đảm cung ứng điện.

Theo ông Hải, để đáp ứng các kịch bản vận hành đã đề ra, EVN luôn xác định việc duy trì trạng thái sẵn sàng của các tổ máy phát điện và bảo đảm các hồ thủy điện vận hành theo đúng chỉ đạo điều tiết là những yếu tố then chốt nhằm duy trì cân bằng cung – cầu điện năng.

EVN thường xuyên phối hợp với Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) để xây dựng các phương án điều hành phù hợp, từ quản lý mực nước hồ chứa đến huy động các nguồn nhiệt điện trong mùa khô.

Trước mùa cao điểm nắng nóng, các đơn vị phát điện thuộc EVN đã tiến hành rà soát, khắc phục các tồn tại kỹ thuật, đồng thời hoàn thành các kế hoạch sửa chữa lớn trước ngày 30/4 đối với khu vực miền Bắc nhằm bảo đảm độ sẵn sàng của các tổ máy.

Theo ông Hải, dù nhiều kỷ lục về phụ tải điện đã được thiết lập trong tháng 5 vừa qua, các nhà máy điện của EVN vẫn duy trì vận hành ổn định, góp phần quan trọng trong việc bảo đảm cung ứng điện cho nền kinh tế.

“Điều quan trọng nhất là sự phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị liên quan để duy trì và bảo đảm nguồn cung điện”, ông Hải nhấn mạnh.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao và thời tiết diễn biến khó lường, việc chuẩn bị đầy đủ nhiên liệu, nâng cao độ sẵn sàng của các nguồn điện và tăng cường phối hợp giữa các đơn vị trong hệ thống sẽ là những yếu tố quyết định khả năng bảo đảm điện cho mùa khô năm 2026.