Một mình điều hành 12 thương hiệu, doanh thu 3 triệu USD: AI đang thay đổi môi trường khởi nghiệp như thế nào?

Trong khi các tập đoàn công nghệ phải chi hàng trăm tỷ USD để phát triển AI, những doanh nghiệp siêu nhỏ tại Mỹ chỉ cần một vài công cụ AI để vận hành mô hình kinh doanh với chi phí thấp.

Nhờ đó, ngày càng nhiều người có thể điều hành doanh nghiệp với doanh thu hàng triệu USD mà không cần thuê nhân viên.

Alex Willen dự kiến 12 thương hiệu thương mại điện tử do ông điều hành, không có bất kỳ nhân viên nào, sẽ mang về doanh thu từ 2,5-3 triệu USD trong năm nay.

Trong khi đó, Kristin Ginn rời Microsoft hồi tháng 3 để thành lập trnsfrmAItn, một công ty tư vấn ứng dụng AI. Chỉ sau 7 tháng, doanh nghiệp của bà đã có khoảng 250.000 USD doanh thu từ các hợp đồng đã ký hoặc được đặt hàng đến hết năm, dù không có nhân viên hay cộng tác viên thường xuyên.

“Quan niệm sai lầm lớn nhất là cho rằng AI chỉ giúp tăng năng suất của từng cá nhân. Trên thực tế, công nghệ này cho phép một người đảm nhận những công việc trước đây cần cả một đội ngũ thực hiện”, Erik Brynjolfsson, nhà kinh tế học tại Đại học Stanford, nhận định.

Theo nhà kinh tế học lao động Liya Palagashvili tại Đại học George Mason, số lượng doanh nghiệp mới thành lập đang gia tăng, đặc biệt ở nhóm ít có khả năng tuyển dụng nhân viên.

Tại những ngành chịu ảnh hưởng lớn từ AI, số hồ sơ đăng ký kinh doanh không có dấu hiệu tuyển dụng tăng 26,8% trong giai đoạn từ quý I/2024 đến quý I/2026, từ khoảng 222.000 lên 281.000 hồ sơ mỗi quý. Ngược lại, số hồ sơ có dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp sẽ tuyển dụng nhân viên giảm 6,4%.

Tuy nhiên, Palagashvili lưu ý đây mới là những kết quả nghiên cứu ban đầu, chưa đủ chứng minh AI trực tiếp gây ra xu hướng trên. Số liệu cũng không cho biết những doanh nghiệp này có duy trì quy mô một người hay cuối cùng vẫn tuyển thêm nhân sự.

AI giúp một người vận hành cả chục thương hiệu

Mô hình kinh doanh của Willen cho thấy AI có thể thay đổi đáng kể bài toán chi phí. Ông sử dụng Claude của Anthropic để hỗ trợ kế toán, chăm sóc khách hàng, quảng cáo và quản lý hàng tồn kho. Các công cụ tạo ảnh của OpenAI đảm nhận công việc trước đây phải thuê nhiếp ảnh gia và nhà thiết kế.

Willen cho biết nếu không có AI, ông có thể phải tuyển thêm ít nhất một nhân viên toàn thời gian, đồng thời thuê ngoài các dịch vụ chụp ảnh, thiết kế và quản lý quảng cáo.

Một buổi chụp ảnh sản phẩm truyền thống có thể tiêu tốn 2.000-5.000 USD, trong khi thiết kế hình ảnh mới cho trang bán hàng có giá 300-1.000 USD.

Khi AI giúp loại bỏ trực tiếp một trong những khoản chi này, Willen cho biết số tiền tiết kiệm được gần như trở thành lợi nhuận của ông.

AI còn giúp ông khai thác những nguồn doanh thu trước đây gần như bị bỏ ngỏ. Sau khi mua lại thương hiệu phụ kiện ngoài trời Lone Trail, Willen nhận thấy website Shopify chỉ đóng góp khoảng 1% doanh số.

Ông sử dụng ChatGPT và Claude để xây dựng lại website, đồng thời ứng dụng AI vào quảng cáo trên Meta. Trong một giai đoạn 30 ngày gần đây, kênh Shopify đã đóng góp khoảng 30% doanh thu của thương hiệu.

Trường hợp của Ginn cũng cho thấy một doanh nghiệp mới có thể nhanh chóng đạt doanh thu đáng kể mà không cần xây dựng bộ máy nhân sự ngay từ đầu.

Bà sử dụng AI để hỗ trợ soạn thảo đề xuất kinh doanh, xây dựng bảng giá, hoạch định chiến lược và xử lý nhiều công việc khác.

Một khảo sát do FreshBooks, công ty cung cấp phần mềm kế toán và lập hóa đơn, thực hiện ghi nhận xu hướng tương tự.

Khảo sát của FreshBooks, công ty cung cấp phần mềm kế toán, cho thấy 79% chủ doanh nghiệp hoạt động độc lập từng thử AI trước khi thuê người thực hiện công việc họ không thể tự đảm đương. Nếu tính cả các doanh nghiệp siêu nhỏ, tỷ lệ này tăng lên 86%.

Doanh nghiệp lớn cũng tăng tuyển dụng nhờ AI

Dù vậy, dữ liệu ở nhóm doanh nghiệp nhỏ đã hoạt động từ trước lại cho thấy một xu hướng khác.

Gusto, công ty cung cấp phần mềm quản lý nhân sự và tiền lương, nhận thấy số lượng nhân viên của những doanh nghiệp triển khai AI sau 1 năm cao hơn khoảng 7% so với nhóm tương đương chưa ứng dụng công nghệ.

Đáng chú ý, ở nhóm doanh nghiệp có dưới 10 nhân viên, những đơn vị sử dụng AI ghi nhận mức tăng nhân sự cao hơn khoảng 10% so với nhóm chưa triển khai.

Như vậy, AI không nhất thiết khiến doanh nghiệp cắt giảm nhân sự. Ngược lại, việc tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất có thể giúp các công ty mở rộng hoạt động, từ đó phát sinh nhu cầu tuyển dụng thêm lao động.

Tuy nhiên, với những doanh nghiệp lựa chọn mô hình vận hành không nhân viên, việc giảm phụ thuộc vào nhân lực lại không đồng nghĩa họ có thể hoạt động độc lập với các nền tảng công nghệ lớn.

Khoảng 80% doanh thu của Willen đến từ Amazon, trong khi ông sử dụng Meta và Shopify để phát triển kênh bán hàng trực tiếp. Với Ginn, LinkedIn là một trong những nguồn quan trọng nhất giúp thu hút khách hàng.

Theo Brynjolfsson, sự phát triển của các nhà sản xuất quy mô nhỏ thậm chí còn làm tăng giá trị của những nền tảng kết nối họ với người mua.

“Có vô số sản phẩm phục vụ những thị trường ngách. Nhưng đồng thời, các nền tảng lớn như Amazon lại càng trở nên quyền lực hơn bao giờ hết, bởi họ tập hợp tất cả sản phẩm đó và đưa chúng đến với khách hàng”, ông nói.

Brynjolfsson nhận định AI đang giúp nhiều nhà sản xuất nhỏ có thể tồn tại và cạnh tranh về mặt kinh tế. Khi chi phí tạo ra sản phẩm và vận hành hoạt động kinh doanh cốt lõi giảm xuống, các doanh nghiệp nhỏ sẽ tập trung nhiều hơn vào việc tìm kiếm khách hàng và xây dựng kênh phân phối.

Doanh nghiệp tầm trung đối mặt nguy cơ bị thu hẹp

Brynjolfsson dự báo AI có thể khiến quy mô doanh nghiệp trung bình tăng lên, đồng thời thúc đẩy sự tập trung hóa trong nhiều ngành kinh tế.

Khi công nghệ giúp hệ thống hóa kiến thức và xử lý thông tin vốn trước đây phân tán giữa nhiều nhân viên, các tập đoàn lớn có thể tận dụng lợi thế quy mô tốt hơn.

Trong khi đó, những doanh nghiệp tầm trung có nguy cơ bị kẹt giữa hai đầu thị trường: các nhóm nhỏ hoạt động với năng suất cao nhờ AI và những tập đoàn khổng lồ sở hữu nguồn lực công nghệ vượt trội.

“Các tầng quản lý tập trung vào việc điều phối hoạt động nội bộ nhiều khả năng sẽ bị cắt giảm đáng kể”, ông nhận xét.

Adam Branch, nhà sáng lập công ty phần mềm rhino.ai, đã chứng kiến sự thay đổi này. Trước đó, ông từng điều hành Incentive Technology Group (ITG), doanh nghiệp dịch vụ công nghệ có khoảng 500 nhân viên.

Với mô hình truyền thống, muốn nhận thêm dự án, công ty buộc phải tuyển thêm người.

Hiện rhino.ai có khoảng 50 nhân viên và sử dụng AI để tự động hóa nhiều công việc trước đây cần cả đội ngũ thực hiện. Branch ước tính năng suất mỗi nhân viên trong các dự án hiện đại hóa hệ thống cao gấp 3-4 lần.

Tỷ trọng chi phí nhân công tại công ty cũng giảm từ khoảng 85% ở ITG xuống còn 40%, trong khi chi phí công nghệ tăng từ 5% lên 25%.

Nghiên cứu của AWS trên 3.413 nhà sáng lập và lãnh đạo công ty khởi nghiệp tại 20 quốc gia cũng ghi nhận xu hướng này. Các doanh nghiệp ứng dụng AI đạt mức tăng trưởng doanh thu trung bình 156% mỗi năm, so với 65% ở nhóm khởi nghiệp nói chung.

Hơn một nửa tạo ra trên 400.000 USD doanh thu tính trên mỗi nhân viên.

Ruba Borno, phó Chủ tịch AWS Specialists and Partners, cho hay: “Trước đây, tăng trưởng gắn trực tiếp với số lượng nhân viên doanh nghiệp có thể tuyển dụng. Giờ đây, các nhà sáng lập có thể mở rộng hoạt động nhờ công nghệ thay vì chỉ dựa vào quy mô nhân sự”.

Brynjolfsson cho rằng AI đang tạo ra lợi ích cho cả doanh nghiệp, nền tảng công nghệ và người tiêu dùng. Các nhà kinh doanh độc lập có thể giữ lại một phần lợi ích từ năng suất tăng thêm, trong khi khách hàng có thêm lựa chọn và các nền tảng công nghệ mở rộng được mạng lưới người bán.

Theo ông, sự thay đổi lớn nhất không chỉ nằm ở việc AI giúp doanh nghiệp tiết kiệm bao nhiêu chi phí, mà còn ở cơ hội dành cho những người mới tham gia thị trường.

Họ có thể bắt đầu kinh doanh mà không cần xây dựng bộ máy cồng kềnh hay chịu những ràng buộc của mô hình truyền thống.